Zeventien collecties in en rond de stad, gerangschikt op wat er werkelijk in de zaal hangt
Twee van de meest gereproduceerde beelden uit de Nederlandse kunst hangen in Den Haag op een korte tramrit van elkaar, en ze staan aan tegenovergestelde uiteinden van dezelfde traditie. Vermeers Meisje met de parel hangt in een stadspaleis dat in 1641 werd voltooid aan de Hofvijver. Mondriaans Victory Boogie Woogie, het laatste wat hij schilderde, hangt in een bakstenen gebouw dat Berlage ontwierp en waarvan hij de opening in 1935 niet meer meemaakte — een van bijna 300 Mondriaans daar, het grootste bezit van zijn werk ter wereld.[3][4] Een stad waar je die hele boog in één middag kunt aflopen, is geen dagtrip vanuit Amsterdam.
Wat de musea hier ongewoon maakt, is hoeveel van elke collectie nog staat waar ze werd bijeengebracht. Hendrik Willem Mesdag bouwde naast zijn eigen huis een galerij om de Franse schilderijen te tonen die hij kocht, en het is nog altijd het grootste Barbizon-bezit buiten Frankrijk.[13][14] Zijn panorama van Scheveningen staat nog steeds in de rotonde die er in 1881 voor werd opgetrokken.[6] De schilderijen van prins Willem V hangen in de galerij die hij in 1774 voor het publiek opende, het eerste museum van het land.[23] Een middeleeuwse gevangenpoort bewaart de grootste Nederlandse collectie strafwerktuigen, in de cellen waar ze werden gebruikt.[26]
Nederland telt ook nauwkeurig: de 473 musea in de landelijke vereniging noteerden 30.8 miljoen bezoeken in 2024, 27 procent daarvan uit het buitenland.[40] Die dichtheid verklaart waarom een middelgrote bestuursstad een schilderijenverzameling van wereldklasse draagt, plus een museum dat uitsluitend beeldhouwkunst toont, het oudste boekmuseum ter wereld en 275 historische auto's, alles binnen een half uur van elkaar.
Deze lijst volgt de Caleido-catalogus, die Den Haag als regio behandelt: Delft, Wassenaar, Voorburg en Rijswijk vallen er allemaal onder. Twee belangrijke instellingen ontbreken in die catalogus en kunnen hier niet worden gerangschikt, en ze zijn toevallig allebei toch gesloten: het Haags Historisch Museum, dat de collectie van de stad zelf beheert, is wegens renovatie dicht tot het voorjaar van 2028,[42] en Museum Prinsenhof Delft sloot op 5 januari 2025 voor een verbouwing die de eigen planningsstukken op 2027-2031 dateren.[41]
The Hague | Opened to the public 1822; reopened 2014 after expansion | State painting gallery | 4.7★ (18,700 Google reviews)
Een stadspaleis, gebouwd in 1636-41 door Jacob van Campen en Pieter Post, in 1820 gekocht door de Nederlandse staat, in 1822 opengesteld voor publiek als het Koninklijk Kabinet van Schilderijen en in 2014 heropend na een uitbreiding van twee jaar.[1] De collectie is klein — ongeveer 850 objecten — en vrijwel niets ervan is opvulling: Vermeers Meisje met de parel en Gezicht op Delft, Fabritius' Het puttertje, Potters De stier, en elf schilderijen van Rembrandt, waaronder De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp.[2] Het ontving 477,222 bezoeken in 2024, buitengewoon voor een huis van dit formaat.[1]
The Hague | Berlage building opened 1935; renamed Kunstmuseum 2019 | Municipal art museum | 4.6★ (8,311 Google reviews)
Het laatste ontwerp van H. P. Berlage, gebouwd in 1931-35 en geopend in mei 1935, het jaar na zijn dood: vier miljoen gele bakstenen met maten in veelvouden van elf, verlicht door daglicht via lichtkoepels waarvan de jaloezieën de intensiteit regelen.[4] Het bezit de grootste Mondriaancollectie ter wereld — bijna 300 werken, van vroege Nederlandse landschappen tot Victory Boogie Woogie, zijn laatste schilderij.[3] Het bredere bezit van zo'n 165,000 objecten gaat dieper dan bezoekers verwachten: alleen de Delfts-aardewerkcollectie Lavino telt ruim 1,000 stukken uit 1660-1820, plus historische muziekinstrumenten en Nederlandse mode sinds 1600.[4][5]
The Hague | Panorama completed and opened 1881 | Single-work museum | 4.7★ (5,011 Google reviews)
Eén schilderij, cilindrisch, 14.6 meter hoog en 114.5 meter in omtrek — het grootste schilderij van Nederland — in 1881 in vier maanden gemaakt door Hendrik Willem Mesdag met zijn vrouw Sientje Mesdag-van Houten, Bernard Blommers, Théophile de Bock en de jonge George Hendrik Breitner.[6] Je klimt op een kunstduin en het Scheveningen van 1881 sluit zich om je heen. Toen het bedrijf dat de opdracht gaf in 1886 failliet ging, kocht Mesdag het werk zelf en dekte hij de verliezen, en daarom overleeft het als het oudste panorama ter wereld dat nog in de ervoor gebouwde rotonde staat.[6][7]
Wassenaar | Opened 10 September 2016 | Private collection museum | 4.6★ (7,955 Google reviews)
De Caldic Collection van Joop van Caldenborgh, de grootste particuliere kunstcollectie van Nederland, op een duinlandgoed bij Wassenaar; het gebouw uit 2016 is van Kraaijvanger en het dak filtert daglicht door 115,000 schuin gesneden aluminium buizen.[8][9] Werken die voor het gebouw zijn gemaakt dragen het: Open Ended van Richard Serra, een Skyspace van James Turrell en Swimming Pool van Leandro Erlich.[10] Bourgeois, Kusama en Hirst zitten in de collectie; Gormley, Kapoor en Moore staan in de aangrenzende beeldentuin Clingenbosch, te bezoeken op afspraak. Koning Willem-Alexander opende het op 10 september 2016.[8]
The Hague | Collection begun 1934; current building opened 2010 | Automobile museum | 4.8★ (11,692 Google reviews)
De auto's van drie generaties van één familie, begonnen in 1934 toen Dodge-importeur Pieter Louwman een twintig jaar oude Dodge kocht, nu zo'n 275 voertuigen in een gebouw van Michael Graves dat koningin Beatrix in juli 2010 opende.[11] Ouderdom telt zwaarder dan aantal: dit is de grootste collectie auto's uit 1910 of ouder ter wereld, naast de enige bewaard gebleven Eysink, een grote groep van de vijftien resterende klassieke Nederlandse Spykers, en de Bugatti Type 18 'Black Bess' uit 1913, ooit eigendom van vliegerheld Roland Garros.[11] Een omvangrijk bezit aan schilderijen en tekeningen van Frederick Gordon Crosby hangt aan de wanden.[11]
The Hague | Gallery built 1887; given to the state 1903 | Historic collection museum | 4.5★ (421 Google reviews)
Mesdag bouwde deze galerij in 1887 naast zijn eigen huis aan de Laan van Meerdervoort om te tonen wat hij en Sientje kochten in plaats van wat zij schilderden, en schonk haar in 1903 aan de Nederlandse staat.[12][13] Wat zij bijeenbrachten is de grootste collectie Barbizon-schilderijen en -tekeningen buiten Frankrijk — Corot, Millet, Théodore Rousseau, Daubigny, Delacroix — gehangen bij Haagse School-tijdgenoten als Mauve en Roelofs, plus een grote collectie Japanse kunst en kunstnijverheid.[12][13][14] Het Van Gogh Museum beheert haar sinds 1990. In 2023 kwamen er 9,389 bezoekers: stil, niet klein.[12]
Scheveningen, The Hague | Founded 1994 | Sculpture museum | 4.3★ (2,498 Google reviews)
Het enige Nederlandse museum dat zich toelegt op uitsluitend beeldhouwkunst, in 1994 opgericht door de verzamelaars Theo en Lida Scholten en ondergronds gebouwd onder het Paviljoen von Wied aan zee, dat koning Willem I in 1826 voor zijn vrouw liet neerzetten, zodat er vanaf de boulevard vrijwel niets van te zien is.[16] De zalen van Wim Quist bevatten meer dan 5,000 beelden, plus zo'n 1,000 gipsmodellen en 2,000 penningen — Arp, Zadkine, Manzù, Tony Cragg, Berlinde De Bruyckere, Kiki Smith, Charlotte van Pallandt.[15] De sprookjesachtige bronzen van Tom Otterness staan buiten op de promenade.[16]
The Hague | Museum in the palace since November 2002 | Single-artist museum | 4.6★ (8,332 Google reviews)
Eschers grafische werk in het winterpaleis van koningin Emma aan de Lange Voorhout, dat zij in 1896 kocht en van 1901 tot haar dood in 1934 gebruikte; het museum trok er in november 2002 in.[17] Lucht en water, Belvédère, Waterval, Tekenende handen en de zeven meter lange Metamorphose III zijn er allemaal te zien, onder vijftien kroonluchters van Hans van Bentem.[17] Eén kanttekening: meer dan 150 van de prenten aan de muur zijn hoogwaardige facsimile's in plaats van originele afdrukken — gescand en gedrukt op Eschers eigen papiervoorraad — wat het museum niet had gemeld toen Nederlandse berichtgeving het in 2015 naar buiten bracht.[17][18] Vandaar deze plek en geen hogere.
The Hague | At Lange Vijverberg since 1990 | Collector's house museum | 4.5★ (422 Google reviews)
Abraham Bredius leidde het Mauritshuis vanaf 1889 twintig jaar lang en stelde het eerste boek samen dat elk toen aan Rembrandt toegeschreven schilderij bijeenbracht — 614 stuks.[19] Sinds 1990 hangt zijn collectie in een huis uit 1755 van Pieter de Swart aan de Lange Vijverberg, aan de overkant van de Hofvijver van het museum dat hij leidde: zo'n 200 schilderijen, tekeningen en etsen van meer dan 150 kunstenaars, onder wie Rembrandt, Jan Steen, Hobbema, Aert van der Neer, Melchior de Hondecoeter en Aelbert Cuyp.[20][21] De kamers zijn huiselijk en ongehaast, en de stukken zijn gekozen door één veeleisend oog in plaats van door een commissie.
The Hague | Opened 1774 | Historic picture gallery | 4.1★ (363 Google reviews)
Het eerste museum in Nederland waar het algemene publiek naar binnen mocht, in 1774 geopend aan het Buitenhof om de schilderijen van de stadhouder te tonen.[23] Franse troepen voerden de collectie in 1795 als oorlogsbuit af naar het Louvre; 120 van de 202 stukken kwamen in 1815 terug en 82 bleven in Frankrijk.[23] Meer dan 150 oude meesters van het Mauritshuis hangen nu van vloer tot plafond op de volle achttiende-eeuwse manier — Rubens, Jan Steen, Paulus Potter, Honthorst — en de hang zelf is het tentoongestelde.[22][23] Op korte loopafstand van het Mauritshuis, dat de schilderijen bezit en de galerij beheert.
Scheveningen, The Hague | Opened September 2019 | Memorial centre | 4.7★ (1,223 Google reviews)
De Scheveningse gevangenis die de Nederlanders het Oranjehotel noemden en waar de Duitse bezetter tussen 1940 en 1945 meer dan 25,000 mensen doorheen voerde — verzetsmensen, Joden, communisten, Jehova's getuigen en zwarthandelaren.[24] Corrie ten Boom, Titus Brandsma, George Maduro en Erik Hazelhoff Roelfzema zaten hier vast, en gevangenen werden door een vuurpeloton doodgeschoten in de duinen van de nabije Waalsdorpervlakte.[24] Het cellenblok bleef tot 2009 als gevangenis in gebruik; doodencel 601 is in oorlogstoestand bewaard.[25] Koning Willem-Alexander opende het in september 2019 als herinneringscentrum.[24]
The Hague | Museum since 1882 | State museum of crime and punishment | 4.4★ (1,857 Google reviews)
Een poort naar het kasteel van de graven van Holland die de gevangenis werd van het machtige Hof van Holland en, in 1882, een museum.[26] Het bezit de grootste collectie straf- en martelwerktuigen van Nederland, getoond in de cellen, de verhoorkamer en de rechterskamer waar ze werden gebruikt — het argument van de plek op volle kracht.[26] De lichamen van Johan en Cornelis de Witt werden bij de moord van 1672 door de menigte verminkt en stukken ervan geveild; Johans tong en Cornelis' wijsvinger behoren toe aan het Haags Historisch Museum, waar dit museum deel van uitmaakt.[27]
The Hague | Opened 28 August 1913 | Court complex and visitors centre | 4.6★ (1,219 Google reviews)
Andrew Carnegie gaf US$1.5 miljoen, Louis Cordonnier ontwierp het met J. A. G. van der Steur, en het opende op 28 augustus 1913; het Permanente Hof van Arbitrage trok er dat jaar in en het Internationaal Gerechtshof zetelt hier sinds 1946.[28][29] Het interieur is een sierkunstensemble dat vrijwel geheel uit staatsgeschenken is samengesteld — een Russische vaas van 3.2 ton, een Deense fontein, Japanse zijden wandtapijten, Italiaans marmer, een Zwitserse torenklok, Belgische deuren, Perzische tapijten.[28] Omdat het een werkend hof blijft, zijn het terrein en de zalen alleen met een rondleiding te zien; het bezoekerscentrum staat daar los van.[30]
Delft | Factory founded 1653 | Factory museum | 4.5★ (5,458 Google reviews)
De Porceleyne Fles, opgericht in 1653, is de enige overlevende van de tweeëndertig Delftsaardewerkfabrieken die in het zeventiende-eeuwse Delft werden gesticht, en maakt sindsdien op dezelfde plek Delfts aardewerk met de hand.[31][32] De historische en koninklijke collecties worden binnen de fabrieksgebouwen bewaard en bezoekers zien de meesterschilders aan het werk, zodat voltooide objecten en levend proces een paar meter uit elkaar staan — een continuïteit die geen reconstructie kan nabootsen.[32] Het predicaat 'Koninklijke' werd in 1919 door het Nederlandse koningshuis verleend.[31] Het staat in Delft in plaats van Den Haag, ongeveer vijftien minuten met de trein.
The Hague | Opened 1852 | Book museum | 4.3★ (479 Google reviews)
Het oudste boekmuseum ter wereld, geopend in 1852 in het huis aan de Prinsessegracht dat baron Van Westreenen van Tiellandt bij zijn dood in 1848 met zijn levenswerk aan de staat naliet.[33][34] Twee collecties liggen hier: zijn handschriften en vroege drukken, lopend vanaf de zesde eeuw, en, vanaf 1960 toegevoegd, internationale boekvormgeving vanaf ongeveer 1890 — een complete reeks van de uitgaven van William Morris' Kelmscott Press en de nalatenschap van drukker Jean-François van Royen.[33] Rond 500,000 objecten in depot, en een vrijwel onaangetaste negentiende-eeuwse Boekenzaal.[33]
The Hague | Children's Book Museum opened 1994 | Literary museum and archive | 4.5★ (1,956 Google reviews)
De literaire schatkamer van Nederland: manuscripten, brieven, kinderboekillustraties, geschilderde en getekende portretten en foto's die vrijwel elke Nederlandse schrijver en illustrator bestrijken, met een Pantheon van Nederlandse en Vlaamse auteurs van de Middeleeuwen tot nu.[35] Het Kinderboekenmuseum, open sinds 1994 en gehuisvest in hetzelfde complex als de Koninklijke Bibliotheek, verandert dat materiaal in zalen waar kinderen doorheen lopen.[36] Het meeste is in het Nederlands, en dat is de eerlijke kanttekening; de collectie zelf bestaat nergens anders in tweevoud.
Voorburg | House inaugurated 1642; museum since 1928, reopened 2005 | Historic house museum | 4.4★ (382 Google reviews)
Constantijn Huygens ontwierp deze kleine classicistische villa samen met Jacob van Campen, Pieter Post leidde de bouw, en zij werd in 1642 ingewijd als ontsnapping aan het hofleven.[37] Zijn zoon Christiaan — die in 1655 de ring van Saturnus en de maan Titan ontdekte en het jaar erop het slingeruurwerk uitvond — kwam hier na de dood van zijn vader wonen.[37][39] Het is museum sinds juni 1928 en heropende in mei 2005 na restauratie, in aanwezigheid van koningin Beatrix.[37] Twee vaste presentaties: 'De eeuw van Constantijn' en 'Christiaan onder de sterren'.[38]
Er is op drie dingen gewogen, in deze volgorde.
Ten eerste de vaste collectie — wat er fysiek in het gebouw is, en of het ergens anders te zien valt. Het Mauritshuis staat eerste omdat elf Rembrandts, twee Vermeers en Fabritius' Puttertje in één klein huis niet te herhalen is. Kunstmuseum Den Haag staat tweede op het Mondriaanbezit alleen. De Mesdag Collectie staat zesde ondanks slechts 421 Google-recensies, omdat de Barbizon-groep erin de grootste buiten Frankrijk is en 9,389 mensen haar in 2023 zagen.[12][13] Klein en stil is hier geen minpunt. Leeg zou dat wel zijn.
Ten tweede het gebouw en de plek. Werk dat nog staat waar het gemaakt is, weegt zwaar. Daarom staat Panorama Mesdag derde op de kracht van één schilderij, daarom geldt de hang uit 1774 van prins Willem V als een tentoonstellingsstuk op zichzelf, en daarom verslaat de Gevangenpoort verscheidene beter bezochte musea.
Ten derde, en pas ten derde, bezoekersbewijs — landelijke bezoekcijfers waar die bestaan, daarna Google-waardering en aantal recensies samen gelezen. Recensieaantallen meten loop, niet collectie. De 4.8 sterren van het Louwman Museum over 11,692 recensies bevestigen zijn positie; ze bepaalden die niet.
Bewust uitgesloten. Replica- en belevingslocaties: het Vermeer Centrum Delft toont alle zevenendertig bekende Vermeers als digitale reproducties op ware grootte en bezit naar eigen zeggen geen origineel.[44] Het is een nuttige oriëntatiestop vóór het Mauritshuis en het is geen collectie. Dezelfde redenering verlaagde Escher in Het Paleis in plaats van het te schrappen: de collectie is echt, maar meer dan 150 van de getoonde prenten zijn facsimile's, gemaakt voor conservering en bruikleen.[17][18] Locaties zonder collectie: het Binnenhof staat in de catalogus, maar het is een werkend parlementair complex waarvan de renovatie inmiddels tot 2031 loopt en minstens EUR2.7 miljard kost, en bezoekers kunnen er niet doorheen.[43] Kerken: de Oude Kerk in Delft staat als museum gecatalogiseerd, maar is een actieve protestantse kerk met diensten, dus die valt af.[45] Het Vredespaleis bleef er nipt in — het is een werkend hof, maar het interieur is een samenhangend ensemble van sierkunst geschonken door staten, en dat ensemble bestaat nergens anders.
Elke verwijzing hieronder is opgehaald en bevestigd inhoud te geven voordat zij werd geciteerd; vier bronnen in het werkconcept losten niet op en zijn vervangen, of de beweringen die zij droegen zijn geschrapt. De eigen pagina van een instelling kreeg de voorkeur boven een encyclopedie waar beide hetzelfde zeiden — daarom wordt het panorama beschreven met de maten van het museum en niet die van Wikipedia. Openingstijden, kaartprijzen en tijdelijke tentoonstellingen ontbreken bewust: ze veranderen sneller dan enige lijst kan bijhouden, en de eigen site van het museum is de enige plek om ze te lezen. Lange sluitingen zijn de ene uitzondering, want daar valt omheen te plannen — en Google meldt een museum dat drie jaar dicht is opgewekt als geopend.
Nog geen reacties — wees de eerste.