Vijftien collecties gerangschikt naar wat ze werkelijk bezitten — van Friedrichs Wandelaar tot een viermastbark
De musea van Hamburg werden betaald door kooplieden, niet door vorsten. Aan de basis ligt hier geen vorstelijke Kunstkammer: de collectie van de Kunsthalle begon in 1863 met de schenkingen van twee burgers, de Hamburgse burgerij bracht zelf ruim de helft op van de 618.000 mark die het eerste gebouw kostte, en in augustus 1869 ging het open.[1][31] Het museum heeft nog altijd de grootste vriendenvereniging van alle Duitse musea — meer dan 20.000 leden.[1] Die herkomst is te zien in waar de collecties over gaan — handel, schepen, migratie, gemaakte dingen — en, verrassender, in hoe goed de kunstmusea toch zijn.
Het tweede dat je moet weten, is dat het weefsel van de stad zelf deel uitmaakt van de tentoonstelling. De Speicherstadt, tussen 1883 en 1927 gebouwd en het grootste pakhuizendistrict ter wereld dat op houten palen staat, werd op 5 juli 2015 samen met het Kontorhauskwartier en het Chilehaus op de UNESCO-Werelderfgoedlijst gezet.[28] Verschillende musea hieronder zitten in een negentiende-eeuws kadepakhuis, een rubberfabriek, twee markthallen, de kelders van een gebombardeerde kerk en een reeks gereconstrueerde emigrantenhallen. In Hamburg is de verpakking zelden neutraal.
Twee kanttekeningen voordat je iets plant. Het Museum für Hamburgische Geschichte — het stadshistorisch museum en normaal een vanzelfsprekende halte — is sinds begin 2024 gesloten voor bouwkundige modernisering, zonder aangekondigde heropeningsdatum; het staat bovendien niet in de Caleido-catalogus.[27] Miniatur Wunderland, dat vlakbij enorme drommen trekt, is een modelspoorbaan en geen collectie, en ontbreekt eveneens.
Hamburg | Opened 1869 | State art museum | 4.6★ (12,450 Google reviews)
Drie met elkaar verbonden gebouwen herbergen zo'n 145.000 werken vanaf de veertiende eeuw, waarvan er ongeveer 1.000 permanent te zien zijn over 13.000 vierkante meter.[1] De zalen met oude meesters draaien om Noord-Duitse paneelschilderkunst — het Grabow-altaarstuk van Meester Bertram uit de Petrikirche en het Thomas-altaarstuk van Meester Francke — naast Rembrandts Simeon en Hanna in de tempel, Pieter de Hoochs De liefdesbrief en Claude Lorrains Aeneas en Dido in Carthago.[2] Daarboven bezit dat het museum een van de meest uitzonderlijke negentiende-eeuwse collecties in zijn soort in Duitsland noemt: Friedrichs Wandelaar boven de nevelen, Runges De kinderen Hülsenbeck, Menzel, Manets Nana.[3]
Hamburg | Opened 1877 | Applied arts museum | 4.5★ (3,919 Google reviews)
Het museum voor toegepaste kunst van Justus Brinckmann, in een in september 1876 voltooid en vanaf 1877 betrokken school- en museumgebouw, is gegroeid tot meer dan 600.000 objecten over 10.000 vierkante meter.[5] Tien afdelingen: oudheid, boekkunst, Europees kunstambacht en beeldhouwkunst, fotografie en nieuwe media, grafiek en affiches, SWANA, toegepaste kunst en design, mode en textiel, muziekinstrumenten, en Oost-Azië.[6] Brinckmann begon het Oost-Aziatische bezit met monstercollecties Japans lakwerk die hij meebracht van een verblijf van negen weken op de Weense wereldtentoonstelling van 1873.[5]
Hamburg | Opened 1997 | Contemporary art gallery (Kunsthalle wing) | 4.5★ (697 Google reviews)
Het derde gebouw van de Kunsthalle en hetzelfde toegangsbewijs — maar een eigen plek, en om één reden apart gerangschikt. De witte zandstenen kubus van Oswald Mathias Ungers geeft hedendaagse kunst ruim 5.600 vierkante meter, wat het museum een van de grootste gebouwen voor hedendaagse kunst in Duitsland noemt.[4] Verschillende werken zijn voor deze zalen gemaakt in opdracht en bevinden zich er nog: Jenny Holzers Ceiling Snake in het trappenhuis, Ilya Kabakovs Genezing met schilderijen, Richard Serra's Measurement of Time / Seeing Is Believing, Monika Sosnowska's labyrint in een zijvertrek en Bogomir Eckers Tropfsteinmaschine.[4]
Hamburg | Art venue since 1989 | Contemporary art and photography halls | 4.5★ (3,039 Google reviews)
Twee markthallen op het terrein van het oude Berliner Bahnhof — in 1906 begonnen, de overdekte hallen volgden in 1911-14 — werden gerestaureerd door de Körber-Stiftung, in 1988 aan de stad overgedragen en op 9 november 1989 met Harald Szeemanns Einleuchten voor de kunst geopend.[10] Tienduizend vierkante meter in drie gebouwen op twee locaties: de Halle für aktuelle Kunst, PHOXXI en de Sammlung Falckenberg.[10][12] Twee privécollecties zijn in bruikleen — de foto's van F. C. Gundlach, zo'n 17.000 werken, waarvan ongeveer 9.000 sinds 2006 in permanente bruikleen, en de ruim 2.200 werken van 450 kunstenaars van Harald Falckenberg in Harburg.[11]
Hamburg | Opened October 1962 | Single-artist museum | 4.5★ (313 Google reviews)
Hermann F. Reemtsma bracht zijn Barlach-collectie onder in een stichting en gaf Werner Kallmorgen opdracht er in het Jenischpark een huis voor te bouwen; het opende in oktober 1962 als het eerste particuliere kunstmuseum van Noord-Duitsland.[20] Meer dan 450 tekeningen en 150 sculpturen in hout, brons, keramiek, porselein, terracotta en gips, waaronder het Fries van de luisteraars.[19] Het staat hier boven veel drukkere musea omdat de collectie onherhaalbaar is en de lichte zalen rond de centrale binnenplaats, bewerkt met daklichten, podia en nissen, precies voor deze objecten op maat zijn geproportioneerd.[20]
Hamburg | Opened 2008 | Maritime museum | 4.7★ (9,499 Google reviews)
De collectie van Peter Tamm — die het museum presenteert als de grootste particuliere maritieme collectie ter wereld — vult negen dekken en zo'n 12.000 vierkante meter van de Kaispeicher B, gebouwd in 1878/79 en een van de oudste bewaarde pakhuizen van Hamburg, al staat het buiten de werelderfgoedgrens van de Speicherstadt.[32][7][9] Meer dan 50.000 scheepsmodellen, navigatie-instrumenten van kompas tot astrolabium en sextant, William Keltridges scheepsbouwtekeningen uit 1684, globes en zeekaarten.[8][33] Dek 8 toont 35 beenderen scheepjes, gesneden door Franse matrozen die tijdens de Napoleontische oorlogen in Engeland gevangenzaten.[33]
Hamburg | Port museum (in development) | 4.5★ (2,226 Google reviews)
Nog in aanbouw, en daar eerlijk over: de presentatie is een wandeling over een werkende kade aan de Hansahafen in plaats van een afgerond museum.[18] De viermastbark Peking, in 1911 te water gelaten als Flying P-Liner van F. Laeisz en later het afgemeerde Britse opleidingsschip Arethusa, ligt aan de Bremer Kai; Schuppen 50 herbergt het open depot, met daarbuiten de drijvende stoomkraan Saatsee uit 1917, de stoomzuigbagger Sauger IV uit 1909, de vrachtvaarder Bleichen en de eerste container-vancarriers.[18][34] Bij Grasbrook is een nieuwbouw gepland.[17]
Hamburg | Built 1961–62 | Museum ship | 4.8★ (1,641 Google reviews)
De laatste overlevende van zes snelle stukgoedlijnschepen, in 1961-62 gebouwd voor Hamburg-Süd — de „witte zwanen van de Zuid-Atlantische Oceaan" — die tot eind 1981 vooral op Zuid-Amerika voeren.[21][30] Vrijwel het hele schip is open, van brug tot machinekamer, en het is geen hulk: enkele keren per jaar verlaat het op eigen kracht de haven met tot 500 passagiers aan boord.[21] Wat het bewaart, is het stukgoedtijdperk op het moment vlak voordat containers het uitwisten.
Hamburg | Built 1896; moored as a museum since 1983 | Museum ship | 4.6★ (3,706 Google reviews)
De groene driemastbark aan de Landungsbrücken werd in 1896 gebouwd en ligt sinds 1983 als museumschip, beheerd door een stichting zonder overheidssubsidie.[22][29] Zevenennegentig meter lang, 12,2 meter breed, zes meter diepgang, gepresenteerd via haar opeenvolgende levens als vrachtvaarder, Portugees marineopleidingsschip Sagres en Hamburgs herkenningspunt.[22][29] Ze staat onder de Cap San Diego omdat veel van de duiding simpelweg de romp is waarin je staat — wat tegelijk de reden is om aan boord te gaan.
Hamburg | Opened 1997 | Industrial and social history museum | 4.4★ (1,622 Google reviews)
Sinds begin 1997 op het beschermde fabrieksterrein uit 1871 van de New-York Hamburger Gummi-Waaren Compagnie — een rubberfabriek, en ongeveer de meest letterlijke omgeving voor industriegeschiedenis die Hamburg biedt.[15] De tentoonstellingen zitten in de Neue Fabrik, voltooid in 1996; de werkplaatsen zitten in het oude ketelhuis, en het poortgebouw ging in het voorjaar van 2025 na restauratie weer open.[15] Op het erf staat TRUDE, de boormachine die 2.560 meter onder de Elbe uitkauwde voor de vierde tunnelbuis en daarbij zo'n 400.000 kubieke meter aarde verteerde.[15]
Hamburg | 1863 | Regional culture museum | 4.5★ (1,286 Google reviews)
Opgericht op 11 oktober 1863, toen Altona nog onder Deens bestuur stond — het kwam pas in 1864 aan Pruisen — en in 1901 geopend in een gebouw in Noordse renaissancestijl aan de Museumstraße.[16][35] Een van de grootste streekmusea van Duitsland: prenten, schilderijen, textiel, speelgoed en cultuurhistorisch materiaal over ambacht, scheepvaart en het leven op het land en in de stad.[16] Onder directeur Otto Lehmann werd droge systematiek vervangen door diorama's, huis- en scheepsmodellen en kamerinstallaties, een aanpak die het museum nog altijd als de zijne opvoert.[16] Het classicistische Jenisch Haus in het Jenischpark hoort erbij.[16]
Hamburg | Memorial museum | 4.7★ (1,081 Google reviews)
Hier als museum, niet als kerk, want de kerk is verdwenen. Vanaf 1195 stond op deze grond een kapel voor zeevarenden; uitbreidingen tussen 1384 en 1425 lieten het gebouw 1.500 mensen bergen, en de neogotische kerk die ervoor in de plaats kwam — die van George Gilbert Scott, gewijd in 1863 — kreeg in 1874 een toren van 147 meter, toen de hoogste ter wereld.[25] Van de aanvallen van Operatie Gomorra eind juli 1943 bleef alleen die toren staan.[25] Het betaalde museum beslaat 350 vierkante meter van de vroegere kelders; een lift bereikt het platform op 76 meter.[24]
Hamburg | Migration museum | 4.3★ (3,003 Google reviews)
De HAPAG opende haar emigrantenhallen op de Veddel in 1901 onder Albert Ballin, directeur-generaal van de rederij en een van de prominentste Joodse figuren van keizerlijk Duitsland.[23][36] Het museum dat in 2007 opende, betrekt drie getrouwe reconstructies daarvan in plaats van de oorspronkelijke gebouwen.[36] Huis één behandelt Hamburg als vertrekhaven en de oprichting van de hallen; huis twee bevat veertien thematische zalen over eeuwen migratie; huis drie heeft wisselende presentaties, een Ballin-tentoonstelling en een centrum voor stamboomonderzoek.[23] Het staat hier om de grond, niet om de objecten.
Hamburg | Parent museum founded 1843 | Natural history museum | 4.8★ (3,128 Google reviews)
De zoölogische presentatie put uit de meer dan tien miljoen specimens die het Museum der Natur Hamburg bewaart.[13] Het moederinstituut, het Naturhistorisches Museum, werd in mei 1843 op aandringen van de natuurwetenschappelijke vereniging van de stad opgericht en in 1943 in Operatie Gomorra tot puin gereduceerd; de alcoholcollecties overleefden in buiten gebruik gestelde metrokokers en de vogelcollectie in een kasteel in Saksen.[14] Ouder bezit kwam van verzamelaar Peter Friedrich Röding en deels van reder Johan Cesar VI Godeffroy.[14] Een vervangend onderzoeksmuseum, het Evolutioneum, is gepland voor HafenCity.[14]
Hamburg | 1898 | Archaeology and city museum | 4.3★ (937 Google reviews)
Een museum met een collectie in plaats van een archeologische vindplaats, en juist daarom komt het in aanmerking. Het stamt af van de Museumsverein die in 1898 werd opgericht voor stad en district Harburg, en ontleende zijn oude naam, Helms-Museum, aan de Gründerzeit-villa die de zonen van August Helms het in 1925 nalieten — toen telde het bezit al meer dan 50.000 overwegend streekhistorische en etnografische objecten.[26] Willi Wegewitz, die het museum in 1930 overnam en in 1966 vertrok, bouwde de regionale prehistorische collectie uit tot een onderzoeksinstelling van naam.[26] Het fungeert tevens als stadsmuseum van Harburg.[26]
De rangschikking berustte op drie toetsen, in deze volgorde van gewicht.
Ten eerste: wat de vaste collectie bezit, en of het ergens anders te zien is. Daarom staat het Ernst Barlach Haus, met een paar honderd Google-recensies, hoger dan maritieme musea met duizenden: er is geen vervanging voor.
Ten tweede het gewicht van het gebouw en de plek, met veel krediet waar een werk nog staat in de ruimte waarvoor het gemaakt is. Dat is het hele argument om de Galerie der Gegenwart als derde te plaatsen — Serra, Holzer, Kabakov, Sosnowska en Ecker maakten werken voor precies die ruimtes, en de werken staan er nog.
Ten derde bevestigde bezoekersgegevens. Voor deze instellingen worden geen vergelijkbare bezoekcijfers per museum gepubliceerd, dus steunde deze toets op Google-beoordeling en aantal recensies, samen gelezen. Dat paar meet toeloop, niet collecties, en werd alleen gebruikt om musea te scheiden die de eerste twee toetsen al dicht bij elkaar hadden gezet — nooit als de rangschikking zelf.
Drie vermeldingen behoeven uitleg. De Galerie der Gegenwart is het derde gebouw van de Kunsthalle en deelt het toegangsbewijs; ze staat apart omdat de catalogus haar apart vermeldt en omdat de in opdracht gemaakte installaties een eigen reden zijn om te gaan — niet omdat het een tweede museum zou zijn. Het Mahnmal St. Nikolai is een kerk, en kerken zijn uitgesloten — het staat hier omdat deze werd verwoest bij de aanvallen van Operatie Gomorra eind juli 1943 en wat rest een gedenkplaats is met een betaald museum van 350 vierkante meter in de kelders en een betaalde lift de toren in: een museumcomplex in alles behalve de naam. Het Deutsches Hafenmuseum is opgenomen hoewel het onvoltooid is, omdat de vaste collectie — de bark Peking, de stoomkraan uit 1917, de baggerzuiger uit 1909, de loodsen — al aan de kade ligt.
Uit principe uitgesloten: replica- en beleveniattracties, die betrouwbaar meer recensies krijgen dan echte collecties terwijl ze er geen bezitten. Dat schrapt het Hamburgse wassenbeeldenmuseum en zijn chocolade-, illusie-, paradox-, trickart-, projectie- en virtualreality-locaties, plus de multimedia-attractie rond Udo Lindenberg — twee daarvan hebben meer Google-recensies dan de Kunsthalle. Archeologische parken, ruïnes en ondergrondse rondleidingen vallen af, ook waar Google ze als museum indeelt; het Archäologisches Museum Hamburg staat er juist in omdat het een museum met een collectie is en geen vindplaats. Commerciële galeries, een niet-verzamelend Kunsthaus en het verbond Kunstmeile — een marketingpartnerschap tussen instellingen, geen instelling — vallen af omdat geen ervan een vaste collectie heeft.
Vijftien is een plafond, geen quotum. Hamburg vult het moeiteloos, en ongeveer een half dozijn echte musea bleef weg vanwege ruimte en niet vanwege verdienste: waaronder het automuseum Prototyp, het Speicherstadtmuseum, het Politiemuseum, de Sovjet-onderzeeboot U-434 en de Wasserkunst Elbinsel Kaltehofe.
Openingstijden, entreeprijzen en tijdelijke tentoonstellingen ontbreken bewust. Ze veranderen sneller dan welke gids ook kan bijhouden, en de eigen site van elk museum staat in de bronnen. Meerjarige sluitingen en verbouwingen worden wel vermeld waar ze gelden, want Google meldt een wegens renovatie gesloten museum als geopend.
Nog geen reacties — wees de eerste.