Hoe James Brown, Sly Stone en George Clinton het ritme zelf tot boodschap maakten — en de basis legden voor disco, hiphop en moderne pop
Funk ontstond halverwege de jaren zestig toen Afro-Amerikaanse muzikanten soul, rhythm-and-blues, jazz en gospel samensmolten tot een ritmische, hevig dansbare nieuwe vorm.[1] Waar eerdere populaire stijlen melodie en akkoordprogressies op de voorgrond plaatsten, keerde funk de hiërarchie om: ritme kreeg voorrang boven melodie en harmonie, en repetitieve „grooves" — vastgeklikte patronen die bas en drums deelden — hielden de dansers in beweging.[2] Het resultaat was een muziek die minutenlang op één enkel akkoord kon voortgaan, waarbij harmonische beweging op de achtergrond raakte ten gunste van een hypnotische, percussieve puls.[1]
Het woord zelf droeg een toepasselijke geschiedenis met zich mee. „Funk" stamde uiteindelijk af van een term voor een sterke geur, en tegen het begin van de twintigste eeuw was het in het jazzjargon terechtgekomen om iets diep of sterk gevoelds te beschrijven; onder zwarte muzikanten kreeg het een positieve betekenis en riep het het zweet en de eerlijke fysieke arbeid van een superieure uitvoering op.[3] Die aardse connotatie paste bij een genre dat gevoel en lichamelijke groove boven gladheid stelde.
Cruciaal is dat funk op een specifiek historisch moment ontstond. De opkomst ervan liep parallel met de overgang van een gesegregeerde naar een nominaal gedesegregeerde, post-burgerrechtensamenleving in de late jaren zestig en vroege jaren zeventig, en de revolutionaire klanken werden populair op het hoogtepunt van de Black Power-, anti-Vietnamoorlog- en hippiebewegingen.[2] Naarmate het genre rijpte, gebruikten de leidende artiesten de funkritmes steeds vaker als basis voor teksten met dringend maatschappelijk commentaar.[1]
Als funk één funderende innovatie heeft, dan is die ritmisch. Traditionele rhythm-and-blues benadrukte de backbeat — de tweede en vierde tel van de maat — maar de kenmerkende beat van funk plaatste een sterke, gesyncopeerde puls op de eerste tel, beroemd „on the one".[1] James Brown maakte die verschuiving meer dan wie ook tot de wet van het genre. Naar eigen zeggen veranderde hij simpelweg „van de upbeat naar de downbeat", en zijn band bouwde een agressieve, sterk gesyncopeerde groove rond die nadruk op de eerste tel van elke maat.[3]
Browns hit „Papa's Got a Brand New Bag" uit 1965 wordt algemeen gezien als de plaat die zijn funkideeën kristalliseerde, de soulhitlijst aanvoerde en nummer acht bereikte in de pophitlijst.[4] Twee jaar later ging hij verder met „Cold Sweat", opgenomen in mei 1967 en vaak aangehaald als het eerste echte funknummer.[5] Waar het eerdere nummer nog leunde op de twaalfmaats blues, schafte „Cold Sweat" de akkoordwisselingen vrijwel af — met slechts één duidelijke beweging, naar de subtonica bij de bridge — en wees het elk instrument een percussieve rol toe, met de nadruk pal op de één.[5] Producer Jerry Wexler herinnerde zich dat het „de muzikanten die ik kende diep raakte", die niet konden bevatten wat ze vervolgens moesten doen.[5] In Browns handen weken melodie en harmonie terug; de groove werd het nummer.
Terwijl Brown het polyritmische fundament van funk leverde, verbreedde Sly and the Family Stone het palet en de mogelijkheden ervan. Sly Stone bracht rocktechnologie — wah-wahpedalen, fuzzboxen, echokamers, vocale vervorming — in het funkvocabulaire en verruimde de texturen ervan ver voorbij de door blazers gedreven soulband.[2] De groep was ook de eerste grote Amerikaanse rockband met een raciaal geïntegreerde bezetting van gemengd geslacht, een belichaming van de utopische idealen van het tijdperk.[6]
Haar bassist, Larry Graham, leverde een bijdrage die het instrument zelf hervormde. Graham wordt gecrediteerd als pionier van de slapping- en poppingtechniek op de elektrische bas — waarbij een percussieve duimslag op de lagere snaren wordt gekoppeld aan een agressieve vingerklap op de hogere, waarbij de duim een bassdrum nabootst en de vinger een snare — en gaf de bas zo een drumachtige ritmische rol in het hart van de groove.[6] Het album van de band uit 1969, Stand!, bereikte nummer 13 in de Billboard 200, terwijl de opvolger uit 1971, There's a Riot Goin' On, donkerder en meer naar binnen gekeerd werd.
In de vroege jaren zeventig bouwde George Clinton het meest expansieve en theatrale imperium van funk via de tweelingbands Parliament-Funkadelic, wier gecombineerde klank bekend werd als P-Funk.[7] Clintons collectief putte uit afrofuturisme, extravagante mode, psychedelica en surrealistische humor, en versmolt funk met psychedelische rock.[7][8] Verankerd door spelers zoals bassist Bootsy Collins veranderde P-Funk de groove in een kosmische mythologie.
De albums brengen die ambitie in kaart. Funkadelics Maggot Brain (1971) toonde het psychedelisch-rockuiteinde van het spectrum, Parliaments Mothership Connection (1975) ensceneerde funk als sciencefictionspektakel, en Funkadelics One Nation Under a Groove (1978) destilleerde de utopische groovefilosofie van het collectief.[7] In mei 1997 werden George Clinton en vijftien andere leden van Parliament-Funkadelic samen opgenomen in de Rock and Roll Hall of Fame — de grootste band die tot dan toe werd opgenomen — waarbij Prince de onderscheiding overhandigde.[9]
Funk in de jaren zeventig was een brede familie van stijlen eerder dan één enkele klank. The J.B.'s, Kool and the Gang, de Ohio Players en Earth, Wind & Fire ontwikkelden een uit jazz afgeleide funk, rijk aan solo's, blazersriffs en melodische frasering, terwijl groepen zoals Slave, Lakeside en de Bar-Kays sterke rhythm-and-blueswortels droegen.[2] Mainstream-soulartiesten waaronder de Temptations en Stevie Wonder namen funkritmes op en hielpen het genre naar een massapubliek te dragen.[1] Over deze stromingen heen was de constante een rond de groove georganiseerde instrumentatie: een elektrische bas in het centrum, drums daaraan vastgeklikt, en blazerssecties die de beat accentueerden met korte, staccato ritmische uitbarstingen.[3]
Tegen het begin van de jaren tachtig waren de meeste traditionele funkbands uit het populaire klanklandschap begonnen te verdwijnen, hoewel sommige, zoals Cameo, zich aanpasten aan een door synthesizers gedreven „techno-funk"-esthetiek.[2] Maar funk eindigde niet zozeer als dat het oploste in de fundamenten van de muziek die volgde. Veel vroege disconummers groeiden rechtstreeks voort uit funkgerichte achtergronden en erfden de ritmische en harmonische logica ervan.[3]
Het diepste voortbestaan van funk kwam via sampling. De traditionele funkesthetiek is bewaard gebleven in de samples van talloze hip-hop- en R&B-nummers.[2] James Brown werd de meest gesamplede opnameartiest in de hip-hop, met George Clinton vlak daarachter; het westkustsubgenre dat bekendstaat als G-funk werd specifiek gebouwd op gesamplede platen van Parliament en Funkadelic.[3] Browns status als grondleggende figuur werd vroeg erkend — hij behoorde in 1986 tot de eerste tien opgenomen leden van de Rock and Roll Hall of Fame.[10] Van de break die hip-hop-dj's in een lus draaiden tot de gesyncopeerde bas die moderne pop aandrijft, blijft het centrale inzicht van funk voortbestaan: dat ritme, naar voren geduwd en „on the one" vastgeklikt, een heel nummer kan dragen — en een hele cultuur.[1]
Dit artikel is gebaseerd op de Encyclopaedia Britannica, de Timeline of African American Music van Carnegie Hall, de Rock and Roll Hall of Fame en de van bronnen voorziene Wikipedia-artikelen over funk en de belangrijkste figuren ervan.
[1]: Encyclopaedia Britannica, „Funk." [2]: Carnegie Hall, „Funk — Timeline of African American Music." [3]: Wikipedia, „Funk." [4]: EBSCO Research Starters, „Brown Introduces Funk Music." [5]: Wikipedia, „Cold Sweat (James Brown song)." [6]: Wikipedia, „Larry Graham." [7]: Wikipedia, „Parliament-Funkadelic." [8]: Wikipedia, „George Clinton (funk musician)." [9]: Rock & Roll Hall of Fame, „Parliament-Funkadelic." [10]: Wikipedia, „James Brown."
Nog geen reacties — wees de eerste.