Dertien collecties langs de Main, gerangschikt op wat ze permanent bezitten in plaats van op bezoekersaantallen
Het museumlandschap van Frankfurt is ontworpen, niet gaandeweg ontstaan. In 1977 voerde cultuurwethouder Hilmar Hoffmann campagne om de oever van de Main in een aaneengesloten reeks musea te veranderen; in de jaren tachtig werden de bestaande huizen uitgebreid en werden nieuwe besteld bij Richard Meier, Oswald Mathias Ungers, Josef Paul Kleihues, Günter Behnisch en Hans Hollein.[1] Het merk Museumsufer omvat inmiddels 39 musea en tentoonstellingsruimten in Frankfurt, Offenbach en Bad Homburg.[1] De belangrijkste liggen tegenover elkaar aan het water, waardoor een serieuze museumdag hier één brug vergt en geen vervoer.
Dichtheid alleen zou de reis niet rechtvaardigen. Twee of drie specifieke collecties doen dat wel. Het Städel, in 1815 gesticht bij testament van een bankier en een van de belangrijkste kunstmusea van Duitsland, bezit Van Eyck, Botticelli, Vermeer en Rembrandt en trok in 2024 388.274 bezoekers.[2][3] Tien minuten stroomopwaarts beslaat het Liebieghaus vijfduizend jaar beeldhouwkunst in een villa die klein genoeg is om in één middag echt te zien.[5] Het Senckenberg toont originele fossielen uit de Groeve Messel, Duitslands eerste natuurlijke UNESCO-werelderfgoed, en geen afgietsels daarvan.[7] Tel daar het huis bij op waarin Goethe werd geboren en de Werther schreef, en ernaast het eerste museum ter wereld dat aan de Romantiek als geheel is gewijd, en de zaak is beslist.[9][12]
Hieronder staan dertien van de tweeëntwintig Frankfurtse vermeldingen in de Caleido-catalogus, gerangschikt op wat elk huis permanent bezit. De negen die wegvielen zijn tentoonstellingshallen, sciencecentra, een commerciële galerie en een immersieve attractie — plekken die dingen tonen in plaats van ze te bewaren. De redenering staat aan het eind.
Frankfurt am Main | Endowed 1815; on the Schaumainkai since 1878 | Art museum (civic foundation) | 4.6★ (12,945 Google reviews)
Het testament van Johann Friedrich Städel uit 1815 maakte van het huis, de schilderijen en het fortuin van een bankier een burgerstichting, en sinds 1878 staat het museum aan de Schaumainkai.[2] Het bezit ongeveer 3.100 schilderijen, 660 beeldhouwwerken, ruim 5.000 foto's en meer dan 100.000 tekeningen en prenten, verdeeld over oude meesters, moderne en hedendaagse kunst.[2][4] Van Eycks Madonna van Lucca, Vermeers De geograaf, Botticelli's Portret van een jonge vrouw en Rembrandts De verblinding van Simson hangen hier; de ondergrondse vleugel van Schneider+Schumacher uit 2012 bracht het werk van na 1945 onder de tuin.[3]
Frankfurt am Main | Villa built 1896; opened as a museum 1909 | Sculpture museum | 4.6★ (1,506 Google reviews)
De villa van baron Heinrich von Liebieg uit 1896, van Leonhard Romeis, werd in 1907 door de stad gekocht en in 1909 als beeldhouwmuseum geopend; zo'n 3.000 werken overspannen 5.000 jaar, van het oude Egypte tot het neoclassicisme.[5][6] Reliëfs van Sahoere uit Aboesir, de veelfigurige kruisigingsgroep van het Rimini-altaar, Niclas Gerhaert van Leydens Bärbel von Ottenheim van 1463–64 en Danneckers Ariadne op de panter vormen de ruggengraat. De ivoren van Reiner Winkler, in 2018–19 verworven, waren de belangrijkste aanwinst uit de geschiedenis van het museum.[5]
Frankfurt am Main | Founded 1821; present building inaugurated 1907 | Natural history museum | 4.6★ (4,741 Google reviews)
Duitslands op één na grootste natuurhistorische museum, gesticht in 1821, trok over de twee jaren 2022 en 2023 samen 874.276 bezoekers.[7] De kracht zit in originelen in plaats van afgietsels: fossielen uit de Groeve Messel, Duitslands eerste natuurlijke UNESCO-werelderfgoed, ingeschreven in 1995; een Edmontosaurus-mummie; twee Triceratops-schedels; een Psittacosaurus uit Liaoning met bewaarde borstels en maaginhoud; en een van de ongeveer twintig quagga's die er wereldwijd nog zijn.[7][33] Ludwig Nehers neobarokke hal, ingewijd in 1907, omlijst nog altijd de opgestelde Diplodocus die het American Museum of Natural History schonk.[7][8]
Frankfurt am Main | Museum since 1863; rebuilt and reopened 1951 | Writer's house museum | 4.4★ (5,552 Google reviews)
Goethe werd in 1749 in dit huis geboren en schreef er onder het dak Götz von Berlichingen, Het lijden van de jonge Werther en de eerste versies van de Urfaust, voordat hij in 1775 naar Weimar vertrok.[9][11] Het Freies Deutsches Hochstift kocht het in 1863 en maakte er het eerste openbare Goethe-gedenkhuis van, tweeëntwintig jaar voordat dat in Weimar in 1885 openging.[9] Bombardementen verwoestten het huis op 22 maart 1944, maar de inboedel was op tijd in veiligheid gebracht en bleef behouden — het argument dat rechtvaardigde het exact te herbouwen.[9][10] In 1951 ging het weer open.[9]
Frankfurt am Main | Opened September 2021 | Literature and art museum | 4.7★ (894 Google reviews)
In september 2021 geopend naast het Goethehuis, is dit het eerste museum ter wereld dat aan de Duitse Romantiek als geheel is gewijd en niet aan één figuur of streek, en het bezit de grootste collectie romantisch materiaal ter wereld.[12][13] Het Hochstift begon in 1911 romantisch materiaal te verzamelen, en directeur Ernst Beutler kocht de manuscripten van Achim en Bettina von Arnim en van Novalis; tussen de brieven en tekeningen hangen schilderijen van Caspar David Friedrich.[12] Christoph Mäckler schermt de lichtgevoelige zalen af achter een blauwe trap die drie verdiepingen omhoogklimt en zelf als een werk te lezen valt.[12]
Frankfurt am Main | Founded 1877–78; new building opened 2017 | City history museum | 4.3★ (2,776 Google reviews)
Gesticht in 1877–78 om de herinnering aan de vrije rijksstad levend te houden, vouwt het museum zich om de Saalhof, waarvan de kapel van omstreeks 1160 tot de oudste bewaarde gebouwen van Frankfurt behoort.[14] Twee op zichzelf staande collecties dragen het: de Probestücke, toelatingsstukken van Frankfurtse schilders van 1648 tot omstreeks 1860, en de collectie Prehn met enkele honderden miniatuurschilderijen.[14] De maquette van de oude stad zoals die voor de bombardementen was, van de gebroeders Treuner, werd tussen 1926 en 1955 gebouwd. De nieuwbouw van Lederer Ragnarsdóttir Oei opende in oktober 2017.[14][15]
Frankfurt am Main | Founded as an independent institute 1937; Carmelite church and Kleihues wing since 1988 | Archaeology museum | 4.3★ (765 Google reviews)
In 1937 als zelfstandig instituut gesticht, is de collectie ondergebracht in de gotische karmelietenkerk, met een vleugel die Josef Paul Kleihues er in 1988 aan toevoegde.[16] Ze beslaat bijna 7.500 jaar, maar één voorwerp beslist het bezoek: de Frankfurter zilverinscriptie, een amulet uit een graf aan de rand van het Romeinse Nida, opgegraven in 2018, gedateerd tussen 230 en 260 na Chr. en in 2024 digitaal ontrold met computertomografie — een van de vroegste materiële bewijzen van het christendom ten noorden van de Alpen.[17][18] Te zien sinds 2024, vlak bij het schildersgraf met zijn negenentwintig verfpotjes.[16]
Frankfurt am Main | Film museum opened 1984; merged with the 1949 institute in 2006 | Film museum and archive | 4.5★ (4,182 Google reviews)
Het Deutsches Filmmuseum opende in 1984 en fuseerde in 2006 met het Deutsches Filminstitut van 1949, dat een van de grootste filmarchieven van Duitsland beheert en een voorraad van meer dan 2.800 apparaten, van camera's tot montagetafels.[20] De vaste opstelling scheidt op twee verdiepingen hoe film wordt gezien van hoe film wordt geënsceneerd: kijkkasten en anamorfosen, een fenakistiscoop, een handbeschilderde toverlantaarn van ruim twee eeuwen oud, een originele Lumière-Cinématographe, de blikken trommel uit Schlöndorffs film en het originele storyboard van de douchescène uit Psycho.[19]
Frankfurt am Main | Opened in Frankfurt 1958; Behnisch building 1990 | Communication history museum | 4.5★ (2,459 Google reviews)
Voortgekomen uit het Reichspostmuseum van Heinrich von Stephan, in 1872 in Berlijn gesticht en met een collectie die de grondslag vormde, opende het museum in januari 1958 in Frankfurt en betrok het in 1990 het glazen gebouw van Günter Behnisch.[21] De vaste opstelling telt 44 thematische eilanden, van spijkerschrift tot databril, geordend naar versnelling, netwerkvorming, controle en participatie.[21][22] Werken van Dalí, Beuys en Christo en Jeanne-Claude hangen permanent in de kunstzalen, en Jean-Luc Cornecs kudde schapen van draaischijftelefoons graast op de begane grond.[21]
Frankfurt am Main | Opened 1984; reopened June 2025 after rebuilding | Architecture museum | 4.1★ (1,095 Google reviews)
Oswald Mathias Ungers strippte tussen 1979 en 1984 een villa uit 1912 en zette een wit betonnen huis in het huis, een canoniek postmodern interieur dat kort na de opening op de monumentenlijst kwam.[23] De collectie loopt op tot zo'n 200.000 architectuurplannen, tekeningen en schetsen en ongeveer 1.320 maquettes.[32] De vaste zaal met 24 grote maquettes begint met een hut van bladeren en takken bij Nice en eindigt met de Main Tower.[24] Gesloten sinds eind september 2021, heropende het in juni 2025 aan de Schaumainkai.[23]
Frankfurt am Main | Opened 1999; rebuilt 2014–2016 | Numismatic and monetary museum | 4.7★ (1,469 Google reviews)
Het eigen museum van de Bundesbank opende in 1999 en werd tussen 2014 en eind 2016 herbouwd; het rust op het munteninkabinet van de Reichsbank, na de oorlog geconfisqueerd en in 1954 teruggekregen.[25][26] Het bezit ongeveer 90.000 munten en 260.000 bankbiljetten, naast kaurischelpen, cacaobonen en een raisteen van Yap.[25] Het zeldzaamste stuk is een gouden aureus, geslagen voor Brutus ter viering van de moord op Caesar, een van slechts drie bekende ter wereld. Bezoekers mogen bovendien een goudstaaf van ongeveer 12,5 kilogram optillen.[25]
Frankfurt am Main | Opened 2008; independent since 2019 | Comic and satirical art museum | 4.5★ (1,531 Google reviews)
Frankfurt verwierf halverwege de jaren 2000 enkele duizenden originele tekeningen van F. W. Bernstein, Robert Gernhardt, Chlodwig Poth, Hans Traxler en F. K. Waechter, en daarop is het museum gebouwd dat in 2008 in het Leinwandhaus opende.[14][27][31] Dat is de Neue Frankfurter Schule vrijwel compleet — het satirische tekenen en schrijven dat uit Pardon en Titanic voortkwam — op één plek bewaard en bij toerbeurt getoond naast hedendaagse cartoonisten.[28][31] Traxlers brons buiten draagt acht namen van de school en Bernsteins tweeregelaar over de scherpste critici van elanden.[27] Sinds april 2019 zelfstandig.[14]
Frankfurt am Main | Founded 1977; moved to the new old town 2019 | Children's book and author's estate museum | 4.5★ (449 Google reviews)
Heinrich Hoffmann (1809–1894) maakte Struwwelpeter in 1844; hij was ook een hervormer van de psychiatrie in Frankfurt en de stichter van het gesticht voor krankzinnigen en epileptici daar.[29] Het in 1977 gestichte museum bewaart zijn nalatenschap samen met zeldzame edities van het boek in vele talen, parodieën en de kunst die het uitlokte.[29] Sinds september 2019 zit het in het gereconstrueerde Haus zum Esslinger in de herbouwde oude stad, en het wordt geleid als inclusiebedrijf — mensen met en zonder beperking werken er samen — door een liefdadige vereniging die bij Caritas is aangesloten.[29]
De rangschikking weegt drie dingen, in deze volgorde.
Ten eerste de vaste collectie: wat een museum werkelijk bezit, en of hetzelfde materiaal ergens anders te zien is. Daarom staat het Archäologisches Museum vóór grotere en drukkere huizen — een amulet uit de derde eeuw uit het Romeinse Nida, in 2024 digitaal ontrold met computertomografie en gelezen als een van de vroegste materiële sporen van het christendom ten noorden van de Alpen, bestaat op één plek.[17] Daarom ook is het Städel, waarvan de 3.100 schilderijen vier of vijf stukken bevatten zonder welke een Europese kunstgeschiedenis niet te schrijven valt, geen nipte eerste.[2][3]
Ten tweede het gewicht van het gebouw en de plek. Werk dat nog staat in de ruimte waarvoor het is gemaakt telt zwaar, en dat geldt ook voor een gebouw dat zelf deel van het betoog is: de Saalhofkapel van omstreeks 1160 onder het Historisches Museum, Ungers' huis-in-een-huis in het DAM, Behnischs glazen doos voor het Museum für Kommunikation.[14][23][21]
Ten derde bevestigd bezoekersbewijs — eerst gepubliceerde bezoekcijfers, dan de Google-waardering en het aantal recensies samen gelezen. Recensieaantallen meten toeloop, niet bezit, en mochten nooit op eigen kracht een volgorde bepalen. Waar een bezoekcijfer een groep of een reeks jaren beslaat in plaats van één huis en één jaar, wordt het als zodanig vermeld.
Negen catalogusvermeldingen zijn uitgesloten, elk om een genoemde reden. Die Legende der Titanic is een immersieve projectieshow en heeft geen collectie. EXPERIMINTA is een sciencecentrum van proefopstellingen. Het Dialog Museum is een begeleide ervaring in het donker. Schirn Kunsthalle, Frankfurter Kunstverein en Portikus zijn tentoonstellingshuizen zonder eigen collectie — de Schirn heeft er sinds de opening in 1986 geen, en blijft een van de bekendere tentoonstellingsadressen van Europa, maar het is geen collectie om te rangschikken; let er ook op dat het gebouw aan de Römerberg in de zomer van 2025 sloot voor een renovatie van meerdere jaren, terwijl de tentoonstellingen intussen doorgaan in de Dondorf-Druckerei in Bockenheim.[30] Museumsufer is het merk dat 39 instellingen omvat, geen museum.[1] Galerie Rothamel is een commerciële galerie. De catalogus vermeldt het Städel bovendien twee keer; het is één keer gerangschikt, onder de vollediger vermelding. Archeologische parken en openluchtterreinen zijn als categorie uitgesloten, en daarom wordt de Archäologischer Garten bij de dom behandeld als een buitenpost van het Archäologisches Museum en niet als eigen vermelding; kerken zijn eveneens uitgesloten, al staat er geen enkele in de catalogus.[16] Klein of stil zijn diskwalificeert niets — het Struwwelpeter Museum heeft minder recensies dan verscheidene van de uitgesloten locaties en staat boven ze allemaal, omdat het de nalatenschap van een auteur beheert.
Verschillende musea die in elke eerlijke Frankfurtlijst thuishoren, staan nog niet in de Caleido-catalogus en konden dus niet worden gerangschikt: het MMK Museum für Moderne Kunst in Hans Holleins wigvormige gebouw, het Museum Angewandte Kunst van Richard Meier, het Jüdisches Museum samen met het Museum Judengasse, het Weltkulturen Museum, het Ikonen-Museum en het Museum Giersch.[1] Beschouw hun afwezigheid als een gat in de catalogus, niet als een oordeel over hen.
Openingstijden, entreeprijzen en tijdelijke tentoonstellingen ontbreken bewust. Ze veranderen sneller dan welke gids ook kan bijhouden, en de eigen site van elk museum is de enige betrouwbare bron. Langdurige sluitingen zijn een ander geval en worden wel vermeld, omdat zoekvermeldingen een jarenlang gesloten museum als geopend weergeven. In deze groep was het Deutsches Architekturmuseum gesloten vanaf eind september 2021 en heropende het in juni 2025 aan de Schaumainkai; elk ander hier gerangschikt museum is als geopend geverifieerd, en geen enkele valt onder een meerjarige sluiting.[23]
Nog geen reacties — wees de eerste.