1. Home
  2. Ontdekken
  3. Italian Neorealism: Cinema from the Rubble
Italian Neorealism: Cinema from the Rubble
RedactioneelFilm

Italiaans neorealisme: cinema uit het puin

Hoe een generatie filmmakers de naoorlogse verwoesting omvormde tot een nieuwe beeldtaal van het alledaagse leven

CE
Caleido Editorial Team17 juni 20269 min lezen0 weergaven

Cinema uit het puin

Gedurende enkele intense jaren na de Tweede Wereldoorlog richtten Italiaanse filmmakers hun camera's op de ravage om hen heen en bedachten een van de invloedrijkste stromingen in de geschiedenis van het bewegende beeld. Het Italiaanse neorealisme bloeide ruwweg van 1943 tot 1952, een nationale filmbeweging die werd gekenmerkt door verhalen die zich afspeelden onder de armen en de arbeidersklasse.[1] Opgenomen in platgebombardeerde straten met niet-professionele acteurs en minimale middelen, ruilden deze films het gepolijste escapisme van het studiotijdperk in voor een onopgesmukt verslag van armoede, bezetting en overleving, en daarmee veranderden ze wat cinema kon zijn.[2]

Oorsprong en historische context

Het neorealisme was een kind van de catastrofe. Toen de Tweede Wereldoorlog eindigde en Benito Mussolini's fascistische regering viel, verloor de Italiaanse filmindustrie haar centrum, en een nieuwe filmstijl stroomde naar binnen om het vacuüm op te vullen.[1] Onder het fascisme had de dominante nationale cinema bestaan uit de glanzende komedies met «witte telefoons» van de studio's; de drang naar realisme had zich stilletjes opgebouwd maar was onderdrukt. Britannica merkt op dat de beweging haar wortels had in de jaren 1920, maar bijna twee decennia lang werd tegengehouden door de fascistische controle voordat ze met kracht naar voren trad zodra het regime ineenstortte.[2]

Haar intellectuele wortels liepen door een kring van jonge critici die zich rond het tijdschrift Cinema hadden verzameld, onder wie Luchino Visconti, Cesare Zavattini en Giuseppe De Santis.[1] Deze schrijvers putten uit het Franse poëtische realisme, uit marxistisch en christelijk-humanistisch gedachtegoed, en uit de oudere Italiaanse literaire traditie van het verismo, en versmolten die tot een eis voor een cinema die de werkelijke sociale omstandigheden onverschrokken onder ogen zag.[1] De praktische omstandigheden van 1945 — verwoeste steden, gevorderde studio's, schaars filmmateriaal — duwden die esthetische ambitie naar een noodzaak.

Kenmerkende eigenschappen

De neorealistische methode was evenzeer een ethiek als een stijl. Films werden op locatie opgenomen in plaats van in decors, vaak met niet-professionele acteurs, en ze draaiden om de moeilijke economische en morele omstandigheden van het naoorlogse Italië.[1] Het resultaat was een documentaireachtige objectiviteit waarin de spelers ofwel gewone mensen waren, ofwel eruitzagen als gewone mensen die verstrikt waren geraakt in alledaagse situaties.[2]

Niemand verwoordde het programma scherper dan de scenarist en theoreticus Cesare Zavattini, vaak beschouwd als een van de eerste en voornaamste theoretici van de beweging.[3] In zijn essay «Some Ideas on the Cinema» pleitte Zavattini voor een cinema van de onopvallende routines van het gewone leven — waarbij hij de Hollywood-conventie, de dramatische montage en de studiodecors verwierp ten gunste van echte locaties en het alledaagse leven van de gewone man.[3] Zijn beroemdste provocatie destilleerde het credo: de ideale film, zei hij, zou negentig minuten zijn uit het leven van een man aan wie niets gebeurt.[3]

Visconti en de eerste vonk

De vroegste vonk van de beweging wordt gewoonlijk herleid tot Ossessione (1943), het regiedebuut van Luchino Visconti.[4] Een ongeautoriseerde, niet-gecrediteerde bewerking van de roman The Postman Always Rings Twice uit 1934 van de Amerikaanse schrijver James M. Cain, verplaatste de film het verhaal naar de Povlakte en wordt vaak beschouwd als de eerste Italiaanse neorealistische film, hoewel dat etiket ter discussie staat.[4] Zijn sombere visie op overspel en moord onder gewone mensen wekte verontwaardiging bij de fascistische en kerkelijke autoriteiten; de fascistische regering verbood hem, en de fascisten vernietigden de film, hoewel Visconti een duplicaatnegatief bewaarde waarvan alle bestaande kopieën zijn gemaakt.[4] Visconti keerde na de oorlog terug naar de beweging met La Terra Trema (1948), een studie over Siciliaanse vissers die niet-professionele acteurs gebruikte en werd opgenomen in het dorp waar de oorspronkelijke roman zich afspeelde.[1]

Rossellini en de oorlogstrilogie

Als Ossessione de lont aanstak, gaf Roberto Rossellini het neorealisme zijn grondleggende meesterwerk. Rome, Open City (1945) werd opgenomen in de onmiddellijke nasleep van de Duitse bezetting: de nazi's verlieten Rome op 4 juni 1944, en de opnames voor de film begonnen de daaropvolgende januari.[5] Omdat Cinecittà in de oorlog beschadigd was en door de geallieerde strijdkrachten was gevorderd, werkte Rossellini op straat, waarbij hij weggegooid filmmateriaal gebruikte dat door een Amerikaanse militair werd geleverd om de film te voltooien.[5] Mede geschreven door Sergio Amidei en een jonge Federico Fellini, en gedragen door Anna Magnani's woeste vertolking van Pina, won de film de hoofdprijs — de Grand Prix — op het filmfestival van Cannes in 1946 en wordt beschouwd als een van de belangrijkste en meest representatieve werken van de beweging.[5] Rossellini liet hem volgen door Paisan (1946) en Germany, Year Zero (1948), waarmee hij een «oorlogstrilogie» voltooide die de neorealistische blik van het Italiaanse verzet naar het puin van een verslagen Duitsland droeg.[1]

De Sica, Zavattini en het hart van de beweging

De samenwerking tussen regisseur Vittorio De Sica en Zavattini bracht de films voort die het neorealistische ideaal het volledigst verwezenlijkten. Hun film Bicycle Thieves (1948), door Zavattini bewerkt naar de roman van Luigi Bartolini uit 1946, volgt een arme vader die in het naoorlogse Rome op zoek is naar zijn gestolen fiets, zonder welke hij de baan zal verliezen die de redding van zijn jonge gezin moest zijn.[6] De Sica koos ongetrainde acteurs — de fabrieksarbeider Lamberto Maggiorani als de vader, de achtjarige Enzo Staiola als zijn zoon — en de film ontving een ere-Oscar als de meest uitmuntende anderstalige film in 1950.[6] In de peiling van Sight & Sound uit 1952 onder filmmakers en critici werd hij uitgeroepen tot de beste film aller tijden, en hij is decennialang een vaste waarde gebleven in de ranglijsten van het tijdschrift.[6]

De film Umberto D. (1952) van het duo, die De Sica aan zijn vader opdroeg, dreef de methode nog verder, met de universiteitsprofessor Carlo Battisti in de rol van een verarmde gepensioneerde die worstelt om zijn gehuurde kamer tegen ontruiming te behouden.[7] Veel filmhistorici dateren het einde van de neorealistische beweging op deze film en de publieke aanvallen die hij uitlokte.[1] Giulio Andreotti, de voor cinema verantwoordelijke minister, publiceerde een open brief waarin hij aanvoerde dat zo'n beeld van armoede het land «een zeer slechte dienst» bewees — een teken van de oplopende politieke druk tegen de beweging.[7]

Neergang

In het begin van de jaren 1950 vervaagde de beweging. Haar genadeloze portret van armoede en wanhoop werd gezien als uit de pas met een natie die hongerde naar welvaart, en de eerste effecten van Italiës naoorlogse economische herstel ondermijnden zowel haar onderwerp als haar publiek.[1] Andreotti deed het neorealisme af als vuile was die niet in het openbaar gewassen en te drogen gehangen zou moeten worden, en de afkeer van de regering, gecombineerd met de veranderende smaak, bracht de korte, briljante cyclus tot een einde.[1] De regisseurs zelf gingen verder: Visconti richting operagrote kostuumdrama's, Rossellini richting persoonlijkere en spirituelere films, De Sica richting breder commercieel werk.

Nalatenschap

Hoewel veel neorealistische films snel en goedkoop werden gemaakt, hadden hun radicale breuk met de geïdealiseerde studiocinema en hun durf met eigentijdse thema's een internationale impact.[2] De invloed van de beweging was enorm, niet alleen op de Italiaanse film, maar ook op de Franse nouvelle vague, de Poolse Filmschool en Brazilië's Cinema Novo.[1] In India werden zowel Satyajit Ray's Apu-trilogie als Bimal Roy's Do Bigha Zameen (1953) sterk beïnvloed door De Sica's Bicycle Thieves.[1] Haar DNA — opnames op locatie, gewone hoofdpersonen, een sociaal geweten en een documentaire eerlijkheid over het alledaagse leven — loopt tot op de dag van vandaag door de realistische en onafhankelijke cinema.

De neorealisten werkten met bijna niets: geen studio's, geen sterren, nauwelijks film. Uit die schaarste smeedden ze een manier van kijken die erop stond dat het leven van gewone mensen het scherm waardig was. Het is een les die de cinema nooit is vergeten.

References

  1. 1.Italian neorealism. Wikipedia ↗
  2. 2.Neorealism | Post-WWII Aesthetic & Social Realism. Encyclopaedia Britannica ↗
  3. 3.Cesare Zavattini | Screenwriter, Neorealism, Filmmaker. Encyclopaedia Britannica ↗
  4. 4.Ossessione. Wikipedia ↗
  5. 5.Rome, Open City. Wikipedia ↗
  6. 6.Bicycle Thieves. Wikipedia ↗
  7. 7.Umberto D.. Wikipedia ↗
italianfilmhistory
Discussie0 reacties

Meld je aan om mee te doen aan de discussie.

Nog geen reacties — wees de eerste.

caleido

versie 1.0.372

Word lid van DiscordomelasOver onsStedenPrivacybeleidServicevoorwaardenGegevensverwijderingHelp
© 2026 Caleido