1. Home
  2. Ontdekken
  3. Street Art: From the Subway to the Auction House
Street Art: From the Subway to the Auction House
RedactioneelArt

Straatkunst: van de metro tot het veilinghuis

Hoe een ongesanctioneerde kunst van de stad van verboden muren naar de grote musea van de wereld verhuisde

CE
Caleido Editorial Team18 juni 20268 min lezen0 weergaven

Een kunst van de open stad

Straatkunst is beeldende kunst die op openbare plekken wordt gemaakt, meestal zonder toestemming, en die een veel breder scala aan media omvat dan op tekst gebaseerde graffiti en nauwer verbonden is met grafisch ontwerp.[1] Zoals de Tate het definieert: „er zijn geen regels in straatkunst, dus alles kan,“ en de gangbare technieken zijn onder meer fly-posting (wheat-pasting), sjabloneren, stickers, uit de vrije hand tekenen en zelfs geprojecteerde video.[1] Waar traditionele graffiti draait om de „tag“ — de gestileerde handtekening van een writer —, neigt straatkunst naar beelden en ideeën gericht op het voorbijgaande publiek, gedreven door de overtuiging dat kunst democratisch en toegankelijk hoort te zijn in plaats van „weggestopt binnen galeries.“[2]

Die drang om de oppervlakken van de stad op te eisen als doek maakte van de muur, de metrowagon en het bouwhek een omstreden openbaar podium. In de loop van vier decennia legde de vorm een onwaarschijnlijke baan af: van gecriminaliseerd vandalisme tot de muren van 's werelds vooraanstaande musea en de katheders van haar duurste veilingen.

Oorsprong: tags, treinen en de jaren zeventig

Moderne graffiti ontstond eind jaren zestig en begin jaren zeventig, voornamelijk in Philadelphia en New York City, mogelijk gemaakt door de verspreiding van de spuitbus.[2] Ze kwam grotendeels voort uit de zwarte en Latino-wijken van New York, naast hiphopmuziek en straatcultuur, en nam haar plaats in naast DJ'en, MC'en en breakdancen als een pijler van een opkomende subcultuur.[2]

Een cruciaal moment kwam op 21 juli 1971, toen The New York Times een artikel publiceerde met de kop „'Taki 183' Spawns Pen Pals“.[3] TAKI 183 was een tienerkoerier te voet uit Washington Heights — zijn tag combineerde een verkleinvorm van zijn Griekse naam met zijn straatnummer, 183rd Street — die zijn handtekening overal in de stad krabbelde.[3] De berichtgeving van de Times maakte hem tot een fenomeen en „baarde“ honderden navolgers in de vijf stadsdelen, wat hielp het eenzame taggen te veranderen in een stadsbrede competitie die zich al snel uitbreidde naar het metrosysteem.[3] Vroege beoefenaars noemden zichzelf „writers,“ en de eenvoudige handtekening evolueerde naar gedetailleerde, in elkaar grijpende „wildstyle“-letters en complete metrowagon-muurschilderingen.[2]

Van graffiti naar straatkunst

In de loop van de late jaren zeventig en de jaren tachtig verbreedde het op handtekeningen gebaseerde ethos van graffiti zich tot iets dat dichter bij staat bij wat we nu straatkunst noemen: beelden en boodschappen gericht op een breder publiek, met technieken voorbij de spuitbus.[2] De beslissende technische sprong was het sjabloon, dat een kunstenaar in staat stelde een schoon, complex beeld snel te reproduceren — en te vluchten voordat de politie arriveerde.

Die innovatie wordt het sterkst geassocieerd met de Franse kunstenaar Blek le Rat (geboren Xavier Prou, 1952), algemeen de „vader van de sjabloongraffiti“ genoemd.[4] Nadat hij tijdens een bezoek in 1971 de graffitiscene van New York had leren kennen, keerde hij terug naar Parijs en begon in 1981 kleine ratten op de muren van de stad te sjabloneren — hij koos het dier omdat „rat“ een anagram is van „art“ en omdat de rat, zoals hij het verwoordde, „het enige vrije dier in de stad“ is.[4] Zijn methode en beeldtaal zouden een latere generatie rechtstreeks vormgeven, en Banksy heeft Bleks invloed erkend.[4]

Basquiat: SAMO en de overstap naar het schilderen

Geen figuur belichaamt de sprong van straatkunst van de muur naar de galerie beter dan Jean-Michel Basquiat. Geboren in Brooklyn op 22 december 1960 als zoon van een Haïtiaanse vader en een in Brooklyn geboren moeder van Puerto Ricaanse afkomst, begon Basquiat in mei 1978 cryptische, satirische slogans door heel Lower Manhattan te schrijven onder het pseudoniem SAMO, samen met zijn schoolvriend Al Diaz.[5] The Village Voice berichtte in december 1978 over de campagne, en SAMO's raadselachtige aforismen werden een vast onderdeel van de scene van SoHo en East Village.[5]

Basquiat verhuisde snel van de straat naar het atelier. Hij nam in juni 1980 deel aan The Times Square Show, hield in maart 1982 zijn eerste Amerikaanse solotentoonstelling in de Annina Nosei Gallery in New York en werd op zijn 21e datzelfde jaar de jongste kunstenaar die werd opgenomen in de Documenta in Kassel.[5] Geassocieerd met de neo-expressionistische heropleving van de figuratieve schilderkunst, stapelde hij tekst, anatomie, kronen en verwijzingen ontleend aan Griekse, Romeinse en Afrikaanse kunst, jazz en straatcultuur, en gebruikte hij zijn werk om ras, identiteit en zwarte geschiedenis te onderzoeken.[6] In oktober 1982 ontmoette hij Andy Warhol, en de twee werkten tussen 1984 en 1985 uitgebreid samen.[5] Basquiat stierf op 12 augustus 1988 in Manhattan aan een overdosis heroïne, op 27-jarige leeftijd.[5]

Zijn voortleven op de markt is duizelingwekkend geweest. In mei 2017 kocht de Japanse ondernemer Yusaku Maezawa Basquiats Untitled (1982) — een levendige schedel uitgevoerd in oliestick, acryl en spuitverf — voor 110,5 miljoen dollar bij Sotheby's, een record voor de kunstenaar en destijds het duurste werk ooit op een veiling verkocht door een Amerikaan.[7]

Haring: de metro als atelier

In datzelfde New Yorkse moment actief, veranderde Keith Haring het vervoerssysteem zelf in een doek. Geboren in Reading, Pennsylvania, op 4 mei 1958, verhuisde Haring in 1978 naar New York om te studeren aan de School of Visual Arts.[8] Vanaf 1980 tekende hij met wit krijt op het matzwarte papier dat de onverkochte reclamepanelen in metrostations bedekte, en produceerde honderden van deze openbare tekeningen — soms wel veertig op één dag — in snelle, ritmische lijnen.[8] Zijn onmiddellijk leesbare vocabulaire van kruipende „radiant babies“, blaffende honden en dansende figuren maakte hem tot een van de meest herkenbare kunstenaars van het decennium.[9]

Haring vervaagde bewust de grens tussen hoge kunst en massacultuur. In april 1986 opende hij de Pop Shop in SoHo, waar hij T-shirts, posters en buttons met zijn afbeeldingen verkocht zodat zijn werk een breed publiek kon bereiken.[8] Hij creëerde tientallen openbare muurschilderingen — waaronder de antidrugs-muurschildering Crack Is Wack uit 1986 in Harlem — en gebruikte zijn beeldtaal om campagne te voeren voor sociale zaken.[10] Nadat bij hem aids was vastgesteld, richtte hij in 1989 de Keith Haring Foundation op om aidsorganisaties en kinderprogramma's te financieren, en richtte hij zijn kunst op activisme rond de ziekte.[8] Hij stierf aan aidsgerelateerde complicaties op 16 februari 1990, op 31-jarige leeftijd, en zijn dood kristalliseerde de tol die de epidemie eiste van de kunstwereld.[10]

Banksy en het mondiale tijdperk

Als Basquiat en Haring de straatkunst de galerie van de jaren tachtig in droegen, dan bepaalde de anonieme Engelse kunstenaar Banksy haar geglobaliseerde fase van de eenentwintigste eeuw. Voortgekomen uit de Bristolse undergroundscene in de jaren negentig, heeft Banksy zijn identiteit nooit publiekelijk bevestigd, en rond 2000 nam hij de sjableneertechniek aan die zijn handelsmerk werd, waarbij hij zwarte humor combineerde met anti-oorlogs- en anti-establishment-beelden.[11] Zijn interventies variëren van muurschilderingen op de barrière van de Westelijke Jordaanoever in 2005 tot het satirische „pretpark van ellende“ Dismaland (2015) en het Walled Off Hotel in Bethlehem (2017).[11]

Banksy's bekendste beeld is Girl with Balloon, een sjabloon van een kind dat reikt naar een hartvormige rode ballon, voor het eerst geschilderd in Londen en in een peiling uit 2017 verkozen tot Brittanniës favoriete kunstwerk.[12] Het werk leverde een van de meest theatrale momenten van de kunstwereld op: bij een Sotheby's-veiling in Londen in oktober 2018 werd een ingelijste versie verkocht voor ongeveer 1,04 miljoen pond en versnipperde zich vervolgens gedeeltelijk via een in de lijst verborgen mechanisme, ogenblikken nadat de hamer was gevallen.[12] Banksy's authenticatie-instantie gaf het versnipperde stuk de nieuwe titel Love Is in the Bin; toen het in oktober 2021 terugkeerde naar Sotheby's werd het verkocht voor 18,6 miljoen pond, een record voor de kunstenaar.[13]

Een nalatenschap op de muur — en in de kluis

De bepalende spanning van straatkunst is haar reis van de illegale marges naar het culturele centrum. De werken die begonnen als ongesanctioneerde daden op openbare oppervlakken worden nu verzameld door grote musea en verkocht voor miljoenen, een transformatie die sommigen zien als de ultieme ironie van de vorm — de institutionele omarming ontneemt de kunst de anti-establishment-lading die haar betekenis gaf.[14] Banksy's retrospectieve uit 2009 in het Bristol Museum trok in twaalf weken meer dan 300.000 bezoekers, een bewijs van hoe grondig het ooit wetteloze genre door de mainstream was opgenomen.[14]

Dat succes heeft ook steden hervormd. Straatkunst wordt nu vaak ingezet om buurten te brandmerken als creatief en begerenswaardig, wat de gentrificatie versnelt die juist de gemeenschappen kan verdrijven wier muren de kunstvorm voor het eerst een stem gaven.[14] Toch blijft haar democratische premisse bestaan: straatkunst blijft een argument dat de stad zelf een galerie kan zijn, dat kunst in de openbaarheid thuishoort en dat iedereen met een muur en een idee kan meedoen. Van de stiftentag van een tiener op een lantaarnpaal in Washington Heights tot een zichzelf versnipperend doek bij Sotheby's, straatkunst is een van de meest invloedrijke — en omstreden — visuele talen van de moderne wereld geworden.[2]

References

  1. 1.Street art (Art Term). Tate ↗
  2. 2.Street and Graffiti Art Movement Overview. The Art Story ↗
  3. 3.TAKI 183. Wikipedia ↗
  4. 4.Blek le Rat. Wikipedia ↗
  5. 5.Jean-Michel Basquiat. Wikipedia ↗
  6. 6.Jean-Michel Basquiat | Neo-Expressionist Painter, Graffiti Artist. Encyclopaedia Britannica ↗
  7. 7.Untitled Jean-Michel Basquiat Painting Auctioned for $110 Million, a U.S. Record. NBC News, 2017 ↗
  8. 8.Bio — About Haring. The Keith Haring Foundation ↗
  9. 9.Keith Haring, Subway Drawings. Smarthistory ↗
  10. 10.Keith Haring - Art, Death & Facts. Biography.com ↗
  11. 11.Banksy. Wikipedia ↗
  12. 12.Banksy | Identity, Art, Auction, Shredded Painting, & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  13. 13.Banksy's shredded Love is in the Bin sells for £18.6m. The Art Newspaper, 2021 ↗
  14. 14.Street Art Is a Global Commercial Juggernaut With a Diverse Audience. Why Don't Museums Know What to Do With It?. Artnet News ↗
streetarthistory
Discussie0 reacties

Meld je aan om mee te doen aan de discussie.

Nog geen reacties — wees de eerste.

caleido

versie 1.0.372

Word lid van DiscordomelasOver onsStedenPrivacybeleidServicevoorwaardenGegevensverwijderingHelp
© 2026 Caleido