Hoe een generatie dichters en romanschrijvers emotie, verbeelding en natuur in het middelpunt van de literatuur plaatste — en het moderne zelf hervormde
Gedurende het grootste deel van de achttiende eeuw waardeerde de Engelse poëzie verfijning, evenwicht en rede. Toen, bijna binnen één generatie, keerde een groep schrijvers die orde binnenstebuiten — ze verhieven emotie boven rede, het wilde boven het gecultiveerde, het eenzame zelf boven de beschaafde samenleving. Dit was de Romantiek, een artistieke en intellectuele beweging die tegen het einde van de achttiende eeuw in Europa ontstond en die subjectiviteit, verbeelding en de waardering van de natuur verdedigde tegen het heersende rationalisme van de tijd.[1] In haar breedste literaire spanwijdte liep de beweging van ongeveer 1770 tot 1848, met een hoogtepunt tussen 1800 en 1850.[1]
De Romantiek wordt het best begrepen niet als één doctrine, maar als een gedeelde gevoeligheid. Ze legde de nadruk op het individuele, het subjectieve, het irrationele, het verbeeldingsrijke, het persoonlijke, het emotionele en het visionaire — een bewuste afwijzing van de orde, kalmte, harmonie en idealisering die het Classicisme en het Neoclassicisme van het late achttiende eeuw hadden bepaald.[2] Waar de Verlichting de rede vertrouwde om de wereld te verklaren, hielden de romantici vol dat passie en intuïtie even essentieel waren om haar te begrijpen.[1]
De beweging ontstond niet in een vacuüm. Ze kwam op tijdens een van de meest turbulente periodes uit de Europese geschiedenis, kreeg vorm in dezelfde tijd als de Franse Revolutie van 1789 en groeide als reactie op de maatschappelijke transformatie die de Revolutie ontketende — met inbegrip van de desillusie die volgde op het Schrikbewind en Napoleons machtsovername.[3] Veel van de vroege hoop van de beweging op politieke vrijheid verzuurde tot een meer naar binnen gekeerde, vragende kunst.
Een tweede grote omwenteling vormde de Romantiek even diepgaand. Naarmate de Industriële Revolutie de arbeid mechaniseerde en de steden deed aanzwellen, deinsden de romantici terug voor verstedelijking en industrialisme, verlangend in plaats daarvan naar een terugkeer naar de natuur, de verbeelding en het gevoel.[3] Ook het middeleeuwse verleden trok hen aan: het woord Romantiek zelf is afgeleid van een hernieuwde waardering voor de middeleeuwse roman.[2] Uit deze samenkomst — revolutie, industrie en een nostalgie naar oudere werelden — kwam een literatuur voort die geobsedeerd was door het sublieme, door de schoonheid én de verschrikking van de natuur, en door de vrijheid van de kunstenaar om oprecht gevoel uit te drukken.[3]
De Engelse Romantiek heeft een conventionele geboortedatum. In 1798 publiceerden William Wordsworth en Samuel Taylor Coleridge Lyrical Ballads, een dunne bundel die algemeen wordt beschouwd als het begin van de Engelse romantische beweging in de literatuur.[4] Voor het eerst anoniem uitgegeven op 4 oktober 1798, opende de bundel met Coleridges The Rime of the Ancient Mariner en sloot af met Wordsworths Lines Written a Few Miles above Tintern Abbey.[4]
Wat het boek revolutionair maakte, was zijn eenvoudige ambitie. Wordsworth en Coleridge stelden zich tot doel de preutse, geleerde en sterk gebeeldhouwde vormen van de achttiende-eeuwse Engelse poëzie omver te werpen, en schreven in plaats daarvan in gewone, alledaagse taal over het plattelandsleven en gewone mensen.[4] In het Voorwoord dat aan de editie van 1800 werd toegevoegd — een tekst die sindsdien wordt erkend als het manifest van de Romantiek — verklaarde Wordsworth dat poëzie „de taal die werkelijk door mensen wordt gebruikt“ moest gebruiken, en definieerde haar beroemd als „het spontane overstromen van krachtige gevoelens“.[4] Met die zin werd het gevoel zelf de motor van de kunst.
William Wordsworth (7 april 1770 – 23 april 1850) is, samen met Coleridge, de grondlegger van de Engelse Romantiek.[5] Geboren in Cockermouth in het Lake District, maakte hij het natuurlijke landschap tot zijn blijvende onderwerp, waarbij hij wandelingen, rivieren en herinnerde jeugdtaferelen behandelde als bronnen van moreel en spiritueel inzicht. Zijn magnum opus, The Prelude, is een semi-autobiografisch epos over zijn vroege jaren dat hij zijn hele leven lang herzag; het werd postuum gepubliceerd in 1850, het jaar van zijn dood.[5] Geëerd als Brits Poet Laureate van 1843 tot zijn dood, gaf Wordsworth de Romantiek haar centrale overtuiging: dat de innerlijke groei van een gewone geest, eerlijk in kaart gebracht, een geschikt onderwerp was voor de hoogste poëzie.[5]
Als Wordsworth het geweten van de Romantiek leverde, dan leverde Lord Byron haar glamour. Byron werd vrijwel van de ene op de andere dag beroemd: Childe Harold's Pilgrimage, gepubliceerd in 1812, was binnen enkele dagen uitverkocht, wat hem zijn beroemde opmerking ontlokte dat hij „op een ochtend wakker werd en zichzelf beroemd vond“.[6] Het gedicht hielp de figuur te bedenken die zijn naam draagt — de byroniaanse held, een tobberige, opstandige, melancholieke zwerver die taferelen van natuurlijke schoonheid beschouwt terwijl hij een persoonlijk verdriet koestert.[6]
Byrons satirische meesterwerk, Don Juan, een uitgestrekt komisch epos geschreven tussen 1819 en 1824, toonde de andere kant van zijn genie: geestigheid, ironie en een werelds dedain voor schijnheiligheid.[7] Zijn leven eindigde even theatraal als zijn verzen: hij stierf aan koorts op 19 april 1824 in Missolonghi, 36 jaar oud, nadat hij was vertrokken om de Griekse Onafhankelijkheidsoorlog tegen de Ottomaanse heerschappij te steunen — een dood die hem vastlegde als de archetypische rebellenheld van de Romantiek.[7]
De zomer van 1816 bracht een van de meest blijvende monsters uit de literatuur voort. Tijdens het koude, door regen ingesloten „Jaar zonder zomer“ kwamen Mary Shelley, haar toekomstige echtgenoot Percy Bysshe Shelley, Byron en John Polidori bijeen in de Villa Diodati aan het Meer van Genève, waar — op voorstel van Byron — ieder afsprak een spookverhaal te schrijven.[8] Uit die uitdaging kwam Frankenstein, of, De moderne Prometheus, de gotische roman die Shelley op haar achttiende begon en op 1 januari 1818 anoniem in Londen publiceerde, toen ze twintig was.[9] Het boek versmolt romantische ambitie met een duisterdere vraag — de prijs van het scheppen zonder verantwoordelijkheid — en wordt nu erkend als een van de eerste sciencefictionromans, een romantisch experiment waarvan het bereik zich uitstrekt over zowel moderne horror als speculatieve fictie.[9]
Tot de „tweede generatie“ romantische dichters, naast Byron en Percy Shelley, behoorde John Keats (31 oktober 1795 – 23 februari 1821).[10] In één verbazingwekkende uitbarsting in het voorjaar van 1819 schreef hij de grote odes, waaronder Ode to a Nightingale en Ode on a Grecian Urn, werken waarvan de zintuiglijke rijkdom en de bespiegeling over schoonheid en sterfelijkheid hem tot een van de meest geliefde stemmen van de beweging maakten.[10]
Keats gaf de romantische kritiek ook een van haar meest invloedrijke ideeën. In een brief van december 1817 muntte hij de term „negative capability“, waarmee hij het vermogen van de dichter beschreef om „in onzekerheden, mysteries en twijfels te verkeren, zonder enig prikkelbaar grijpen naar feit en rede“.[10] Het was een verdediging van verbeeldingsrijke openheid boven rationele zekerheid — de Romantiek gedistilleerd in één zinsnede. Keats stierf aan tuberculose in Rome op 23 februari 1821, slechts 25 jaar oud, en zijn vroege dood droeg bij aan de romantische mythe die zich rond zijn naam verzamelde.[10]
Het voortleven van de Romantiek is enorm geweest. De personagetypes die ze smeedde — vooral de duistere, tobberige, opstandige byroniaanse held — blijven vaste elementen van fictie en film, terwijl Mary Shelleys Frankenstein hielp de weg te effenen voor sciencefiction als genre.[11] Haar emotionele intensiteit hervormde de muziek, van de romantische componisten van de negentiende eeuw tot de zichzelf zo noemende „neoromantici“ van vandaag, en haar eerbied voor de natuurlijke wereld weerklinkt in het moderne milieubewustzijn.[11]
In bredere zin hielp de verheffing van de individuele ervaring door de beweging een manier te vestigen om persoonlijke vertelling en authentieke zelfexpressie te waarderen die nog steeds ten grondslag ligt aan de hedendaagse cultuur.[12] De romantische periode markeerde kortom een verschuiving in de manier waarop mensen dachten, en ze is een beslissende invloed blijven uitoefenen op hoe wij de wereld zien en ervaren.[11] Twee eeuwen later, wanneer we een gedicht behandelen als de vastlegging van een gevoel, originaliteit boven imitatie waarderen, of in wilde landschappen een soort troost zoeken, lezen we nog steeds bij het licht dat de romantici ontstaken.
[1]: Wikipedia, „Romanticism“. [2]: Encyclopædia Britannica, „Romanticism“. [3]: Wikipedia, „Romanticism and the French Revolution“ / „Romanticism“. [4]: Wikipedia / Encyclopædia Britannica, „Lyrical Ballads“. [5]: Wikipedia / Encyclopædia Britannica, „William Wordsworth“. [6]: Wikipedia, „Childe Harold's Pilgrimage“. [7]: Encyclopædia Britannica, „Lord Byron“. [8]: Encyclopædia Britannica, „Haunted Summer of 1816“; Wikipedia, „Frankenstein“. [9]: Wikipedia, „Frankenstein“. [10]: Wikipedia / Encyclopædia Britannica, „John Keats“. [11]: The Open University, OpenLearn, „Legacy of the Romantics“. [12]: Wikipedia, „Romanticism“ (individualisme en zelfexpressie).
Nog geen reacties — wees de eerste.