1. Home
  2. Ontdekken
  3. Pop Art: When the Supermarket Entered the Museum
Pop Art: When the Supermarket Entered the Museum
RedactioneelArt

Popart: toen de supermarkt het museum binnenkwam

Hoe stripverhalen, soepblikken en reclamebeelden de hiërarchie van hoge en lage cultuur omverwierpen

CE
Caleido Editorial Team18 juni 20269 min lezen0 weergaven

Een opstand gekleed in felle kleuren

In de late jaren vijftig en gedurende de jaren zestig keerde een generatie kunstenaars in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten zich af van de zwaarmoedige, gestische doeken die de naoorlogse kunst hadden gedomineerd, en keek in plaats daarvan naar de wereld die hun kranten, supermarkten en televisieschermen vulde. Popart ontleende haar beeldtaal aan de populaire en commerciële cultuur — Hollywoodfilms, reclame, productverpakkingen, popmuziek en stripboeken — bronnen die eerdere critici hadden afgedaan als „lage" onderwerpen die serieuze kunst onwaardig waren.[1][2] Ze begon, in de woorden van een museumbeschrijving, als „een opstand tegen de dominante benaderingen van kunst en cultuur en tegen traditionele opvattingen over wat kunst zou moeten zijn".[1]

Het bepalende gebaar van de beweging was het doen instorten van de aloude grens tussen „hoge" en „lage" cultuur, waarbij alledaagse voorwerpen, massamediabeelden en advertenties de status van schone kunst kregen.[1] Daarmee bood popart een welbewuste afwijzing van het abstract expressionisme, de beweging van Jackson Pollock en Mark Rothko die in de jaren vijftig had geheerst en die spontane, diep persoonlijke emotionele expressie hooghield.[3] Waar de abstract expressionisten naar binnen keken, keken de popkunstenaars naar buiten en omarmden de onpersoonlijke, mechanisch gereproduceerde beeldtaal van de consumptiemaatschappij.[2]

Britse beginjaren: de Independent Group

Popart ontstond eerst in het Groot-Brittannië van halverwege de jaren vijftig en wat later in Amerika aan het einde van het decennium, om haar hoogtepunt te bereiken in de jaren zestig.[1] Haar Britse wortels lagen in de Independent Group, een kring van jonge kunstenaars, architecten en critici die in het begin van de jaren vijftig bijeenkwamen in het Institute of Contemporary Arts in Londen om te debatteren over massacultuur, technologie en de plaats van het gevonden voorwerp in de schone kunsten.[1][4] Tot haar leden behoorden de kunstenaars Richard Hamilton en Eduardo Paolozzi, de architecten Alison en Peter Smithson en de critici Reyner Banham en Lawrence Alloway.[4]

Het was Alloway, een vooraanstaande stem in de groep, aan wie over het algemeen wordt toegeschreven dat hij de term „popart" in het kritische taalgebruik bracht om kunst te beschrijven die geworteld was in de populaire cultuur van haar tijd.[5] In 1957 probeerde Hamilton de nieuwe gevoeligheid vast te leggen in een brief aan de Smithsons, waarbij hij pop definieerde als „Populair (ontworpen voor een massapubliek), Vergankelijk (kortetermijnoplossing), Wegwerpbaar (snel vergeten), Goedkoop, In massa geproduceerd, Jong (gericht op de jeugd), Geestig, Sexy, Truc-achtig, Glamoureus, Big business".[1] Een jaar eerder had hij gemaakt wat vaak het eerste iconische werk van de beweging wordt genoemd: de kleine collage Just what is it that makes today's homes so different, so appealing? (1956), gemaakt voor de Londense tentoonstelling This Is Tomorrow, waarin een spierbundel een buitenmaatse lolly vasthoudt waarop het woord „POP" prijkt.[6]

De Amerikaanse explosie

Leverde Groot-Brittannië de theorie, dan leverde Amerika het spektakel. Tegen het begin van de jaren zestig had een groep in New York gevestigde kunstenaars pop omgevormd tot een cultureel fenomeen, en één enkele tentoonstelling kristalliseerde haar komst uit. De „International Exhibition of the New Realists", gehouden in de Sidney Janis Gallery in New York van 31 oktober tot 1 december 1962, was de eerste grootschalige presentatie van popart in een prestigieuze galerie in „uptown", en bracht Andy Warhol, Roy Lichtenstein, Claes Oldenburg, James Rosenquist en anderen bijeen.[7] De impact ervan liet zich gelden als een generatiebreuk: verschillende vooraanstaande abstract expressionisten — onder wie Robert Motherwell, Mark Rothko, Philip Guston en Adolph Gottlieb — stapten uit protest op uit de galerie, een gebaar dat alom werd gelezen als het einde van de dominantie van het abstract expressionisme.[7]

Andy Warhol

Geen enkele figuur belichaamde pop vollediger dan Andy Warhol. Als succesvol commercieel illustrator voordat hij zich op de schone kunsten richtte, maakte Warhol consumptiegoederen en beroemdheid tot zijn grote onderwerpen. In 1962 vervaardigde hij Campbell's Soup Cans, een reeks van tweeëndertig doeken — één voor elke soepsoort die het bedrijf toen verkocht — voor het eerst tentoongesteld in juli van dat jaar in de Ferus Gallery in Los Angeles.[8] Geschilderd om er mechanisch geproduceerd uit te zien, hoewel ze grotendeels met de hand waren beschilderd, dreven de blikken met een uitgestreken gezicht de spot met de uniformiteit van de massaproductie en het supermarktschap.[8]

Warhol nam al snel het zeefdrukprocedé over dat zijn carrière zou bepalen, een werkelijk commerciële techniek die hem in staat stelde vrijwel onbeperkte herhalingen van zijn onderwerpen te produceren.[8] Toen Marilyn Monroe in augustus 1962 overleed, greep Warhol een publiciteitsfoto uit haar film Niagara uit 1953 aan en maakte er de basis van Marilyn Diptych (1962), twee doeken met vijftig zeefgedrukte afbeeldingen van de ster — de ene zijde levendig in kleur, de andere wegstervend tot een uitgesmeerd monochroom.[9] Het werk distilleerde zijn blijvende thema's: beroemdheid, herhaling en de erosie van het individu tot het massabeeld.[9] Het latere oordeel van de markt over Warhols statuur was onmiskenbaar: in mei 2022 werd zijn zeefdruk Shot Sage Blue Marilyn uit 1964 bij Christie's verkocht voor ongeveer 195 miljoen dollar, destijds het duurste werk van een Amerikaanse kunstenaar, en in feite van welke twintigste-eeuwse kunstenaar dan ook, ooit op een veiling verkocht.[10]

Roy Lichtenstein

Waar Warhol de supermarkt afgroef, groef Roy Lichtenstein het stripboek af. Vanaf het begin van de jaren zestig vergrootte hij afzonderlijke vakjes uit liefdes- en oorlogsstrips tot monumentale schilderijen, waarbij hij met de hand de Ben-Day-stippen reproduceerde — de kleine, gelijkmatig verdeelde stippen van de commerciële druktechniek — om de aanblik van mechanische reproductie na te bootsen.[11][12] In Drowning Girl (1963), gebaseerd op een vakje uit een liefdesstrip van DC Comics, verklaart een betraande heldin in een gedachtewolkje: „I Don't Care! I'd Rather Sink — Than Call Brad For Help!", het cliché van het melodrama bevroren en gemonumentaliseerd.[12] Zijn oorlogsdiptiek Whaam! (1963), bewerkt naar een gevechtsscène uit een stripboek, verdeelt een straaljager en zijn ontploffende doelwit over twee doeken en hangt nu in Tate Modern in Londen.[11] Door zulke werken veranderde Lichtenstein de wegwerpgrafiek van de massamedia in een meditatie over het emotionele cliché en de gekunsteldheid van de populaire beeldtaal.[12]

Claes Oldenburg

Claes Oldenburg bracht pop in drie dimensies en gaf het een sluwe, tactiele humor. In de winter van 1961 opende hij een winkelpand in de Lower East Side van Manhattan en noemde het The Store, waar hij felgekleurde gipssculpturen van voedsel, kleding en andere commerciële waren rechtstreeks aan de bezoekers verkocht — waarmee hij het gangbare galeriesysteem volledig omzeilde.[13] Het jaar daarop naaiden hij en zijn vrouw Patty Mucha voor een installatie in de Green Gallery zijn eerste reusachtige „zachte sculpturen", waaronder Floor Burger (1962), een kolossale, inzakkende hamburger van canvas en schuim.[14] Hun buigzame, buitenmaatse lichamen wierpen de aanname omver dat sculptuur stug en streng moest zijn, en stelden in plaats daarvan een speelse, monumentale kunst voor die de voorwerpen van het alledaagse Amerikaanse leven eerde.[14]

James Rosenquist

James Rosenquist kwam rechtstreeks vanuit de handel bij pop terecht: hij had gewerkt als reclamebordschilder, gezeten op steigers boven Times Square, voordat hij de gefragmenteerde beeldtaal van de reclame in felle Day-Glo-kleuren op zijn doeken overbracht.[15] Zijn meest ambitieuze statement was F-111 (1964-65), een schilderij van zesentwintig meter verdeeld over drieëntwintig panelen, ontworpen om zich om alle vier de muren van de Leo Castelli Gallery te wikkelen.[16] Door een hypermoderne jachtbommenwerper samen te voegen met beelden van consumentenoverdaad, bedoelde Rosenquist het werk, zoals hij het verwoordde, het vliegtuig „door het afweervuur van de consumptiemaatschappij te laten vliegen" en de samenspanning tussen de oorlogseconomie, het consumentisme, de media en de reclame ter discussie te stellen.[16]

De afstamming van pop en haar nalatenschap

Popart kwam niet zonder voorouders. Critici hebben haar al lang teruggevoerd op dada, de oneerbiedige beweging die in de jaren twintig gangbaar was, die de artistieke ernst belachelijk maakte en de „ready-made" introduceerde — het alledaagse, machinaal vervaardigde voorwerp dat als kunst werd gepresenteerd, een strategie die vóór alles met Marcel Duchamp wordt geassocieerd.[2] Door het onpersoonlijke en het fabrieksmatige te omarmen, breidde pop de provocatie van dada uit naar het tijdperk van de massamedia en de consumptieve overvloed.[2]

Haar nalatenschap is zowel breed als duurzaam gebleken. Pop loste de ooit starre hiërarchie tussen schone kunst en populaire cultuur blijvend op, en opende de deur voor latere kunstenaars om vrijuit te werken met reclame, branding en mediabeelden.[1] Warhols zeefdrukken, Lichtensteins stippen en Oldenburgs buitenmaatse voorwerpen zijn enkele van de meest herkende beelden van de twintigste eeuw geworden, eindeloos gereproduceerd op de koopwaar die de beweging ooit parodieerde — en de werken zelf blijven pronkstukken van belangrijke museumcollecties bij instellingen zoals Tate Modern en het Museum of Modern Art.[9][16] Door een spiegel voor te houden aan de supermarkt, het reclamebord en het scherm veranderde popart niet alleen wat kunstenaars konden afbeelden, maar ook hoe een hele cultuur haar eigen alledaagse oppervlakken zou gaan zien.

References

  1. 1.Pop art. Tate ↗
  2. 2.Pop art | Characteristics, Definition, Style, Movement, Artists, & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  3. 3.Abstract Expressionism. Encyclopaedia Britannica ↗
  4. 4.British Pop Art Movement Overview. The Art Story ↗
  5. 5.Lawrence Alloway. Wikipedia ↗
  6. 6.Just what is it that makes today's homes so different, so appealing?. Wikipedia ↗
  7. 7.International Exhibition of the New Realists, Sidney Janis Gallery. The Art Story ↗
  8. 8.Andy Warhol. Campbell's Soup Cans. 1962. Museum of Modern Art ↗
  9. 9.'Marilyn Diptych', Andy Warhol, 1962. Tate ↗
  10. 10.Warhol 'Shot Sage Blue Marilyn' Sells for $195 Million, Most Ever for U.S. Artist. Bloomberg, 2022 ↗
  11. 11.Roy Lichtenstein, Ben-Day dots, Whaam! and Drowning Girl. Wikipedia ↗
  12. 12.Roy Lichtenstein. Drowning Girl. 1963. Museum of Modern Art ↗
  13. 13.Claes Oldenburg. The Store. 1961. Museum of Modern Art ↗
  14. 14.Oldenburg's Burgers: Delicious at All Ages. Museum of Modern Art ↗
  15. 15.James Rosenquist. Acquavella Galleries ↗
  16. 16.James Rosenquist. F-111. 1964-65. Museum of Modern Art ↗
poparthistory
Discussie0 reacties

Meld je aan om mee te doen aan de discussie.

Nog geen reacties — wees de eerste.

caleido

versie 1.0.372

Word lid van DiscordomelasOver onsStedenPrivacybeleidServicevoorwaardenGegevensverwijderingHelp
© 2026 Caleido