1. Home
  2. Ontdekken
  3. The Korean New Wave: How a Censored Cinema Conquered the World
The Korean New Wave: How a Censored Cinema Conquered the World
RedactioneelFilm

De Koreaanse Nieuwe Golf: hoe een gecensureerde cinema de wereld veroverde

Van de puinhopen van de dictatuur tot een Gouden Palm en een Oscar: de regisseurs die de Zuid-Koreaanse film opnieuw uitvonden — en daarmee de wereldcinema

CE
Caleido Editorial Team18 juni 20269 min lezen0 weergaven

In februari 2020 lukte een Zuid-Koreaanse film over klassenwrok en een half ondergelopen souterrainwoning wat in de hele geschiedenis van de Academy Awards geen anderstalige film was gelukt: hij won de prijs voor beste film. Parasite won ook beste regie, beste origineel scenario en beste internationale film, vier Oscars op één avond.[1] Vijf maanden eerder was hij de eerste Koreaanse film geworden die de Gouden Palm in Cannes won, en de eerste die dat sinds 2013 deed met een unanieme stem van de jury.[2] Voor het publiek in het buitenland leek de triomf van Bong Joon-ho op een plotselinge uitbarsting. Dat was het niet. Het was de bekroning van een beweging die meer dan drie decennia in de maak was: de Koreaanse Nieuwe Golf, een cinema gesmeed in de ineenstorting van een dictatuur.

Oorsprong: cinema na de censoren

Gedurende het grootste deel van de twintigste eeuw werkte de Zuid-Koreaanse film onder een van de meest repressieve censuurregimes van de democratisch georiënteerde wereld. Opeenvolgende militaire regeringen behandelden de cinema als een propaganda-instrument en controleerden die met wat een archief omschrijft als «draconische overheidscensuur die met nieuwe strengheid werd hernieuwd» na het Bloedbad van Gwangju in 1980, waarbij het leger een prodemocratische opstand de kop indrukte.[3] Filmmakers die corruptie, arbeid of het recente verleden wilden aankaarten, deden dat met een reëel risico.

De beweging die de Koreaanse Nieuwe Golf werd, kwam rechtstreeks voort uit de democratisering van het land. In juni 1987 dwongen wekenlange massaprotesten — de Juni Democratische Strijd — het regime van Chun Doo-hwan om directe presidentsverkiezingen en grondwetshervorming toe te staan.[4] De versoepeling van de autoritaire controle opende ruimte voor een generatie van maatschappelijk geëngageerde regisseurs. De centrale figuur van deze eerste golf was Park Kwang-su, door het Harvard Film Archive omschreven als «de centrale stem, zo niet de stamvader, van de opmerkelijke Koreaanse Nieuwe Golf van de late jaren tachtig en negentig».[3] Zijn debuut uit 1988, Chilsu and Mansu, maakte van de populaire «buddy»-komedie «een woedend portret van de ontgoocheling van de arbeidersklasse», waarmee hij politieke vrijmoedigheid de mainstream Koreaanse film binnensmokkelde.[3]

Industriële hervormingen in het daaropvolgende decennium veranderden de mogelijkheid in een beweging. In 1992 bracht het conglomeraat Samsung Kim Ui-seoks hit Marriage Story uit, de eerste Zuid-Koreaanse film die werd gesteund door een chaebol en het begin van bedrijfsmatige verticale integratie in de binnenlandse productie.[5] Een al lang bestaand schermquotum dat bioscopen verplichtte om gedurende een vast aantal dagen per jaar binnenlandse films te vertonen, beschermde het lokale product tegen Hollywood.[5] De beslissende breuk kwam in 1996, toen het Grondwettelijk Hof van Zuid-Korea oordeelde dat de censuur van films vóór hun uitgave ongrondwettelijk was, waarmee een einde kwam aan de macht van de staat om een film vóór de uitgave te knippen.[6]

Een nieuw commercieel zelfvertrouwen

Als de democratisering de Koreaanse regisseurs iets gaf om te zeggen, dan gaven de late jaren negentig hun een publiek dat groot genoeg was om het zeggen winstgevend te maken. Het keerpunt was Kang Je-gyu's spionagethriller Shiri (1999), de eerste film in de Zuid-Koreaanse geschiedenis die alleen al in Seoul meer dan twee miljoen kaartjes verkocht — het bewijs dat een eigen blockbuster de geïmporteerde concurrentie kon overtreffen.[6] Critici begonnen te spreken van de «well-made film»: narratief ambitieuze genrefilms die geen epische budgetten nodig hadden om zowel de massa's als respect af te dwingen.[7]

Die commerciële bodem maakte een jongere generatie vrij om formeel gedurfd te zijn. De films die nu onder de Nieuwe Golf worden gegroepeerd, delen een herkenbaar temperament: ze kruisen genres zonder waarschuwing — thriller die overloopt in komedie, melodrama in horror — en gaan onderwerpen aan, van politiek geweld tot klassenwoede, die de oudere Koreaanse cinema verboden was aan te raken.[7] Drie regisseurs bepaalden het internationale gezicht van de beweging.

Bong Joon-ho: genre als sociale röntgenfoto

Bong Joon-ho, geboren in Daegu in 1969, maakte zijn speelfilmdebuut met Barking Dogs Never Bite in 2000.[8] Zijn tweede film, Memories of Murder (2003), reconstrueerde een onopgeloste seriemoordzaak uit de jaren tachtig als een portret van politionele incompetentie onder de dictatuur, en werd gerekend tot de genre-ambitieuze «well-made films» van zijn tijd.[7] Bongs handtekening is het gebruik van het populaire genre als afleveringssysteem voor maatschappijkritiek, uitgevoerd met nauwgezette controle en abrupte toonwisselingen.[8]

Hij bewees het commerciële bereik van die methode met The Host (2006), een monsterfilm waarin een wezen, voortgebracht door Amerikaanse militaire vervuiling, een arbeidersgezin bedreigt. Aan het einde van zijn run had hij meer dan 13 miljoen bezoekers getrokken, het grootste kassucces in de Koreaanse geschiedenis tot dat moment.[9] Bong bewoog zich vervolgens tussen talen en schalen — de Engelstalige klassenallegorieën Snowpiercer (2013) en Okja (2017) — voordat Parasite (2019) zijn terugkerende obsessie met ongelijkheid verenigde in de film die de Gouden Palm won en, het jaar daarop, vier Academy Awards, waarmee hij de eerste Koreaanse regisseur werd die de Palm won en de architect van de eerste niet-Engelstalige beste film.[1][2]

Park Chan-wook: wraak als moreel onderzoek

Park Chan-wook, geboren in Seoul in 1963, bouwde zijn reputatie op wat bekend werd als de Wraaktrilogie — Sympathy for Mr. Vengeance (2002), Oldboy (2003) en Lady Vengeance (2005) — drie thematisch verbonden studies van vergelding en de prijs ervan.[10] Zijn cinema wordt gekenmerkt door viscerale geweld, labyrintische wraakplots en een speelse, virtuoze visuele stijl.[10]

Oldboy — waarin een man die vijftien jaar zonder uitleg gevangen heeft gezeten, plotseling wordt vrijgelaten om zijn ontvoerder te vinden — werd de doorbraak. Hij won de Grand Prix, de op een na hoogste eer, op het Filmfestival van Cannes in 2004, waar juryvoorzitter Quentin Tarantino naar verluidt campagne voerde om hem regelrecht de Gouden Palm te laten winnen.[11] Park heeft sindsdien verschillende registers bestreken: de erotische historische thriller The Handmaiden (2016), een vrije bewerking van een roman van de Welshe schrijfster Sarah Waters, verplaatst naar koloniaal Korea, en Decision to Leave (2022), een detectiveromance die hem in Cannes de prijs voor beste regie opleverde.[10]

Lee Chang-dong: het literaire geweten

De derde pijler bereikte de cinema vanuit de literatuur. Lee Chang-dong, geboren in Daegu in 1954, was een gevestigd romanschrijver voordat hij een enkel beeld regisseerde, en publiceerde zijn eerste roman in 1983; later diende hij van 2003 tot 2004 als Zuid-Koreaans minister van Cultuur en Toerisme.[12] Zijn films zijn ongehaaste, naturalistische karakterstudies van de gewonden en gemarginaliseerden, die de observatie van het lijden boven de mechaniek van het plot stellen.[12]

Vanaf zijn debuut Green Fish (1997) en de in omgekeerde chronologie vertelde tragedie Peppermint Candy (1999) bouwde Lee een oeuvre op dat een vast onderdeel is geweest van het Europese festivalcircuit. Oasis (2002) leverde hem de Zilveren Leeuw voor beste regie op in Venetië; Secret Sunshine (2007) bracht Jeon Do-yeon naar de prijs voor beste actrice in Cannes; Poetry (2010) won de scenarioprijs van Cannes.[12] Zijn bewerking van een verhaal van Haruki Murakami, Burning (2018), won de FIPRESCI-critici­prijs in Cannes en werd de eerste Koreaanse film die de shortlist van negen titels van de Academy voor de anderstalige Oscar bereikte.[12]

Nalatenschap: een nationale cinema wordt mondiaal

Het belang van de Koreaanse Nieuwe Golf ligt minder in welke afzonderlijke prijs dan ook dan in wat ze aantoonde. Ze liet zien dat een kleine nationale cinema, pas ontsnapt aan de censuur, thuis commercieel kon concurreren met Hollywood en intellectueel met elke auteurstraditie in het buitenland — en dat genrefilm en serieuze maatschappijkritiek geen tegenpolen hoeven te zijn. The Hollywood Reporter schrijft Oldboy toe dat het mee een aanzet gaf tot de bredere «Koreaanse Golf» van culturele export.[11]

De regisseurs die de beweging bepaalden, blijven actief en wereldwijd gewild; Park Chan-wook werd benoemd tot voorzitter van de jury van Cannes voor 2026.[13] Hun versmelting van toegankelijk genre en meedogenloze politiek circuleert nu ver buiten de film, traceerbaar in het internationale succes van Koreaanse televisie en streamingdrama. Wat begon als een handvol pas ongecensureerde filmmakers die de buddykomedie tot een protest maakten, is uitgegroeid tot een van de meest invloedrijke cinematografische bewegingen van de afgelopen dertig jaar — en tot het bewijs dat de periferie het centrum opnieuw kan vormgeven.

[1]: «2020 Academy Awards — Bong Joon-ho's Parasite Makes History with Best Picture Win.» Britannica, «Parasite (2019 film).» Parasite won beste film, regie, origineel scenario en internationale film op de 92e Academy Awards, de eerste niet-Engelstalige winnaar van beste film. [2]: «Parasite (2019 film).» Wikipedia. Eerste Koreaanse film die de Gouden Palm won (2019), en de eerste unanieme Palm sinds 2013. [3]: «Park Kwang-su and the Origins of the Korean New Wave.» Harvard Film Archive. [4]: «June Uprising (1987).» Library of Congress Research Guides; «June Democratic Struggle,» Wikipedia. [5]: «Cinema of South Korea.» Wikipedia (schermquotum; Samsung/Marriage Story 1992). [6]: «Cinema of South Korea.» Wikipedia (censuur in 1996 ongrondwettelijk verklaard; Shiri Seoul-kaartjesrecord). [7]: «Korean New Wave,» Routledge Encyclopedia of Modernism (well-made film; genrevermenging). [8]: «Bong Joon-Ho.» Britannica. [9]: «The Host (2006 film).» Wikipedia (13.019.740 bezoekers; record). [10]: «Park Chan-Wook.» Britannica. [11]: «Oldboy at 20: How Park Chan-wook Created the Film That Kickstarted the Korean Wave.» The Hollywood Reporter; «Oldboy» Grand Prix in Cannes 2004. [12]: «Lee Chang-dong.» Wikipedia; «Chang-Dong Lee,» Festival de Cannes. [13]: «Park Chan-wook, President of the Jury of the 79th Festival de Cannes.» Festival de Cannes.

References

  1. 1.Parasite | Movie, Cast, Awards, & Oscars. Encyclopaedia Britannica ↗
  2. 2.Parasite (2019 film). Wikipedia ↗
  3. 3.Park Kwang-su and the Origins of the Korean New Wave. Harvard Film Archive ↗
  4. 4.June Uprising (1987) — South Korean Democratization Movement: A Resource Guide. Library of Congress ↗
  5. 5.Cinema of South Korea. Wikipedia ↗
  6. 6.Cinema of South Korea (censorship and Shiri box office). Wikipedia ↗
  7. 7.Korean New Wave. Routledge Encyclopedia of Modernism ↗
  8. 8.Bong Joon-Ho | Biography, Movies, & Awards. Encyclopaedia Britannica ↗
  9. 9.The Host (2006 film). Wikipedia ↗
  10. 10.Park Chan-Wook | Biography, Films, Oldboy, Decision to Leave, & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  11. 11.Oldboy at 20: How Park Chan-wook Created the Film That Kickstarted the Korean Wave. The Hollywood Reporter ↗
  12. 12.Lee Chang-dong. Wikipedia ↗
  13. 13.Park Chan-wook, President of the Jury of the 79th Festival de Cannes. Festival de Cannes ↗
koreanfilmhistory
Discussie0 reacties

Meld je aan om mee te doen aan de discussie.

Nog geen reacties — wees de eerste.

caleido

versie 1.0.372

Word lid van DiscordomelasOver onsStedenPrivacybeleidServicevoorwaardenGegevensverwijderingHelp
© 2026 Caleido