Hoe een fusie van rhythm-and-blues, gospel en country halverwege de jaren vijftig uit de Verenigde Staten losbarstte — en de architecten die haar vorm gaven
Rock-and-roll arriveerde niet volledig gevormd. Hij kristalliseerde uit in de Verenigde Staten gedurende de late jaren veertig en vroege jaren vijftig door een vermenging van Afro-Amerikaanse muziekgenres — voornamelijk rhythm-and-blues — met invloeden uit gospel, jazz, boogie-woogie, elektrische blues, jump blues, swing en countrymuziek.[2] De onmiddellijke wortels lagen in de rhythm-and-blues, destijds gewoonlijk vermarkt als „race music“, gecombineerd met boogie-woogie, schreeuwende gospel en de countrystijlen van de jaren veertig en vijftig.[1] De fusie was zo direct dat de New Orleans-pianist Fats Domino het onderscheid ronduit kon afwijzen, toen hij in 1957 tegen een interviewer zei: „Wat ze nu rock 'n' roll noemen, is rhythm-and-blues. Ik speel het al 15 jaar in New Orleans.“[2]
Wat halverwege de jaren vijftig veranderde, waren minder de ingrediënten van de muziek dan haar publiek en haar naam. Zwarte vocale groepen waren begonnen gospelachtige harmonieën te koppelen aan aardsere onderwerpen en hardere ritmes, en de zaden die al decennia gezaaid waren, bloeiden op toen een explosieve mix van zwarte cultuur en witte koopkracht een nieuwe markt vond: tieners.[1] De radio droeg blues, rhythm-and-blues en gospel door heel Noord-Amerika, en inspireerde jonge witte arbeidersmuzikanten — vooral op plaatsen met een aanzienlijke Afro-Amerikaanse bevolking — om zwarte stijlen te versmelten met de western swing, hillbilly boogie en honky-tonk die ze al kenden.[1]
De uitdrukking „rock and roll“ was oud voordat de muziek dat was. Ze had de beweging van een schip op de oceaan beschreven, de spirituele vurigheid van zwarte kerkrituelen en — tegen het begin van de twintigste eeuw — seksuele activiteit.[2] De toepassing ervan op een genre wordt gewoonlijk toegeschreven aan de Cleveland-diskjockey Alan Freed, die op 11 juli 1951 rhythm-and-blues begon te draaien op zender WJW onder de noemer „The Moondog House“.[3] Freed maakte de uitdrukking „rock and roll“ populair om de muziek te beschrijven die hij draaide, waarbij hij werk van zwarte artiesten presenteerde in plaats van witte coverversies en hielp de raciale kloof onder jonge luisteraars te overbruggen.[3] In maart 1952 hielp hij het Moondog Coronation Ball in de Cleveland Arena te organiseren, nu beschouwd als het eerste grote rock-and-rollconcert; hij behoorde tot de eerste groep die in 1986 werd opgenomen in de Rock and Roll Hall of Fame.[3]
De muzikale handtekening van het genre is compact en herkenbaar. De beat is in wezen een dansritme met een geaccentueerde backbeat — de nadruk valt op de tweede en vierde tel van een 4/4-maat — vrijwel altijd geleverd door een snaredrum.[2] Harmonisch leunde hij op minimale blues-akkoordprogressies, bovenal de twaalftakts-blues.[2] Vroege arrangementen werden geleid door de piano of de saxofoon, maar vanaf het midden tot eind jaren vijftig werden deze in toenemende mate vervangen of aangevuld door de elektrische gitaar, waarbij klassieke bezettingen een of meer elektrische gitaren tegenover een contrabas plaatsten, later vergezeld door basgitaar en een drumstel.[2]
Net zo belangrijk als de formule was de cultuur die ze meedroeg. Rock-and-roll ontstond naast de tienercultuur van de eerste babyboomgeneratie, gaf vorm aan mode, houdingen en taal, en dook op in films, fanbladen en televisie.[2] Omdat zijn aantrekkingskracht zowel zwarte als witte tienerpublieken doorsneed, schrijven geleerden hem een positieve invloed op de burgerrechtenbeweging toe — en merken op dat diezelfde kruising van wit jeugdpubliek en zwarte muziek onvermijdelijk sterke racistische reacties uitlokte.[2] Oudere Amerikanen maakten zich zorgen over jeugdcriminaliteit en rebellie, angsten aangescherpt door het feit dat de rock-and-rollcultuur over raciale en sociale lijnen heen werd gedeeld.[2]
Als één figuur de nieuwe energie in een duurzaam sjabloon vertaalde, was het de gitarist Chuck Berry. Bij het helpen creëren van rock-and-roll uit de smeltkroes van de rhythm-and-blues entte Berry country-and-western-gitaarlicks en boogie-woogieritmes op een rhythm-and-blueschassis.[5] Zijn single uit 1955, Maybellene, een bewerking van het countrynummer „Ida Red“, verkocht meer dan een miljoen exemplaren en bereikte de nummer-eenpositie in Billboards rhythm-and-blueslijst, een onmiddellijke sensatie onder tieners over raciale lijnen heen.[4][1] Drie jaar later werd Johnny B. Goode (1958) een van de meest herkenbare liedjes in de populaire muziek, later gekozen als het enige rock-and-rollnummer op de Voyager Golden Record.[4] Berry's focus op de gitaarriff als melodische motor, zijn songwriting-als-verhalen-vertellen en zijn op tieners gerichte onderwerpen gaven vorm aan de bands van de British Invasion — met name de Beatles en de Rolling Stones — die hem coverden; hij behoorde tot de eerste lichting die in 1986 in de Rock and Roll Hall of Fame werd opgenomen.[4]
Geen enkele uitvoerend artiest deed meer om de muziek naar een massapubliek te brengen dan Elvis Presley, later gestileerd als de „King of Rock and Roll“.[7] In juli 1954 nam Presley, in een sessie bij Sam Phillips' Sun Records in Memphis, een geladen versie op van bluesman Arthur Crudups „That's All Right“, een opname die hielp de basis te leggen voor de rockabilly — letterlijk rock-and-roll gespeeld door hillbilly's.[6] In november 1955 werd zijn contract verkocht aan RCA Victor; „Heartbreak Hotel“, uitgebracht in januari 1956, werd zijn eerste nummer-eenpophit.[6] Zijn eerste verschijning in The Ed Sullivan Show op 9 september 1956 trok ruwweg 60 miljoen kijkers — een record van 82,6 procent van het televisiepubliek — en maakte hem tot een nationale beroemdheid.[6] Door invloeden te vermengen over de raciale kloof van het Amerika van het midden van de eeuw heen, bracht Presley muziek met zwarte wortels op ongekende schaal naar witte tieners, zelfs terwijl zijn seksueel suggestieve optredens felle veroordeling opriepen van critici die ze als moreel gevaarlijk beschouwden.[6]
De in Macon geboren zanger en pianist Little Richard claimde de titel „Architect of Rock and Roll“, een bewering die hij bij de Grammy Awards van 1988 opnieuw bevestigde.[8] Zijn doorbraak bij Specialty Records in 1955, Tutti Frutti — opgenomen met zijn juichende falsetkreten en een frenetieke, hard stuwende piano —, bereikte de nummer-tweepositie in Billboards rhythm-and-blues-verkooplijst en stak over naar de poplijsten in zowel de Verenigde Staten als Groot-Brittannië.[1] Zijn uitbundige stijl en beukende backbeat beïnvloedden een generatie, van de Beatles en de Rolling Stones tot uitvoerders met wie hij rechtstreeks getoerd had, en de Library of Congress voegde „Tutti Frutti“ later toe aan het National Recording Registry als een opname van blijvende culturele betekenis.[8][9]
Waar anderen frontmannen waren die werden ondersteund door sessiemuzikanten, modelleerde Buddy Holly de zelfvoorzienende rockband. Met zijn groep, de Crickets, wordt Holly vaak beschouwd als de artiest die de traditionele rock-and-rollbezetting van twee gitaren, bas en drums definieerde die hun eigen materiaal speelde.[10] Het feit dat hij en de Crickets de meeste van hun eigen liedjes schreven, gekoppeld aan hun vernieuwende studiowerk — Holly ontwikkelde overdubbing- en galmtechnieken met producer Norman Petty —, maakte hen tot een grote invloed op de Beatles, die Holly noemden als een van hun belangrijkste inspiratiebronnen.[10] Op 3 februari 1959 stierf Holly bij een vliegtuigongeluk nabij Clear Lake, Iowa, samen met Ritchie Valens en de Big Bopper (J. P. Richardson) — een gebeurtenis vereeuwigd in American Pie (1971) van Don McLean als „de dag dat de muziek stierf“.[12]
Het moment waarop rock-and-roll de massacultuur greep, wordt vaak gedateerd op „(We're Gonna) Rock Around the Clock“ van Bill Haley and His Comets. Voor het eerst uitgebracht in 1954 met bescheiden succes, schoot het omhoog nadat het in de film Blackboard Jungle uit 1955 verscheen en werd het op 9 juli 1955 de eerste rock-and-rollopname die de poplijst van Billboard aanvoerde, waar het zich acht weken handhaafde — algemeen beschouwd als de plaat die, meer dan welke andere ook, rock-and-roll wereldwijd in de mainstreamcultuur bracht.[11]
De eerste golf bleek kort. Tegen het einde van de jaren vijftig dempte een cluster van tegenslagen het momentum: het tijdelijke afscheid van Little Richard in 1957, Presleys oproeping voor het leger in 1958, een schandaal dat Jerry Lee Lewis deed ontsporen, de payola-onderzoeken, Berry's juridische problemen en het vliegtuigongeluk van 1959.[2] De ruwere klanken van de pioniers werden commercieel verdrongen door een gladdere, meer gepolijste popstijl.[2] Toch stierf de vorm niet zozeer als dat hij uitbreidde: tegen het midden van de jaren zestig had rock-and-roll zich ontwikkeld tot de meer omvattende internationale stijl die simpelweg bekendstaat als rock.[2]
De invloed van rock-and-roll overtrof zijn korte klassieke tijdperk. Hij vestigde de elektrische gitaar als het middelpunt van de muziek, waarbij Berry een agressieve gitaarklank introduceerde die een generatie spelers in vuur en vlam zette, van de Rolling Stones en de Beatles tot de latere arenarock.[2] Holly's sjabloon van de schrijvende-uitvoerende band werd decennialang de standaardarchitectuur van rockgroepen.[10] Voorbij de muziek was het genre verweven met de opkomst van de moderne tiener als culturele en commerciële kracht en plaatste het geïntegreerde publieken tegenover geïntegreerde invloeden op een cruciaal moment in de Amerikaanse rassenverhoudingen.[2] Zijn grondleggers — Berry, Presley, Little Richard en Holly onder hen — werden geëerd in de inaugurele en vroege lichtingen van de Rock and Roll Hall of Fame, een erkenning van hoe grondig een klank, in een paar jaar halverwege de jaren vijftig samengesteld uit blues, gospel en country, de populaire muziek voor de rest van de eeuw hervormde.[4]
[1]: Britannica, „Rock and roll | History, Songs, Artists, & Facts.“ [2]: Wikipedia, „Rock and roll.“ [3]: Wikipedia, „Alan Freed.“ [4]: Wikipedia, „Chuck Berry.“ [5]: Britannica, „Chuck Berry | Biography, Songs, & Facts.“ [6]: Wikipedia, „Elvis Presley.“ [7]: Britannica, „Elvis Presley.“ [8]: PBS American Masters, „How Little Richard fought to be the architect of rock 'n' roll.“ [9]: Library of Congress, National Recording Registry, „'Tutti Frutti'—Little Richard (1955).“ [10]: Wikipedia, „Buddy Holly.“ [11]: Wikipedia, „Rock Around the Clock.“ [12]: Britannica, „The Day the Music Died.“
Nog geen reacties — wees de eerste.