Hoe zeven jonge Londenaren zich in 1848 tegen de Royal Academy keerden en de Britse schilderkunst, vormgeving en poëzie een eeuw lang hervormden
In september 1848, in een Londen dat werd opgeschud door de revoluties die over het Europese vasteland raasden en door chartistische agitatie in eigen land, vormden drie jonge schilders en vier van hun vrienden een broederschap waarvan ze het bestaan aanvankelijk geheim probeerden te houden.[1] De Pre-Raphaelite Brotherhood (PRB) had zeven oprichters: William Holman Hunt, John Everett Millais en Dante Gabriel Rossetti, aangevuld met de beeldhouwer Thomas Woolner, de schilder James Collinson, de criticus Frederic George Stephens en Rossetti's broer, de schrijver William Michael Rossetti.[1][2]
Hun doelwit was het artistieke establishment. Hunt en Millais waren studenten aan de Royal Academy of Arts, en de Broederschap sloot zich aaneen in opstand tegen wat zij beschouwden als de fantasieloze, formulematige schilderkunst van de academie en haar verheerlijking van renaissance-idealen.[2][3] De naam zelf kondigde het programma aan: door zichzelf 'prerafaëlieten' te noemen, verklaarden ze hun bewondering voor de directe, oprechte kunst van Italiaanse schilders die vóór Rafaël en de hoogrenaissance werkten, en verwierpen ze de gepolijste, mechanistische manier die ze associeerden met de meesters die na hem kwamen.[3][2]
Dit was zowel een stilistisch als een moreel standpunt. De prerafaëlieten wilden een nieuwe Britse kunst, geworteld in serieuze onderwerpen die met een maximum aan realisme werden weergegeven, door de wereld opnieuw te bekijken in plaats van overgeleverde formules te herhalen.[2][4]
De leidende filosofie van de Broederschap wordt vaak samengevat in drie woorden: 'trouw aan de natuur'. De uitdrukking kwam grotendeels van de criticus John Ruskin, wiens Modern Painters kunstenaars aanspoorde naar de natuur te gaan 'in alle oprechtheid van hart... niets verwerpend, niets selecterend en niets verachtend'.[5] De prerafaëlieten namen de aanwijzing letterlijk, schilderden in de buitenlucht en gaven bladeren, water en stof met bijna botanische precisie weer.[4][5]
Hun doeken zijn herkenbaar aan hun levendige, juweelachtige kleuren, dichte symboliek en strak beheerste penseelvoering, die deels werd bereikt door over een natte witte ondergrond te schilderen om de pigmenten lichtgevend te maken.[2][4] Vroege onderwerpen waren overwegend religieus, maar de groep verbreedde haar bereik al snel naar literatuur en poëzie — vooral thema's van liefde en dood — en naar moderne sociale problemen.[4][2]
De Broederschap had ook een literaire tak. Tussen januari en het voorjaar van 1850 gaf zij een kortstondig tijdschrift uit, The Germ, onder redactie van William Michael Rossetti, dat vier nummers haalde en poëzie en essays bevatte waarin de ideeën van de groep werden uiteengezet.[6]
De eerste grote publieke storm brak los over Millais. Zijn Christ in the House of His Parents (1849-50), waarop de Heilige Familie te zien is in een werkende timmermanswerkplaats vol krullen en vuil, werd genadeloos afgekraakt toen het in 1850 in de Royal Academy verscheen.[7] Critici waren ontzet over het geïdealiseerde realisme dat ontbrak, en Charles Dickens leidde de aanval door de jonge Christus te beschrijven als een 'scheefnekkige, snikkende, roodharige jongen in een nachthemd' en de lelijkheid van het schilderij te veroordelen.[7] De controverse maakte de voorheen obscure Broederschap berucht en maakte van haar werk een brandpunt in het bredere debat over realisme in de kunst.[7]
Twee jaar later maakte Millais wat nu misschien wel het beroemdste prerafaëlitische beeld van allemaal is. Ophelia (1851-52), die Shakespeares verdrinkende heldin uit Hamlet afbeeldt, belichaamt de methode van de beweging.[8] Millais schilderde de rivieroeverachtergrond gedurende vele maanden naar het leven langs de Hogsmill in Surrey, en voegde daarna de figuur toe, geposeerd door Elizabeth Siddal terwijl ze in een bad met water lag.[8] Bij het debuut in 1852 kreeg het schilderij gemengde recensies — een criticus in The Times klaagde dat de kunstenaar Ophelia 'in een met onkruid begroeide sloot' had gedompeld — maar het wordt nu beschouwd als een meesterwerk van de Broederschap.[8]
Van de oprichters bleef Hunt het meest trouw aan de oorspronkelijke doelstellingen van de Broederschap en aan haar versmelting van nauwgezette observatie met religieuze en morele betekenis.[9] Zijn The Awakening Conscience (1853) toont een onderhouden vrouw die opstaat van de schoot van haar minnaar, getroffen door een plotselinge gewetensnood terwijl ze naar het licht buiten staart; vrijwel elk voorwerp in de dicht gedetailleerde kamer — een kat die met een vogel speelt, een rafelend wandtapijt, een weggegooide handschoen — draagt symbolisch gewicht.[10][9]
Hunt bedacht het schilderij als een wereldlijke tegenhanger van zijn beroemdste religieuze werk, The Light of the World (1851-54), waarin Christus een lantaarn vasthoudt en aanklopt bij een overwoekerde deur zonder klink, die volgens Hunt 'de hardnekkig gesloten geest' verbeeldde.[15][11] Beide werden in 1854 in de Royal Academy tentoongesteld, en Ruskin verdedigde opnieuw publiekelijk hun ernst.[15][10]
Ruskins voorvechterschap was beslissend voor het voortbestaan van de beweging. In 1851, toen vijandige recensies de jonge schilders dreigden te begraven, schreef hij twee brieven aan The Times waarin hij de kritiek weerlegde, en kort daarna gaf hij een pamflet uit getiteld Pre-Raphaelitism, waarmee hij bijna een decennium van openbare steun voor Hunt, Millais en hun kring inluidde.[5] In hun toewijding aan waarheid en detail zag hij de kans om 'een nieuwe en nobele school' van Britse kunst op te bouwen.[5]
Toch bleek de oorspronkelijke Broederschap kortstondig. Tegen 1853 was zij feitelijk ontbonden; in dat jaar werd Millais verkozen tot associate van de Royal Academy — de instelling waartegen de groep in opstand was gekomen — terwijl hij zich richtte op een conventionelere en commercieel succesvollere loopbaan.[1][12] Na ongeveer 1860 werd zijn stijl breder en vrijer, en zijn latere jaren brachten eerbewijzen van het establishment: een baronetschap in 1885 en, in 1896, de verkiezing tot voorzitter van de Royal Academy, kort voor zijn dood in datzelfde jaar.[12]
Hoewel de oprichtende Broederschap amper vijf jaar standhield, ging het prerafaëlitisme zelf een krachtige tweede fase in. Rond 1856 ontmoette Rossetti twee jongere bewonderaars, Edward Burne-Jones en William Morris, en samen stuurden zij de beweging weg van het strikte naturalisme naar een droomachtig mediëvalisme dat draaide om mythe, romantiek en geïdealiseerde schoonheid.[1][13] Rossetti's latere schilderijen — waaronder Beata Beatrix (ca. 1864-70), een gedenkstuk voor Elizabeth Siddal, en Proserpine (1874), geposeerd door Jane Morris — belichamen deze sensuele, met symbolen beladen stijl.[13]
Deze tweede golf duwde de prerafaëlitische ideeën ver voorbij de schilderijlijst. In 1861 richtte Morris een sierkunstbedrijf op met Rossetti en Burne-Jones onder zijn partners, dat het gevoel voor vormgeving van de schilders vertaalde naar behang, textiel en meubilair en mee hielp de Arts and Crafts-beweging te lanceren.[14] De verering van oppervlak en schoonheid door de Broederschap voedde de esthetische beweging van de jaren 1860, met haar geloofsbelijdenis van schoonheid om haarzelf, terwijl Burne-Jones' langgerekte, melancholische figuren en de algehele dromerigheid van de beweging vorm gaven aan het Europese symbolisme.[14][4]
Aanvankelijk met spot begroet, kwamen de prerafaëlieten te worden gezien als baanbrekend. Tate is zelfs zo ver gegaan zich af te vragen of zij 'Groot-Brittanniës eerste moderne kunstenaars' waren, en musea van Tate Britain en het Victoria and Albert Museum tot Birmingham en Manchester bezitten nu omvangrijke collecties van hun werk.[4][2] Meer dan 175 jaar nadat zeven jonge mannen elkaar in een Londens atelier ontmoetten, blijft hun lichtgevende, intens gedetailleerde visie een van de meest herkenbare stijlen in de geschiedenis van de Britse kunst.[4]
Nog geen reacties — wees de eerste.