1. Home
  2. Ontdekken
  3. Dogme 95: The Vow That Stripped Cinema Bare
Dogme 95: The Vow That Stripped Cinema Bare
RedactioneelFilm

Dogma 95: De gelofte die de film tot op het bot ontkleedde

Hoe twee Deense regisseurs een manifest van 45 minuten veranderden in een van de invloedrijkste filmbewegingen sinds de Nouvelle Vague

CE
Caleido Editorial Team24 oktober 20267 min lezen0 weergaven

Een manifest vanaf het podium geworpen

Op 13 maart 1995 stond de Deense regisseur Lars von Trier in Parijs voor een publiek op een conferentie met de titel Le cinéma vers son deuxième siècle, bijeengeroepen ter gelegenheid van de eerste eeuw van de film, en strooide rode pamfletten in de menigte.[1][2] De pamfletten kondigden een nieuwe beweging aan, Dogma 95, en haar geboden, de „Gelofte van Kuisheid”.[1] Von Trier had het manifest geschreven met zijn Deense collega-filmmaker Thomas Vinterberg, die zegt dat ze het in zo’n vijfenveertig minuten opstelden.[2]

De twee bedachten de regels om „de film terug te winnen uit de greep van de grote budgetten en het glanzende spektakel van Hollywood”, en dwongen regisseurs de productie terug te brengen tot de essentie, zodat niets afleidde van verhaal, acteerwerk en thema.[3] De beweging stond voor traditioneel vertellen en sloot uitgebreide speciale effecten en technologische opsmuk uit.[1] Ze vroeg de regisseur ook de controle op te geven: de regisseur zwoer „zich te onthouden van persoonlijke smaak”, met als „hoogste doel” de waarheid uit personages en locaties „af te dwingen”.[2]

De Gelofte van Kuisheid

De gelofte zelf was een lijst van tien verboden. Er moest op locatie worden gefilmd, zonder meegebrachte rekwisieten of decors.[2] Geluid mocht nooit los van de beelden worden geproduceerd, wat een in de postproductie toegevoegde soundtrack en alle niet-diëgetische muziek uitsloot.[2] De camera moest uit de hand worden gebruikt; de film moest in kleur zijn, zonder speciale belichting; optische bewerkingen en filters waren verboden.[2] De film mocht geen „oppervlakkige actie” bevatten, geen temporele of geografische vervreemding, en mocht geen genrefilm zijn.[2] Het formaat lag vast op Academy 35 mm, en het was de regisseur verboden op de aftiteling te worden vermeld.[2]

Die laatste regel gaf later de twintigjarige retrospectieve in het New Yorkse Museum of Arts and Design haar titel, The Director Must Not Be Credited.[1] Samen deden de regels afstand van vrijwel alles wat de commerciële film definieerde: de studiohal, de orkestmuziek, de kunstmatige belichting, de signatuur van de auteur. De gok was dat zulke strenge beperkingen filmmakers zouden bevrijden van de conventies van de industrie.

De vier „Broeders” en het certificaatsysteem

Twee andere Deense regisseurs, Kristian Levring en Søren Kragh-Jacobsen, sloten zich al snel aan bij von Trier en Vinterberg en vormden een collectief dat soms de Dogma-broeders wordt genoemd.[4] Films konden worden ingediend voor een officieel certificaat dat bevestigde dat ze aan de Gelofte van Kuisheid voldeden, en elke gecertificeerde film kreeg een opeenvolgend Dogma-nummer.[2] Het BFI telt in totaal eenendertig officiële Dogma-films.[3]

De certificaten gaven de beweging het aanzien van een religieuze orde, maar de regels waren vrijwel onmogelijk letterlijk na te leven, en zelfs de oprichters bogen ze wanneer dat nodig was.

De baanbrekende films

De eerste Dogma-film verscheen in 1998. Vinterbergs The Celebration, in Denemarken bekend onder de volledige titel Dogme 1 – Festen, ging op 17 mei 1998 in première op het filmfestival van Cannes en won de Prijs van de Jury.[5] Een familie komt bijeen voor de zestigste verjaardag van de patriarch, en de oudste zoon beschuldigt zijn vader in het openbaar ervan hem en zijn overleden tweelingzus als kinderen seksueel te hebben misbruikt.[5] Gefilmd met een kleine Handycam en de rauwe directheid uit de hand die de regels vereisten, maakte de film van de beperkingen van Dogma iets aangrijpends, en hij blijft het meest gevierde werk van de beweging.[5]

Drie dagen later werd Dogma nr. 2, von Triers The Idiots (Idioterne), op 20 mei 1998 in competitie vertoond in Cannes.[6] De film volgt een commune van volwassenen die „spassen”: ze veinzen in het openbaar een verstandelijke beperking om te provoceren en hun „innerlijke idioot” te bevrijden.[6] Het was een van de eerste speelfilms die volledig met digitale camera’s werd opgenomen, en de ontvangst in Cannes was vijandig: de Britse criticus Mark Kermode werd uit de vertoning gezet nadat hij die had uitgejouwd.[6] De expliciete inhoud leverde de film in het buitenland classificaties alleen voor volwassenen op.[6]

De andere twee oprichters maakten het oorspronkelijke kwartet compleet. Kragh-Jacobsen regisseerde Dogma nr. 3, Mifune's Last Song (Mifune, 1999), en Levring regisseerde Dogma nr. 4, The King Is Alive (2000).[4] De beweging verspreidde zich al snel buiten Denemarken: de Amerikaanse regisseur Harmony Korine maakte Julien Donkey-Boy (1999), een officieel erkende Dogma-film, terwijl de Deense Lone Scherfig de romantische komedie Italian for Beginners (2000) regisseerde, een van de latere kritische successen van de beweging.[2]

Waarom het ertoe deed: digitale film en een nieuw realisme

De nadruk van het manifest op een handcamera en beschikbaar licht viel samen met de komst van goedkope, lichte digitale video eind jaren negentig.[3] Door de nieuwe technologie te omarmen in plaats van zich ertegen te verzetten, hielp de beweging aantonen dat er meeslepende speelfilms konden worden gemaakt zonder studio’s, lichtinstallaties of grote crews, een les die het onafhankelijke filmmaken wereldwijd zou veranderen.[3]

Ook de beeldtaal bleef. De wiebelige kadrering van Dogma, de jump cuts, het omgevingsgeluid en de vertolkingen vastgelegd in lange, ononderbroken takes sijpelden door naar de mainstreamfilm en de televisie, waar ze uitgroeiden tot een kortschrift voor authenticiteit en emotionele directheid. Bij het twintigjarig bestaan van de beweging in 2015 stelde het Museum of Arts and Design dat het naleven én breken van de regels van Dogma 95 „de taal van het filmische vertellen zoals we die vandaag kennen heeft veranderd”.[1] Het BFI schrijft de beweging toe dat ze het lowbudgetfilmmaken in Denemarken en daarbuiten nieuw leven heeft ingeblazen.[3]

Het einde van de gelofte

Naarmate von Trier en Vinterberg overstapten op projecten buiten de Gelofte van Kuisheid, voelden de regels steeds meer als een beperking dan als een bevrijding, en de oprichters stopten uiteindelijk met het uitreiken van certificaten.[3] De beweging werd in 2005 officieel opgeheven, ongeveer tien jaar nadat de pamfletten in Parijs waren rondgestrooid.[3]

Haar invloed overleefde haar. Vinterberg verwierf internationale erkenning, en von Trier werd een van de meest omstreden provocateurs van de Europese film; beiden droegen het uitgeklede ethos van Dogma verder, en de „rebelse geest” ervan is, in de woorden van het BFI, „vandaag nog altijd voelbaar in nieuw werk van zijn agitatoren en hun volgelingen”.[3]

References

  1. 1.The Director Must Not Be Credited: 20 Years of Dogme 95. Museum of Arts and Design, 2015 ↗
  2. 2.Dogme 95. Wikipedia ↗
  3. 3.Where to begin with Dogme 95. British Film Institute (BFI) ↗
  4. 4.Kristian Levring. Wikipedia ↗
  5. 5.The Celebration (Festen). Wikipedia ↗
  6. 6.The Idiots (1998 film). Wikipedia ↗
dogmefilmhistory
Discussie0 reacties

Meld je aan om mee te doen aan de discussie.

Nog geen reacties — wees de eerste.

caleido

versie 1.0.372

Word lid van DiscordomelasOver onsStedenPrivacybeleidServicevoorwaardenGegevensverwijderingHelp
© 2026 Caleido