Van de field hollers in de Delta tot het geëlektrificeerde gebrul van Chicago: hoe een muziek geboren uit ontbering de hele klank van de twintigste eeuw hervormde
De blues is een van de fundamentele vormen van de Amerikaanse muziek, en bijna alles wat er in het populaire lied op volgde, heeft schatplichtigheid aan het genre. Hij ontstond in het Diepe Zuiden in de decennia na de Burgeroorlog en kreeg vorm onder Afro-Amerikaanse gemeenschappen die hun weg zochten door Reconstruction, deelpacht, rassenscheiding en raciaal geweld.[1] De meeste verslagen plaatsen het samenkomen ergens tussen de jaren 1860 en de jaren 1890, met de Mississippi-delta — de vlakke, katoenverbouwende uiterwaard tussen Memphis en Vicksburg — als de meest legendarische bakermat.[2]
De muziek kwam niet uit het niets. Haar wortels liggen in de werkliederen, field hollers, spirituals, shouts en call-and-responsezangen van tot slaaf gemaakte Afrikanen en hun nakomelingen in het Amerikaanse Zuiden.[1] Veel van haar bepalende kenmerken — bepaalde zangstijlen, het ritmische gevoel en het gebruik van een pentatonische toonladder — zijn van Afrikaanse oorsprong, over de Atlantische Oceaan gedragen en hervormd in de katoenvelden en juke joints van het landelijke Zuiden.[3] Het woord „blues“ zelf is afgeleid van „blue devils“, een oude Engelse uitdrukking voor melancholie en neerslachtigheid.[1]
Bij al zijn emotionele rauwheid is de blues opgebouwd uit een opmerkelijk gedisciplineerde muzikale architectuur. Zijn meest voorkomende vorm is de twaalfmaats blues, een herhalende harmonische cyclus van twaalf maten gebouwd op slechts drie akkoorden — de I, IV en V van een toonsoort.[1] Over dit raamwerk volgen de teksten doorgaans een AAB-patroon: een zin wordt gezongen, herhaald (vaak met een lichte variatie) en vervolgens beantwoord door een afsluitende, vaak oplossende derde zin — een structuur die de call-and-responselogica van de Afrikaanse wortels van de muziek bewaart.[4]
De emotionele kleur van het genre komt grotendeels voort uit de blue notes — tonen, meestal de verlaagde terts, kwint of septiem van de toonladder, gebogen of ergens tussen de noten van de standaard westerse toonladder gezongen, noch volledig verlaagd noch volledig zuiver.[1] Deze microtonale verbuigingen, gecombineerd met de bluesladder en expressieve technieken zoals de slide en de vocaal gemaakte gitaarlijn, geven de muziek haar kenmerkende smart. Het resultaat is een vorm die flexibel genoeg is om een eenzame zanger met een gitaar of een volledige elektrische band te dragen, en toch gestructureerd genoeg om onmiddellijk herkenbaar te zijn.
Hoewel de blues jarenlang mondeling circuleerde voordat iemand hem opschreef, was de man die het meest verantwoordelijk was voor het brengen ervan naar de commerciële mainstream de componist en bandleider W.C. Handy. Als geschoold musicus die de muziek in het Diepe Zuiden tegenkwam, verdiende Handy de bijnaam „Vader van de Blues“ door in 1912 „The Memphis Blues“ en in 1914 het blijvend populaire „St. Louis Blues“ uit te brengen.[5] Hij vond de blues niet uit, maar transcribeerde, arrangeerde en publiceerde hem, waarbij hij een regionaal volksidioom omzette in bladmuziek die landelijk verkocht en hielp de twaalfmaatsvorm in de populaire verbeelding te verankeren.[5]
De opgenomen blues kwam een paar jaar later. In 1920 nam Mamie Smith „Crazy Blues“ op voor OKeh Records — een van de eerste vocale bluesplaten van een Afro-Amerikaanse zangeres.[6] Het onverwachte commerciële succes — er werden binnen enkele maanden tienduizenden exemplaren verkocht — bewees dat er een groot zwart platenkopend publiek bestond, en de grote labels haastten zich om zogenaamde „race records“ te creëren gericht op die markt.[6] Deze commerciële doorbraak opende de deur voor de golf van „classic blues“-zangeressen die het genre in de jaren twintig domineerden.
De torenhoge figuur van dat tijdperk was Bessie Smith, bekend als de „Keizerin van de Blues“.[7] Geboren in Chattanooga, Tennessee, in 1892, begon ze haar opnamecarrière bij Columbia in 1923; haar debuutuitgave, die „Downhearted Blues“ koppelde aan „Gulf Coast Blues“, was meteen een sensatie.[7] Smith werd de best betaalde zwarte entertainer van haar tijd, toerend over het theatercircuit en tot in de vroege jaren dertig overvloedig opnemend.[7] Haar krachtige, onversterkte stem — in staat een zaal te vullen zonder microfoon of moeite — stelde een norm voor emotionele directheid waaraan latere zangers in jazz en populaire muziek zich maten.[7] Samen met haar mentor Ma Rainey maakte Smith de classic blues in de jaren twintig tot een hoeksteen van de Afro-Amerikaanse populaire muziek.[1]
Terwijl de classic blues een gepolijste, theatrale en vaak door vrouwen aangevoerde kunst was, bleef de landelijke Delta-blues rauwer en meer rondtrekkend — en geen figuur torent er zo boven uit als Robert Johnson. Geboren in Mississippi in 1911, nam Johnson slechts 29 nummers op verdeeld over twee sessies, in San Antonio in 1936 en in Dallas in 1937, voordat hij in 1938 nabij Greenwood, Mississippi, stierf op 27-jarige leeftijd, onder omstandigheden die nooit officieel zijn vastgesteld.[8]
In het leven was hij een relatief obscure rondreizende musicus; in de dood werd hij mythe. De blijvende legende — dat hij om middernacht de duivel ontmoette op een kruispunt en zijn ziel inruilde voor zijn bovennatuurlijke gitaarvaardigheid — hechtte zich aan opnamen van beklemmende intensiteit zoals „Cross Road Blues“, opgenomen in San Antonio in 1936.[9] Zijn reputatie veranderde toen Columbia in 1961 de compilatie King of the Delta Blues Singers uitbracht, die zijn werk introduceerde bij een nieuwe generatie.[8] Dat album werd een van de invloedrijkste bluesuitgaven ooit: Eric Clapton noemde Johnson de belangrijkste bluesz anger die ooit heeft geleefd, en Keith Richards en Robert Plant rekenden hem tot een fundamentele invloed.[8] Johnson werd in 1986 opgenomen in de Rock and Roll Hall of Fame als vroege invloed.[8]
De blues was misschien een zuidelijke regionale muziek gebleven als hij niet naar het noorden was gereisd. Tussen ruwweg 1910 en 1970 verlieten zo'n zes miljoen zwarte Amerikanen het landelijke Zuiden richting de steden van het noorden, het Midwesten en het westen in de Grote Migratie — en Chicago, de bestemming van bijna de helft van degenen die Mississippi in de eerste golf verlieten, werd de nieuwe hoofdstad van de blues.[10]
De musicus die dat geluid elektrificeerde was Muddy Waters. Opgegroeid op de Stovall-plantage nabij Clarksdale, Mississippi — waar hij de stijlen van Son House en Robert Johnson had opgenomen — verhuisde hij naar Chicago en hielp, door zijn gitaar in te pluggen om boven het lawaai van de drukke clubs uit gehoord te worden, de elektrische blues van na de Tweede Wereldoorlog te creëren.[11] Door de jaren vijftig heen opnemend voor Chess Records, ondersteund door een agressieve versterkte band, definieerde Waters het Chicago-bluessjabloon dat elke elektrische bluesgroep sindsdien heeft gevolgd.[11] Zijn opname uit 1954 van Willie Dixons „Hoochie Coochie Man“ werd de grootste hit van zijn carrière, en zijn nummer „Rollin' Stone“ uit 1950 gaf later een jonge Britse band zijn naam.[11]
Waar Muddy Waters de elektrische bluesband bouwde, perfectioneerde B.B. King de elektrische bluesgitaar. Geboren nabij Itta Bena, Mississippi, in 1925 en doordrenkt van kerkgospel en Delta-blues, ontwikkelde King een zingende gitaarstijl op één snaar, gekenmerkt door een kenmerkend glinsterend vibrato, voortbouwend op T-Bone Walker, zijn neef Bukka White en jazzgitaristen als Charlie Christian.[12] Zijn onophoudelijke touren leverde hem de titel „Koning van de Blues“ op, en zijn geliefde gitaar, „Lucille“, werd net zo beroemd als de man zelf.[12] Zijn opname uit 1969 van „The Thrill Is Gone“ leverde hem de eerste van vijftien Grammy Awards op en bracht de blues naar uitgestrekte nieuwe publieken.[12]
De blues hield nooit op zichzelf te zijn, maar zijn invloed straalde naar buiten in vrijwel elke vorm van twintigste-eeuwse populaire muziek. Hij was een primaire bron van jazz, de directe voorouder van rhythm-and-blues en het fundament van rock-'n-roll.[1] In de jaren zestig ontdekte een generatie Britse musici — de Rolling Stones, die hun naam ontleenden aan Muddy Waters; Eric Clapton; en John Mayall onder hen — de opnamen van Johnson, Waters en hun tijdgenoten en bouwde er een nieuwe elektrische rock uit op, die ze vervolgens terug exporteerden over de Atlantische Oceaan.[13]
Van een field holler gezongen in de Mississippi-delta tot het stadiongebrul van een rockgitaarsolo trekt de blues een enkele ononderbroken lijn. Zijn twaalf maten en gebogen noten codeerden iets universeels — de transformatie van lijden in schoonheid — en reikten daarmee de moderne wereld een van zijn meest blijvende muzikale talen aan.
[1]: Encyclopaedia Britannica, „Blues | Definition, History, Artists, & Facts.“ [2]: Carnegie Hall, „History of Rural/Folk Blues — Timeline of African American Music.“ [3]: Wikipedia, „Blues.“ [4]: Humanities LibreTexts (Western Washington University), „1.3: The Blues.“ [5]: Memphis Music Hall of Fame, „W.C. Handy.“ [6]: Library of Congress, National Recording Preservation Board, „'Crazy Blues'—Mamie Smith (1920).“ [7]: Encyclopaedia Britannica, „Bessie Smith | Biography, Songs, Music, Death, & Facts.“ [8]: Wikipedia, „Robert Johnson.“ [9]: Blues Foundation, „Cross Road Blues — Robert Johnson (ARC/Vocalion, 1936).“ [10]: Wikipedia, „Great Migration (African American).“ [11]: Encyclopaedia Britannica, „Muddy Waters | Biography, Songs, & Facts.“ [12]: Encyclopaedia Britannica, „B.B. King | Biography, Songs, Real Name, Lucille, & Facts.“ [13]: Encyclopaedia Britannica, „Blues — African American, Delta, Jazz: History and notable musicians.“
Nog geen reacties — wees de eerste.