Een gerangschikte gids langs de collecties van de Savoyaanse hoofdstad — van het oudste Egyptische museum ter wereld tot Arte Povera in een onvoltooid barok kasteel
Turijn werd bij decreet hoofdstad, en zijn musea laten dat nog altijd zien. Toen Emanuel Filibert in 1562 de zetel van het hertogdom Savoye hierheen verplaatste, begon hij een bouwprogramma dat zijn opvolgers twee eeuwen lang voortzetten: paleizen en jachtsloten straalden vanuit een centrale "Zona di Comando" uit over het platteland — de residenties die UNESCO in 1997 als één werelderfgoed inschreef, met het Koninklijk Paleis, Palazzo Madama, Villa della Regina en het kasteel van Rivoli.[4] Vier van de vijftien musea hieronder staan daarbinnen.
Een dynastie die vierhonderd jaar verzamelt, laat ongewone neerslag na. Karel Felix kocht in 1824 de Egyptische oudheden van Bernardino Drovetti en schiep daarmee wat nog steeds het oudste museum ter wereld is dat volledig aan het oude Egypte is gewijd, en het belangrijkste buiten Caïro.[2] Er kwamen ook een wapenkamer die tot de belangrijkste wapenverzamelingen ter wereld wordt gerekend[6] en een schilderijengalerij met de grootste van de twee vijftiende-eeuwse panelen van De heilige Franciscus ontvangt de stigmata, die nu doorgaans aan Jan van Eyck worden toegeschreven.[9]
Daarna deed Turijn het nog eens, industrieel. Fiats Lingotto-fabriek draagt nu een vitrine van Renzo Piano met zes Canaletto's[22]; het nationale automuseum ligt er net ten zuiden van[23]; en het nationale filmmuseum klimt door de binnenruimte van een 167,5 meter hoge bakstenen toren die als synagoge begon.[12] In 1984 heropende een half afgebouwd Savoyaans kasteel in Rivoli als Italiës eerste museum voor hedendaagse kunst.[17]
Het resultaat is een stad waar de collecties eerder diep dan louter talrijk zijn, en waar heel veel kunst de ruimte waarvoor ze werd gemaakt nooit heeft verlaten.
Turin | 1824 | Archaeology museum | 4.7★ (68,397 Google reviews)
Karel Felix kocht in 1824 de Egyptische oudheden van Bernardino Drovetti en schiep daarmee het oudste museum ter wereld dat volledig aan het oude Egypte is gewijd en, na Caïro, het belangrijkste.[2] Onder de ruim 40.000 objecten bevinden zich het intacte graf van de architect Kha en zijn vrouw Merit, de uit Nubië geredde rotstempel van Ellesiya en de Turijnse koningslijst.[2] Het programma voor het tweehonderdjarig bestaan heropende de Koningsgalerij en Ellesiya na zo'n acht maanden werk en voegde een opstelling van 700 vierkante meter met ongeveer 6.000 objecten toe, met OMA als ontwerper van de beglaasde hof en het hypogeum.[3] De Historische Zalen sloten op 12 december 2025.[1]
Turin | Palace begun 1645 | Royal palace and state museum | 4.8★ (11,876 Google reviews)
De Savoyaanse staatsievertrekken zijn nog gemeubileerd en nog in hun eigen ruimten, en dat is het argument om te komen: Juvarra's Scala delle Forbici, de negentiende-eeuwse interieurs van Pelagio Palagi, wandtapijten en Chinees en Japans porselein.[5] De Koninklijke Wapenkamer, gesticht door Karel Albert en in 1837 opengesteld in Juvarra's Galleria Beaumont onder de door Claudio Francesco Beaumont geschilderde Verhalen van Aeneas, is een van de belangrijkste wapenverzamelingen ter wereld — het dertiende-eeuwse zwaard van San Maurizio, een zestiende-eeuws pistool van Karel V.[6] Guarini's Kapel van de Heilige Lijkwade ging op 27 september 2018 weer open, eenentwintig jaar nadat brand haar had uitgehold.[7]
Turin | 1832 | Old-master picture gallery | 4.7★ (4,416 Google reviews)
Karel Albert opende de Savoyaanse schilderijengalerij op 2 oktober 1832; Victor Emanuel II schonk haar in 1860 aan de Italiaanse staat, en sinds 2014 hangen de ruim achthonderd werken in de Manica Nuova van het Koninklijk Paleis.[8] Het bezit is in gelijke mate noordelijk en Italiaans: de grootste van de twee vijftiende-eeuwse panelen van De heilige Franciscus ontvangt de stigmata, nu door de meeste specialisten aan Jan van Eyck toegeschreven al blijft de toeschrijving omstreden[9]; Mantegna, Beato Angelico, Veronese's Het feestmaal in het huis van Simon, Orazio Gentileschi's Annunciatie, Bellotto's gezichten op Turijn, en Duccio en Botticelli in de collectie Gualino.[8]
Turin | 1958 | National film museum | 4.6★ (10,767 Google reviews)
Het museum van Maria Adriana Prolo opende in 1958 en verhuisde op 19 juli 2000 naar de Mole Antonelliana, de 167,5 meter hoge toren van Alessandro Antonelli, in 1863 begonnen als synagoge en nog altijd het hoogste ongewapende bakstenen bouwwerk ter wereld.[11][12] De enscenering van François Confino spiraalt door de ene binnenruimte omhoog langs toverlantaarns, schimmenspelfiguren en optisch speelgoed naar de Tempelzaal.[11] Daarachter liggen zo'n 20.000 apparaten, schilderijen en prenten, ruim 300.000 affiches, 12.000 filmrollen en 80.000 foto's.[10] Het meldde in 2024 meer dan 800.000 bezoekers.[11]
Turin | Museum since 1934 | Civic museum of ancient art | 4.6★ (11,867 Google reviews)
Een Romeinse poort werd een middeleeuws kasteel, waar Juvarra vanaf 1716 een witstenen gevel voor zette — het enige deel van zijn beoogde paleis dat werd gebouwd voordat het werk in 1721 stilviel.[14] Hier zetelde de eerste Senaat van het Koninkrijk Italië, en in 1934 trok de stedelijke collectie oude kunst erin.[14] De twee grootste stukken zijn Antonello da Messina's Portret van een man, gesigneerd en gedateerd 1476[15], en het Milanese getijdenboek, het bewaarde Turijnse deel van het uiteengehaalde Turijns-Milanese getijdenboek, waarvan de andere helft in 1904 verbrandde; de meeste geleerden geven de miniaturen van "Hand G" nu aan Jan van Eyck, al blijft de identificatie omstreden.[16] Het keramiek telt ruim 4.000 stukken.[13]
Turin | 1984 | Contemporary art museum | 4.5★ (5,404 Google reviews)
Italiës eerste museum voor hedendaagse kunst opende hier op 18 december 1984, in een Savoyaans kasteel waarvan de verbouwing voor Victor Amadeus II werd gestaakt, zodat Juvarra's onvoltooide gevel tegen de afgebouwde barok blijft staan.[17][18] Veel van de collectie is voor deze ruimten gemaakt: Maurizio Cattelans Novecento, Michelangelo Pistoletto's Venere degli stracci, en werk van Mario Merz, Penone, Sol LeWitt, Donald Judd, Bruce Nauman en Richard Long.[18] Het nabije Villa Cerruti, waarvan het museum de collectie in 2017 verwierf, opende in mei 2019 en voegt zo'n 300 werken toe, van Kandinsky en Modigliani tot Bacon.[18][17]
Turin | 1863 (present building 1959) | Modern and contemporary art museum | 4.4★ (5,938 Google reviews)
Turijn was de eerste Italiaanse stad die een publieke collectie moderne kunst bevorderde, als onderdeel van het stedelijk museum dat in 1863 opende.[20] Het huidige gebouw — Carlo Bassi en Goffredo Boschetti, 1959 — ging in juli 1993 weer open na een lange en gecompliceerde restauratie en bezit ongeveer 45.000 werken.[19][21] De negentiende eeuw is sterk in Piemonte, met Fontanesi en Fattori's Gotine rosse; de twintigste loopt van Balla, Modigliani, De Chirico en Casorati tot Klee, Fontana en Warhol,[21] met een aanzienlijk bezit aan Arte Povera.[20]
Turin | 2002 | Private collection | 4.5★ (3,503 Google reviews)
Drieëntwintig schilderijen en twee sculpturen, gekozen uit de collectie van Gianni en Marella Agnelli en getoond in Renzo Piano's Scrigno, een stalen kist van 450 vierkante meter, 34 meter boven de testbaan op het dak van de autofabriek Lingotto.[22] De concentratie is het punt: zes Venetiaanse gezichten van Canaletto, twee gezichten op Dresden van Bellotto, een hellebaardier van Tiepolo, Canova's twee Danseressen, Renoirs Blonde badster, Manets La Négresse, twee Picasso's, een naakt van Modigliani, zeven Matisses, en futurisme van Balla en Severini.[22]
Turin | Association 1932; building opened 1960 | National motor museum | 4.7★ (23,742 Google reviews)
Begin jaren dertig opgericht als vereniging, opende het museum van Carlo Biscaretti di Ruffia op 3 november 1960 een eigen gebouw — Amedeo Albertini's gebogen stenen plaat boven glas; het sloot in april 2007 en heropende in maart 2011 met Cino Zucchi's uitbreiding tot ruim 19.000 vierkante meter en de enscenering van François Confino.[23] Meer dan 200 voertuigen van zo'n tachtig merken uit tien landen omvatten de Itala die in 1907 de rit Peking-Parijs won, een Isotta Fraschini 8A, een Ferrari 500 F2 en de unieke Fiat Turbina uit 1954.[23] De 388.222 bezoekers in 2024 waren een record.[23]
Turin | 1878 | National history museum | 4.6★ (3,827 Google reviews)
Opgericht in 1878 en het enige museum in Italië dat zich officieel nationaal voor het Risorgimento mag noemen, huist het in Guarino Guarini's Palazzo Carignano, waar Victor Emanuel II werd geboren.[24] De reden om te gaan is één zaal: de vergaderzaal van het Subalpiene Parlement, sinds 1898 nationaal monument en het enige waar ook ter wereld bewaarde originele voorbeeld van de parlementszalen die na de revoluties van 1848 ontstonden.[24] Dertig zalen tonen 2.580 objecten uit een collectie van 54.000, opnieuw ingericht voor de heropening op 18 maart 2011, de 150e verjaardag van de eenwording.[24]
Turin | Begun c. 1615; reopened 2007 | Savoy villa | 4.4★ (6,410 Google reviews)
De heuvelvilla van kardinaal Maurits van Savoye, rond 1615 begonnen naar een ontwerp van Ascanio Vitozzi, voltooid door de Castellamonte en later herzien door Juvarra, houdt haar decoratie waar die is geschilderd: werk van Crosato, Giaquinto en Dallamano, en vier kabinetten bekleed met gelakte en vergulde chinoiserie.[25] Geallieerde bombardementen vernietigden Giaquinto's Olympus en de Aurora van de gebroeders Valeriani; de staat nam de villa in 1994 ter hand en gaf haar in 2007 terug aan het publiek, wijngaard inbegrepen, met in 2008 de eerste oogst Freisa di Chieri.[25]
Turin | 1999 | Decorative arts house museum | 4.7★ (1,919 Google reviews)
De antiquair Pietro Accorsi kocht dit palazzo in 1956 en gebruikte de bel-etage als woning en galerie; Giulio Ometto restaureerde het gebouw en opende het in 1999 als museum.[27] Vijfentwintig gemeubileerde zalen bevatten bijna 3.000 objecten, overweldigend achttiende-eeuws Piemontees, en de enige reden om te komen is Pietro Piffetti's dubbelkorpuskabinet van 1738, een ingelegd stuk dat critici het mooiste meubel ter wereld hebben genoemd.[26] Eromheen staan porselein uit Meissen, Sèvres en Frankenthal, majolica van Rossetti en een ceremonieel blad, geschonken door Benedictus XIV.[26]
Turin | 1837 | Academy picture gallery | 4.4★ (768 Google reviews)
De schilderijengalerij van de academie die Karel Albert in 1833 heroprichtte[29] werd in 1837 ingericht als onderwijscollectie, en leest nog steeds zo.[28] De nalatenschap van monseigneur Mossi di Morano, ruim tweehonderd schilderijen, bracht een Filippo Lippi, naast Martino Spanzotti, Defendente Ferrari, Bartolomeo Cavarozzi en Mattia Preti.[28][29] Het bezit dat het meest telt zijn de Gaudenziaanse kartons, voorbereidende tekeningen op ware grootte die Karel Albert zelf aan de academie schonk en die de galerij een van de belangrijkste collecties zestiende-eeuwse tekenkunst ter wereld noemt.[28]
Turin | 1978 (reopened 2024) | Natural history museum | 4.4★ (2,190 Google reviews)
In 1978 ingericht in het laat-zeventiende-eeuwse Ospedale Maggiore San Giovanni Battista, begonnen door Amedeo di Castellamonte, telt het regionale natuurhistorisch museum vijf afdelingen — botanie, entomologie, mineralogie, paleontologie en zoölogie — waarbij alleen het entomologische bezit al zo'n 15.000 typespecimens omvat.[31][30] Het verdient zijn plaats deels door überhaupt open te zijn. Een ontploffende blusgascilinder beschadigde in augustus 2013 twee verdiepingen, het museum bleef ruim een decennium dicht en heropende op 12 januari 2024.[31]
Turin | 2009 | University museum | 4.4★ (2,454 Google reviews)
Cesare Lombroso begon in 1876 te verzamelen om te bewijzen dat criminaliteit erfelijk was en af te lezen aan het lichaam. De theorie is ontkracht; het museum dat in 2009 opende in het Palazzo degli Istituti Anatomici van de Universiteit van Turijn bestaat om te tonen hoe zij werd opgebouwd.[32] Zo'n 684 schedels, 502 bij misdrijven gebruikte voorwerpen, dwangmiddelen, ongeveer honderd dodenmaskers, 175 werken van psychiatrische patiënten en Lombroso's eigen skelet in een vitrine — zijn gezicht, bewaard in formaline, wordt niet getoond.[32] Het Italiaanse Hof van Cassatie bevestigde in 2019 dat de schedel van Giuseppe Villella blijft.[32]
De rangschikking volgde drie toetsen, in volgorde van gewicht. Ten eerste: wat de vaste collectie werkelijk bezit, en of het elders te zien is — het criterium dat het Egyptisch Museum bovenaan zet en de Gaudenziaanse kartons van de Accademia Albertina vóór veel drukker bezochte attracties houdt. Ten tweede: het kunsthistorische gewicht van gebouw en plek, waarbij werk dat nog staat in de ruimte waarvoor het is gemaakt zwaar telt; daarom staat het Koninklijk Paleis boven de schilderijengalerij waarmee het een binnenplaats deelt, en daarom komt de Villa della Regina boven grotere collecties. Ten derde: bevestigde bezoekcijfers, alleen gebruikt waar een specifiek getal te herleiden was tot een bron die laadt — de recordaantallen van 388.222 bezoekers van het automuseum in 2024,[23] de gemelde 800.000-plus van het filmmuseum[11] — en verder Google-waardering en aantal reviews samen gelezen. Reviewaantallen meten bezoekersstromen, geen bezit, en mochten nooit alleen een positie bepalen.
Een noot over cijfers die we niet hebben afgedrukt. De gepubliceerde bezoekcijfers van het ministerie van Cultuur voor rijksmusea zouden het juiste instrument zijn om het Koninklijk Paleis, de Sabauda en de Villa della Regina onderling te vergelijken, maar het statistiekportaal van het ministerie reageerde niet toen we het wilden verifiëren, dus verschijnt hier geen cijfer daaruit. Waar hierboven een bezoekersaantal wordt geciteerd, komt het uit een bron die laadt.
Drie categorieën vielen meteen af. Replica- en beleefattracties — machinereconstructies, illusiekamers, projectielocaties — bezitten geen collectie en bleven buiten beschouwing, hoe goed ze ook scoren. Archeologische sites, ruïnes en ondergrondse rondleidingen werden uitgesloten, ook waar kaartdiensten ze als museum aanmerken; daarom ontbreken het Pietro Micca-museum met zijn belegeringstunnels en de bewaarde cellen van de gevangenis Le Nuove. Kerken vielen af, tenzij ze in alles behalve de naam als betaalde museumcomplexen functioneren.
Verschillende locaties vielen af omdat ze geen vaste collectie hebben, niet omdat ze klein zijn: OGR Torino en de Promotrice delle Belle Arti zijn expositiehallen, en het Lavazza-museum is een merkpresentatie van een bedrijf. Twee catalogusvermeldingen zijn dubbel en zijn één keer behandeld: de Mole Antonelliana is het gebouw waarin het Nationaal Filmmuseum huist, en het "Stedelijk Museum voor Oude Kunst van Turijn" is het gemeentemuseum dat sinds 1934 in het Palazzo Madama zit.[14] Het Koninklijk Paleis en de Galleria Sabauda zijn apart gerangschikt omdat het werkelijk verschillende collecties zijn, ook al liggen ze in één complex onder één bestuur — en juist daarom kunnen de gepubliceerde bezoekcijfers van de locatie niet over beide worden verdeeld. Fondazione Merz en het Nationaal Bergmuseum waren de kleinste afvallers.
Enkele musea die een bezoeker zou moeten kennen, staan nog niet in de catalogus van Caleido en konden hier dus niet worden gerangschikt: het MAO Museo d'Arte Orientale, de Fondazione Sandretto Re Rebaudengo, CAMERA – Centro Italiano per la Fotografia, het Museo della Sindone en — twintig minuten buiten de stad — de Reggia di Venaria Reale.
Openingstijden, entreeprijzen en tijdelijke tentoonstellingen ontbreken bewust: ze veranderen sneller dan enige gids kan bijhouden, en de eigen site van elk museum is de enige betrouwbare bron. Langdurige sluitingen worden vermeld waar ze gelden, want vermeldingsdiensten melden een museum dat verbouwd wordt gewoon als open — vandaar de noot over de Historische Zalen van het Egyptisch Museum, gesloten sinds december 2025, en over de tien jaar durende sluiting van het natuurhistorisch museum, die nu voorbij is. Elk ander museum hier is op naam gecontroleerd via de eigen site en is open.
Nog geen reacties — wees de eerste.