1. Home
  2. Ontdekken
  3. Opera: Four Centuries of Drama Set to Music
Opera: Four Centuries of Drama Set to Music
RedactioneelMusic

Opera: vier eeuwen drama op muziek gezet

Hoe een Florentijns experiment om het oude Griekse drama nieuw leven in te blazen uitgroeide tot de meest ambitieuze kunstvorm van de westerse muziek — van Monteverdi tot Puccini en het filmscherm

CE
Caleido Editorial Team18 juni 202610 min lezen0 weergaven

Een drama dat van begin tot eind wordt gezongen

Opera is een vorm van westers theater waarin muziek een fundamenteel bestanddeel vormt en de dramatische rollen door zangers worden vertolkt — een geënsceneerd drama dat in zijn geheel op muziek is gezet, opgebouwd uit vocale stukken met instrumentale begeleiding en doorgaans met orkestrale ouvertures en tussenspelen.[1] Het woord zelf laat geen twijfel over zijn ambities: het Italiaanse opera betekent „werk“, is afgeleid van het Latijnse opera en fungeert als meervoud van opus, en het werd voor het eerst gebruikt in de betekenis van „een compositie waarin poëzie, dans en muziek worden gecombineerd“ in 1639.[2] Wat opera onderscheidt van een toneelstuk met liederen, is dat het drama door de muziek wordt gedragen: een libretto, letterlijk een „boekje“ met tekst, wordt op muziek gezet en in scène gebracht met decor, kostuums en beweging.[1]

De kunstvorm draait op een kleine woordenschat van terugkerende middelen. De aria is een formeel lied waarin een personage de handeling stilzet om emotie uit te drukken via gestructureerd, melodisch gezang; het recitatief is een spraakachtige zangstijl, ergens tussen spreken en zingen in, die de handeling voortstuwt — en het is een van de kenmerkende onderscheidende eigenschappen van opera.[1][2] Rond deze twee polen heeft de opera in de loop van vier eeuwen een familie van nationale stijlen en vaktermen verzameld: het Duitse Singspiel, dat zang afwisselt met gesproken dialoog, het spektakel van de Franse grand opéra, de gebloemde Italiaanse zangkunst van het belcanto („mooi zingen“) en de terugkerende muzikale thema's die bekendstaan als leidmotieven.[2]

Florence, de Camerata en de eerste opera's

Opera ontstond aan het einde van de 16e eeuw in Florence, gevoed door een samenloop van culturele stromingen: een gevestigde traditie van muziektheater, een verlangen om te experimenteren met klassieke modellen en weelderige hofvermakelijkheden.[1] Informele academies van intellectuelen — de meest beroemde de Camerata die bijeenkwam in het paleis van graaf Giovanni Bardi — probeerden te doen herleven wat zij beschouwden als de praktijk van het oude Griekse drama, waarin de tekst werd gezongen in plaats van gesproken.[1][3] Tot deze kring behoorden onder anderen de dichter Ottavio Rinuccini en de componist en zanger Jacopo Peri.[3]

Het resultaat van deze experimenten, Peri's Dafne, werd rond 1597-98 in Florence opgevoerd met een libretto van Rinuccini, en wordt algemeen erkend als het eerste werk in het operagenre; vrijwel niets van de muziek is bewaard gebleven.[3][2] Peri's volgende werk, Euridice (1600), is de oudste opera die compleet bewaard is gebleven.[1] Maar het werk dat bewees dat de nieuwe vorm echt dramatisch en emotioneel gewicht kon dragen, kwam van een componist van de eerste rang. Claudio Monteverdi componeerde L'Orfeo voor het hof van de Gonzaga, en het ging op 24 februari 1607 tijdens het carnaval in Mantua in première, met een libretto van Alessandro Striggio naar Ovidius en Vergilius.[4][5] Monteverdi zette de volledige muzikale middelen van zijn tijd in — een groot en gevarieerd orkest, expressief recitatief en koren — en maakte zo van L'Orfeo het eerste volledig ontwikkelde voorbeeld van het genre en de oudste opera die vandaag de dag nog regelmatig wordt opgevoerd.[4][5]

Verspreiding over Europa

In de loop van de 17e en 18e eeuw verspreidde de opera zich vanuit Italië over het continent en ontwikkelde ze eigen nationale tradities. Heinrich Schütz introduceerde de opera in de Duitse landen, Jean-Baptiste Lully stichtte aan het hof van Lodewijk XIV een typisch Franse traditie, en Henry Purcell ontwikkelde een Engelse vorm.[2] Tijdens de 18e eeuw domineerde de Italiaanse opera — en vooral de door zangers beheerste opera seria — het grootste deel van Europa, met Georg Friedrich Händel als overheersende figuur op de Londense bühne.[2]

Tegen het midden van de eeuw waren de conventies van de opera seria verstard tot louter voertuigen voor vocaal vertoon, en er kwam een reactie op gang. In de jaren 1760 zette Christoph Willibald Gluck invloedrijke hervormingen in gang, waarbij hij ornamentele overdaad wegsneed ten gunste van dramatische waarheid en de eenheid tussen muziek en verhaal.[2] Deze hervormingen vormden de componist die de opera van de 18e eeuw naar haar hoogtepunt zou brengen.

Mozart en het huwelijk van muziek en karakter

Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) nam Glucks voorbeeld in zich op en ging er ver bovenuit, door muzikale verfijning te versmelten met een ongekend talent om karakters dramatisch tot leven te brengen.[2][6] Tijdens zijn Weense decennium vormde hij een befaamd partnerschap met de librettist Lorenzo Da Ponte, wat drie komische meesterwerken opleverde: The Marriage of Figaro (1786), Don Giovanni (1787) en Così fan tutte (1790).[7][6] Le nozze di Figaro, een komische opera in vier bedrijven naar Beaumarchais' toneelstuk uit 1784, ging op 1 mei 1786 in het Weense Burgtheater in première en blijft een favoriet van het repertoire.[7] Daarna volgde Don Giovanni, speciaal voor Praag geschreven na de triomfantelijke ontvangst die Figaro daar had gekregen.[7]

In zijn laatste jaar keerde Mozart terug naar de Duitstalige opera met The Magic Flute (1791), een Singspiel dat volkse eenvoud, volkstheater en hoge kunst in één werk verenigde.[7] Hij stierf in Wenen op 5 december 1791, op 35-jarige leeftijd, en werd in een naamloos graf begraven — toch wordt hij nu алgemeen erkend als een van de grootste componisten in de geschiedenis van de westerse muziek.[6]

De Italiaanse negentiende eeuw: belcanto en Verdi

De vroege 19e eeuw behoorde in Italië toe aan het belcanto, een stijl die vocale schoonheid, behendigheid en lange, gebloemde melodische lijnen koesterde. De toonaangevende figuren ervan — Gioachino Rossini, Vincenzo Bellini en Gaetano Donizetti — brachten blijvende werken voort zoals Rossini's De barbier van Sevilla, Bellini's Norma en Donizetti's Lucia di Lammermoor, en domineerden de Europese podia in de decennia vóór 1840.[8]

Toen kwam de componist die de Italiaanse opera voor de rest van de eeuw zou bepalen. Giuseppe Verdi (1813-1901) bracht een ongeëvenaard talent voor melodie en theatraal effect mee, en zijn afwijzing van de oude nummeropera ten gunste van geïntegreerde scènes en samenhangende bedrijven gaf de vorm een nieuwe gedaante.[9] Zijn centrale werken — Rigoletto (1851), Il trovatore (1853), La traviata (1853), Aida (1871), Otello (1887) en Falstaff (1893) — behoren nog steeds tot de meest uitgevoerde opera's ter wereld.[9]

Verdi's betekenis reikte verder dan het operahuis. Het koor „Va, pensiero“ uit Nabucco (1842) — gezongen door Hebreeuwse ballingen die naar hun vaderland verlangen, met een tekst geïnspireerd op Psalm 137 — vond krachtige weerklank bij het Italiaanse publiek tijdens het Risorgimento, de 19e-eeuwse beweging voor nationale eenwording.[10] Verdi zelf noemde Nabucco „de opera waarmee mijn artistieke loopbaan werkelijk begint“.[10] Hoewel wetenschappers er nu over twisten hoe bewust politiek zijn bedoelingen waren, werd het koor een emotionele toetssteen van de Italiaanse identiteit: toen Verdi in 1901 stierf, zongen de menigten in de straten van Milaan spontaan „Va, pensiero“ toen zijn rouwstoet voorbijtrok.[10]

Wagner en het totaalkunstwerk

Terwijl Verdi de Italiaanse opera vervolmaakte, herbouwde Richard Wagner (1813-1883) de Duitse vorm vanaf de fundamenten.[11] Wagner vatte opera op als Gesamtkunstwerk — een „totaalkunstwerk“ dat muziek, poëzie, drama en toneeltechniek tot een naadloos geheel verenigt — en, ongebruikelijk, schreef hij zowel de tekst als de muziek voor al zijn toneelwerken zelf.[11] Om deze enorme structuren samen te binden ontwikkelde hij het leidmotief, terugkerende muzikale thema's verbonden met specifieke personages, voorwerpen en ideeën.[2]

Zijn monumentale cyclus The Ring of the Nibelung (Der Ring des Nibelungen), waarvan hij de muziek over ongeveer twee decennia componeerde en in 1874 voltooide, bestaat uit vier muziekdrama's — Das Rheingold, Die Walküre, Siegfried en Götterdämmerung — met een totale speelduur van zo'n vijftien uur.[12][11] Om het op te voeren liet Wagner een theater bouwen naar zijn eigen specificaties, het Festspielhaus in Bayreuth — een project dat zijn beschermheer Lodewijk II van Beieren met de benodigde fondsen redde — waar in augustus 1876 de eerste volledige Ring-cyclus werd uitgevoerd.[12][11] Zijn andere grote werken — waaronder Tristan und Isolde (1865) en Parsifal (1882) — dreven de harmonie tot aan de rand van de tonaliteit en beïnvloedden de hele verdere loop van de muziek.[11]

Puccini en de laatste grote golf

De laatste bloei van de Italiaanse opera voor het grote publiek kwam met Giacomo Puccini (1858-1924), algemeen beschouwd als de grootste en meest succesvolle vertegenwoordiger van de Italiaanse opera na Verdi.[13] Puccini was een vooraanstaand exponent van het verismo — „realisme“ —, een stijl die het naturalisme van de 19e-eeuwse literatuur naar het operatoneel bracht en verhalen vertelde die geworteld waren in het gewone leven in plaats van in mythe of geschiedenis, met muziek en drama strak op elkaar afgestemd.[13]

Zijn meest gevierde werken — La bohème (1896), Tosca (1900), Madama Butterfly (1904) en Turandot — behoren tot de meest uitgevoerde en opgenomen opera's ter wereld.[13] Puccini componeerde tot aan zijn dood in 1924 en liet Turandot onvoltooid achter.[13] Na hem zou geen enkele componist nog de operahoofdstroom beheersen zoals Verdi, Wagner en Puccini dat hadden gedaan.

Een levende erfenis

De opera heeft in de westerse cultuur meer dan 400 jaar standgehouden en blijft een mondiale kunstvorm met huizen, festivals en voorstellingen op elk continent.[1] In de 20e en 21e eeuw heeft ze een publiek bereikt dat ver buiten het operahuis reikt, via opnames, uitzendingen en film. Het archief van opgenomen voorstellingen van de Metropolitan Opera reikt bijna een eeuw terug, en haar on-demanddienst biedt meer dan 700 complete uitvoeringen van ruim 150 opera's.[14]

De meest opvallende moderne uitbreiding is die naar de bioscoop. The Met: Live in HD, gelanceerd in december 2006, zendt liveuitvoeringen in high definition uit naar bioscopen over de hele wereld; de allereerste uitzending, op 30 december 2006, was Mozarts Die Zauberflöte.[15] De reeks bereikt inmiddels meer dan 1.700 zalen in tientallen landen, en er zijn bijna 30 miljoen kaartjes verkocht om de Met in de bioscoop te zien.[15] Vier eeuwen nadat een kring van Florentijnse intellectuelen probeerde zich voor te stellen hoe de oude Grieken hun tragedies zongen, blijft het drama dat zij uitvonden theaters — en nu schermen — over de hele wereld vullen.

References

  1. 1.Opera | History & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  2. 2.Opera. Wikipedia ↗
  3. 3.Dafne. Wikipedia ↗
  4. 4.L'Orfeo. Wikipedia ↗
  5. 5.First Performance of Monteverdi's La Favola d'Orfeo. EBSCO Research Starters ↗
  6. 6.Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791): Biography, Music + More. Chamber Music Society of Lincoln Center ↗
  7. 7.Wolfgang Amadeus Mozart | Biography, Music, The Magic Flute, Amadeus, & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  8. 8.Opera - Italian, 19th Century, Bel Canto. Encyclopaedia Britannica ↗
  9. 9.Giuseppe Verdi | Italian Opera Composer. Encyclopaedia Britannica ↗
  10. 10.Va, pensiero. Wikipedia ↗
  11. 11.Richard Wagner | Biography, Music, Compositions, Operas, & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  12. 12.Der Ring des Nibelungen. Wikipedia ↗
  13. 13.Giacomo Puccini. Wikipedia ↗
  14. 14.Recorded History. Metropolitan Opera ↗
  15. 15.Metropolitan Opera Live in HD. Wikipedia ↗
operamusichistory
Discussie0 reacties

Meld je aan om mee te doen aan de discussie.

Nog geen reacties — wees de eerste.

caleido

versie 1.0.368

Word lid van DiscordomelasOver onsStedenPrivacybeleidServicevoorwaardenGegevensverwijderingHelp
© 2026 Caleido