1. Home
  2. Ontdekken
  3. Electronic Music: The Sound of the Machine Age
Electronic Music: The Sound of the Machine Age
RedactioneelMusic

Elektronische muziek: het geluid van het machinetijdperk

Van musique concrète in een Parijse studio tot de wereldwijde dansvloer – hoe circuits, tape en de synthesizer de regels herschreven van wat muziek kon zijn

CE
Caleido Editorial Team24 oktober 20269 min lezen0 weergaven

Een muziek gemaakt van elektriciteit

Elektronische muziek is, in de eenvoudigste zin, muziek die wordt gemaakt met elektronische instrumenten, op schakelingen gebaseerde technologie en software in plaats van met zuiver akoestische middelen.[1] De definitie omvat instrumenten waarvan de klank volledig in schakelingen wordt opgewekt – synthesizers en theremins – en elektromechanische hybriden zoals de elektrische gitaar en het Hammondorgel, die mechanische klank combineren met elektronische versterking.[1] Wat deze traditie verenigt, is één radicaal idee: dat elektriciteit zelf tot klank kon worden gevormd, en dat de opnamestudio en de machine op zichzelf instrumenten konden worden.

Het idee is ouder dan de technologie. Al in 1913 betoogde de Italiaanse futurist Luigi Russolo in zijn manifest De kunst van het lawaai dat industrieel en mechanisch lawaai in de muziek moest worden toegelaten, waarmee hij vooruitliep op de manier waarop de elektronica het scala aan beschikbare klankkleuren zou verruimen.[1] Een decennium later verscheen het eerste praktische elektronische uitvoeringsinstrument: de Russische uitvinder Léon Theremin demonstreerde in 1927 zijn spookachtige, zonder aanraking bespeelde theremin, en begin jaren dertig werd het instrument al commercieel geproduceerd.[1]

De studio wordt een instrument

De beslissende breuk kwam na de Tweede Wereldoorlog, toen twee rivaliserende scholen in Europa de studio zelf tot plaats van compositie maakten. In Parijs ontwikkelde de ingenieur Pierre Schaeffer de musique concrète, waarbij hij composities opbouwde uit opgenomen geluiden uit de echte wereld, bewerkt op plaat en tape. Op 5 oktober 1948 zond de Radiodiffusion Française zijn Étude aux chemins de fer uit, samengesteld uit geluiden van locomotieven – een moment dat algemeen wordt genoemd als het begin van de studiocompositie en de musique concrète.[1] Het stuk werd het eerste deel van zijn Cinq études de bruits (Vijf geluidsstudies).[1]

Duitsland antwoordde met de tegenovergestelde filosofie. De studio voor elektronische muziek van de Keulse omroep NWDR werd in 1953 officieel geopend onder leiding van Herbert Eimert, en in plaats van de wereld op te nemen, synthetiseerde men er muziek volledig uit elektronisch opgewekte signalen.[1] Daar maakte de jonge componist Karlheinz Stockhausen enkele van de fundamentele werken van het genre. Zijn Studie II (1954) was het eerste elektronische stuk dat als partituur werd uitgegeven, en zijn Gesang der Jünglinge uit 1956 versmolt elektronisch opgewekte tonen met de opgenomen stem van een jongen, waarmee de grens tussen de methoden van de twee studio's vervaagde.[1]

Intussen werden de middelen om elektronische klank te maken geïndustrialiseerd. In 1958 werd de RCA Mark II Sound Synthesizer, gebouwd voor het Columbia-Princeton Electronic Music Center, de eerste programmeerbare synthesizer.[1] Maar elektronische klank bereikte pas een massapubliek toen het instrument bespeelbaar werd gemaakt. Werkend op een modulaire Moog-synthesizer bracht de Amerikaanse componist Wendy Carlos in 1968 Switched-On Bach uit – een verzameling stukken van Bach die volledig op de Moog werden gerealiseerd. Het werd een van de eerste klassieke albums met een platina-certificering, stond van 1969 tot 1972 bovenaan de klassieke hitlijst van Billboard, won drie Grammy Awards en ontketende een rage voor synthesizermuziek die de machine uit het laboratorium en de platenzaak in bracht.[1][2]

Bepalende kenmerken

Als één kenmerk elektronische muziek definieert, dan is het dat de klankkleur – het weefsel van de klank zelf – wordt geconstrueerd in plaats van vastgelegd. Met de synthesizer kan een componist een toon opbouwen uit ruwe golfvormen, terwijl sequencers en drumcomputers een precieze, vaak mechanische regelmaat opleggen die geen menselijk ensemble zou kunnen volhouden. Tapemontage en later sampling stelden producers in staat klank met chirurgische precisie te knippen, te loopen en opnieuw samen te stellen. Deze middelen moedigden esthetieken aan die in akoestische muziek onmogelijk waren: de ononderbroken bourdon, de metronomische puls, het hergebruik van 'lawaai' als melodisch materiaal dat Russolo had voorzien.[1] De opnamestudio veranderde van een plek om een uitvoering vast te leggen in een compositorisch instrument op zich – een principe dat zowel het avant-gardistische experiment als de populaire dansmuziek zou bepalen.

Kraftwerk en de geboorte van de pop-elektronica

De invloedrijksten van degenen die deze laboratoriumideeën naar de populaire muziek brachten, waren Kraftwerk, de Duitse band die in 1970 in Düsseldorf werd opgericht door Ralf Hütter en Florian Schneider en die vanuit hun Kling Klang-studio werkte.[3] Hun album Autobahn uit 1974 en Trans-Europe Express uit 1977 verfijnden een melodische, gesequencete, minimalistische elektronische stijl die vruchtbaar bleek.[4]

Die stijl reikte tot ver buiten Duitsland. De groep werd fundamenteel voor de Afro-Amerikaanse dansmuziek: in 1982 bootsten Afrika Bambaataa en producer Arthur Baker de melodie van 'Trans-Europe Express' en het ritme van Kraftwerks 'Numbers' na om 'Planet Rock' te bouwen, een hoeksteen van de electro en een vroeg mijlpaal in het ritmische vocabulaire van de hiphop.[5] Kraftwerks mechanische esthetiek voedde ook rechtstreeks de techno die halverwege de jaren tachtig in Detroit ontstond, waar de schoolvrienden Juan Atkins, Derrick May en Kevin Saunderson – de 'Belleville Three' – Kraftwerks machineklank versmolten met Chicago house, de dansvloerstijl waarvan dj's als Frankie Knuckles de pioniers waren.[6] Het woord 'techno' zelf werd populair door de compilatie Techno! The New Dance Sound of Detroit uit 1988.[6]

Brian Eno en de ambient-wending

Waar Kraftwerk elektronische muziek in beweging bracht, liet Brian Eno haar opgaan in de achtergrond. Eno, geboren in 1948, was medeoprichter van de Britse artrockband Roxy Music, waar hij aanvankelijk vanaf de zijkant van het podium de instrumenten van de band via synthesizers bewerkte, en vertrok na hun tweede album in 1973.[7] Later bedacht en definieerde hij 'ambient music' – muziek die bedoeld is om de beleving van een omgeving te veranderen en die doorgaans zacht wordt afgespeeld.[7] Zijn album Ambient 1: Music for Airports uit 1978 was de eerste plaat die uitdrukkelijk als 'ambient' werd aangeduid, bedacht als vervanging voor de ingeblikte muziek in vliegtuigterminals.[8]

Eno's invloed liep in twee richtingen tegelijk. Als producer gaf hij vorm aan baanbrekende albums van andere artiesten, waaronder Remain in Light van Talking Heads en platen van U2 en David Bowie.[7] Als conceptueel pionier legde hij zich toe op 'generatieve muziek' en werkte hij halverwege de jaren negentig samen met software-engineers aan een programma dat zelf muziek componeerde, uitgebracht als het softwarealbum Generative Music 1 – een vroege uitdrukking van het idee dat een werk zichzelf eindeloos kon voortbrengen.[7]

Aphex Twin en het tijdperk van de intelligent dance music

Begin jaren negentig was de elektronische muziek uiteengevallen in een uitgestrekt ecosysteem van subgenres, en een nieuwe generatie begon de middelen van de dansvloer te gebruiken als medium voor experimenten in de thuisstudio. De meest geprezen van hen was de muzikant Richard D. James uit Cornwall, bekend als Aphex Twin, wiens debuut Selected Ambient Works 85–92 uit 1992 ambient techno bundelde die hij als tiener op cassette had opgenomen.[9] Het album, uitgebracht via Apollo, een sublabel van R&S Records, werd een bouwsteen van de golf avant-gardistische elektronische muziek die IDM ging heten – 'intelligent dance music'.[9]

Een blijvende erfenis

De erfenis van elektronische muziek is inmiddels eenvoudigweg de erfenis van de moderne populaire klank. De synthesizer en drumcomputer die ooit de studio van een omroep vereisten, zitten nu in elke laptop en telefoon, en het in Parijs en Keulen ontwikkelde principe van de studio als instrument ligt ten grondslag aan vrijwel alle hedendaagse plaatproductie. Kraftwerks stijl legde de basis voor hiphop, electro, techno en synthpop.[4] Eno's ambient-gevoeligheid hervormde filmmuziek, sounddesign en de manier waarop muziek functioneert in alledaagse ruimten.[7] Toen Daft Punks Random Access Memories in 2014 de Grammy voor Album of the Year won, stond een elektronische plaat op de top van de mainstream muziekindustrie – een maatstaf voor hoe volledig de klank van het machinetijdperk, geboren in de experimentele studio's van de jaren veertig, van de rand van de muziekcultuur naar het centrum was verschoven.[10]

[1]: Wikipedia, "Electronic music" — origins, Theremin (1927), Russolo's Art of Noises (1913), Schaeffer's Étude aux chemins de fer (1948) and Cinq études de bruits, Cologne studio (1953) and Stockhausen's Studie II (1954) and Gesang der Jünglinge (1956), RCA Mark II (1958), and defining characteristics. [2]: Wikipedia, "Switched-On Bach" — Wendy Carlos, 1968, Moog, second classical album certified platinum, No. 1 on the Billboard Classical Albums chart 1969–1972, three Grammy Awards. [3]: The Irish Times, "Florian Schneider obituary" — Kraftwerk formed 1970 in Düsseldorf by Hütter and Schneider, Kling Klang studio. [4]: DJ Mag, "How Kraftwerk's 'Autobahn' altered the course of electronic music" — Autobahn (1974), and influence on hip-hop, electro, techno, synth-pop, and post-punk. [5]: Wikipedia, "Planet Rock (song)" — Afrika Bambaataa and Arthur Baker, 1982, built from Kraftwerk's "Trans-Europe Express" and "Numbers." [6]: Wikipedia, "Detroit techno" — Belleville Three, mid-1980s Detroit, Kraftwerk and Chicago house (Frankie Knuckles) influence, "techno" popularized by the 1988 compilation. [7]: EBSCO Research Starters, "Brian Eno" — born 1948, Roxy Music, coined/defined ambient music, production for Talking Heads/U2/Bowie, generative music. [8]: Wikipedia, "Ambient 1: Music for Airports" — first album explicitly labelled ambient music, 1978. [9]: Wikipedia, "Selected Ambient Works 85–92" — Aphex Twin (Richard D. James), 1992 debut, cassette recordings, R&S/Apollo, IDM. [10]: GRAMMY.com / GRAMMY Awards — Daft Punk's Random Access Memories won Album of the Year in 2014.

References

  1. 1.Electronic music. Wikipedia ↗
  2. 2.Switched-On Bach. Wikipedia ↗
  3. 3.Florian Schneider obituary: Kraftwerk co-founder who revolutionised pop music. The Irish Times, 2020 ↗
  4. 4.How Kraftwerk's 'Autobahn' altered the course of electronic music. DJ Mag ↗
  5. 5.Planet Rock (song). Wikipedia ↗
  6. 6.Detroit techno. Wikipedia ↗
  7. 7.Brian Eno. EBSCO Research Starters ↗
  8. 8.Ambient 1: Music for Airports. Wikipedia ↗
  9. 9.Selected Ambient Works 85–92. Wikipedia ↗
  10. 10.Daft Punk's 'Random Access Memories' wins Album of the Year Grammy Award. The Recording Academy / GRAMMY.com, 2014 ↗
electronicmusichistory
Discussie0 reacties

Meld je aan om mee te doen aan de discussie.

Nog geen reacties — wees de eerste.

caleido

versie 1.0.372

Word lid van DiscordomelasOver onsStedenPrivacybeleidServicevoorwaardenGegevensverwijderingHelp
© 2026 Caleido