Hoe een uitgeklede, doe-het-zelf-opstand tegen de muziekindustrie van de jaren zeventig de rock-'n-roll aan beide zijden van de Atlantische Oceaan opnieuw bedraadde
Punkrock kwam halverwege de jaren zeventig op als een eigen genre, een doelbewust rauwe, snelle en uitgeklede rockstijl die energie en attitude belangrijker vond dan technische verfijning.[1][2] De nummers waren doorgaans kort en snel, opgebouwd uit een handvol akkoorden, met ruwe zang, botte instrumentatie en anti-establishmentteksten.[1] Waar de uitgewerkte progressieve rock en de stadionbands van de vroege jaren zeventig sierlijk en afstandelijk waren geworden, antwoordde de punk met drie akkoorden en een spottende grijns: een terugkeer naar de oerdrang van de rock-'n-roll die tegelijk een kritiek was op de muziekindustrie zelf.[2]
Net zo belangrijk als het geluid was de houding erachter: een doe-het-zelf-ethiek (DIY) waarbij bands hun eigen muziek schreven, opnamen en uitbrachten via onafhankelijke labels in plaats van te wachten op toestemming van een grote platenmaatschappij.[1] Het credo werd vastgelegd in een inmiddels beroemde illustratie in het Britse fanzine Sideburns, waarvan de eerste editie in januari 1977 drie gitaarakkoorddiagrammen afdrukte boven de instructie: "This is a chord, this is another, this is a third. Now form a band."[1]
Punk verscheen niet uit het niets. Hij putte uit de rock-'n-roll van de jaren vijftig en de garagerock van het midden van de jaren zestig, een verband dat expliciet werd toen gitarist Lenny Kaye in 1972 de verzamelaar Nuggets samenstelde, waarvan de hoesteksten hielpen de term "punk rock" populair te maken voor de brutale, amateuristische garagebands van dat tijdperk.[2]
Een cluster van bands uit de late jaren zestig en vroege jaren zeventig legde het onmiddellijke fundament. In Detroit brachten MC5 in 1969 het opruiende live-debuut Kick Out the Jams uit.[2] In het nabijgelegen Ann Arbor namen The Stooges, met voorman Iggy Pop — later bijgenaamd "de peetvader van de punk" vanwege zijn confronterende podiumpresentatie — albums op zoals Fun House en Raw Power die hielpen een blauwdruk voor het genre te leggen.[2] In New York versmolten de New York Dolls glamtheater met sjofele hardrock, terwijl The Velvet Underground een model van kunstacademisch minimalisme leverden dat zou doorklinken in bijna elke punkscene die volgde.[2]
Het genre schoot wortel in één smerige club. CBGB opende in 1973 aan de Bowery in Lower Manhattan; oprichter Hilly Kristal wilde dat de initialen voor "Country, Bluegrass, Blues" stonden, maar de gelegenheid werd in plaats daarvan de bakermat van de Amerikaanse punk.[3] De band Television — opgericht door Richard Hell en Tom Verlaine — overtuigde Kristal er in 1974 van hun een vaste plek op zondag te geven, een boeking die wordt gecrediteerd voor het inluiden van het punktijdperk van CBGB.[3]
Tot de vroege bands behoorde de tot rocker omgevormde dichteres Patti Smith, wier single "Hey Joe"/"Piss Factory" uit 1974 vaak wordt genoemd als de eerste punkrockplaat.[2] Haar debuut uit 1975, Horses, geproduceerd door voormalig Velvet Underground-lid John Cale en uitgebracht op Arista, werd het eerste punkrockalbum van een groot label en zette een sjabloon voor het versmelten van rockminimalisme met door de Beat-generatie beïnvloede poëzie.[4]
Maar de band die de blauwdruk van de punk werd, waren de Ramones, vier in leren jacks gehulde New Yorkers die in 1974 hun eerste optreden gaven en in april 1976 hun titelloze debuut Ramones uitbrachten.[2][5] Door rock terug te brengen tot snerpende gitaar, mitrailleurdrums en geschreeuwde slogans, opende het album met "Blitzkrieg Bop" en bleven de meeste nummers onder de drie minuten — een model van snelheid en zuinigheid dat bands overal konden imiteren.[2]
Punk werd een transatlantisch fenomeen dankzij één ambitieuze impresario. Malcolm McLaren, die enige tijd in de New Yorkse scene had doorgebracht, keerde in 1975 terug naar Londen en begon een band van jonge provocateurs te managen die hij als de Sex Pistols zou verkopen.[2] De klassieke bezetting van de groep koppelde zanger Johnny Rotten (John Lydon) aan gitarist Steve Jones, drummer Paul Cook en bassist Glen Matlock — die begin 1977 werd vervangen door Sid Vicious.[6]
De Londense optredens van de Ramones in juli 1976 elektriseerden de prille Britse scene; volgens één verslag "versnelden vrijwel onmiddellijk bijna alle bands".[5] De single "Anarchy in the U.K." (november 1976) van de Sex Pistols en een met scheldwoorden doorspekt televisieoptreden in het programma van Bill Grundy die december maakten punk vrijwel van de ene dag op de andere tot een nationaal schandaal en een begrip.[2] Hun enige studioalbum, Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols, uitgebracht in oktober 1977 via Virgin Records, is sindsdien herhaaldelijk gerangschikt onder de invloedrijkste albums aller tijden.[6]
Waar de Sex Pistols het nihilisme belichaamden — hun "No Future"-refrein — gaven The Clash de punk een politiek geweten. Gitarist en zanger Joe Strummer en zijn bandgenoten vouwden reggae, ska en rockabilly in een punkkader en schreven scherp over werkloosheid, racisme en stedelijk verval.[7] Hun dubbelalbum London Calling uit 1979 verbreedde het muzikale palet van het genre ver voorbij drie akkoorden en wordt algemeen beschouwd als een van de grootste rockalbums ooit opgenomen.[7][8]
Muzikaal verkoos punk korte, snelle nummers, vervormde "buzzsaw"-powerchords, beknopte couplet-refreinstructuren en confronterende, in heldere taal gestelde teksten, vaak goedkoop en snel opgenomen om een gevoel van directheid te bewaren.[1][2] De esthetiek strekte zich uit tot een opvallende visuele identiteit: gescheurde kleding, leren jacks, veiligheidsspelden en in pieken gezet of geschoren haar. Richard Hell van Television wordt gecrediteerd voor het bedenken van de gescheurd-shirt-en-veiligheidsspeldlook die later in Groot-Brittannië werd overgenomen, en de hanenkam werd een van de kenmerken van de stijl.[2]
Cruciaal is dat punk een alternatieve infrastructuur opbouwde. Onafhankelijke labels zoals het Britse Stiff Records brachten goedkope, basale platen uit, en de Manchester-band Buzzcocks gaf in eigen beheer hun ep Spiral Scratch uit 1977 uit, een mijlpaal van de DIY-ethiek die bewees dat bands de grote labels volledig konden omzeilen.[2] Dat model — maak het zelf, breng het zelf uit — werd de duurzaamste erfenis van de punk.
Vrijwel zodra hij was uitgekristalliseerd, versplinterde de punk in een familie van subgenres. Eruit groeide de meer experimentele post-punk van bands als Joy Division en Wire; de snellere, soberdere hardcorepunk van Black Flag, Bad Brains en Minor Threat; de politiek radicale anarchopunk van Crass; en de meer popgerichte stromingen die uitmondden in new wave.[2] In Groot-Brittannië deed de 2 Tone-beweging de ska herleven via bands als The Specials.[2]
De diepere invloed van de punk liep door de daaropvolgende decennia. Zijn geluid en DIY-ethos werden de basis van alternatieve rock, opduikend in de door Nirvana aangevoerde grunge-explosie, de feministische riot grrrl-beweging en de commerciële poppunk van Green Day, Blink-182 en The Offspring.[2] De institutionele canonisering van het genre volgde: de Ramones werden in 2002 opgenomen in de Rock and Roll Hall of Fame, The Clash in 2003 en de Sex Pistols in 2006 — waarbij de laatste band, trouw aan zichzelf, de ceremonie boycotte.[9][10][11]
Meer dan zijn hitnoteringen was de blijvende bijdrage van de punk een structuur van toestemming. Door erop te staan dat passie en overtuiging belangrijker waren dan virtuositeit, en dat iedereen een band kon vormen, democratiseerde hij de rock en herijkte hij de verhouding tussen muzikanten en de industrie — een houding die een halve eeuw later nog altijd doorklinkt in de onafhankelijke muziek.[1][2]
Nog geen reacties — wees de eerste.