Hoe de draaitafeltruc van een tiener in 1973 uitgroeide tot een vierdelige cultuur en de meest geconsumeerde muziek ter wereld
Hiphop heeft een verjaardag. Op 11 augustus 1973 leidde een in Jamaica geboren dj genaamd Clive Campbell — beter bekend als DJ Kool Herc — een back-to-schoolfeest dat zijn zus Cindy organiseerde in een gemeenschapsruimte van hun appartementencomplex aan 1520 Sedgwick Avenue in de Bronx.[1] Muziekhistorici beargumenteren tegenwoordig overtuigend dat die avond het stichtingsmoment van de cultuur was.[1]
Wat het fundamenteel maakte, was een techniek. Herc merkte op dat dansers het hevigst reageerden op de korte instrumentale passage in een plaat waarin de zang wegviel en het drumwerk het overnam — de «break».[2] Met twee draaitafels en twee exemplaren van dezelfde plaat schakelde hij heen en weer tussen beide om die break eindeloos te verlengen, een truc die hij de «Merry-Go-Round» noemde.[2] De dansers die hun wildste bewegingen voor die passages bewaarden, noemde hij «b-boys» en «b-girls», en de handeling zelf «breaking» — termen waarvan de bedenking aan Herc wordt toegeschreven en die vaste onderdelen van het nieuwe vocabulaire werden.[2]
De omgeving deed er evenveel toe als het geluid. In het begin van de jaren zeventig was de South Bronx getekend door armoede en een golf van branden, en hiphop groeide rechtstreeks uit die ontberingen als een uitdrukkingsvorm voor gemarginaliseerde zwarte en Latino jongeren.[3] Blokfeesten, aangedreven door geluidsinstallaties die voor elektriciteit op straatlantaarns waren aangesloten, werden het laboratorium waar de cultuur werd samengesteld.[3]
In de late jaren zeventig hielp de Bronxse dj en voormalige bendelid Afrika Bambaataa de opkomende cultuur een naam en een kader te geven. Als oprichter van de Universal Zulu Nation — een organisatie die voortkwam uit de hervormde straatbende Black Spades en jongeren naar muziek in plaats van geweld stuurde — wordt Bambaataa toegeschreven dat hij de term «hiphop» voor de hele subcultuur populair maakte.[4][5]
De vier creatieve elementen van de cultuur zijn dj'en, mc'en (rappen), breaking (b-boying/breakdance) en het schrijven van graffiti.[5] Het dj'en leverde het ritme, het mc'en de stem, het breaking het lichaam en de graffiti de visuele signatuur. Het vierde element was de muziek in feite voorafgegaan: de New Yorkse metrograffitibeweging kreeg in 1971 nationale aandacht, toen The New York Times een profiel wijdde aan de tienerschrijver TAKI 183, wat golven navolgers inspireerde die metrowagons bedekten om stadsbrede roem te winnen.[6] Breaking rijpte intussen tot competitieve crews uit; de Rock Steady Crew uit de Bronx, opgericht in 1977, droeg de dans van stoepbattles naar de podia — met een breakdancebattle in het Lincoln Center in 1981.[3][7]
Het dj-element bleef zich technisch ontwikkelen. Grandmaster Flash ontwikkelde de «quick-mix-theorie» en gebruikte de backspin om een break naadloos over twee draaitafels te loopen.[8] In 1977 ontdekte een jonge leerling van Flash, Grand Wizzard Theodore, per ongeluk dat het heen en weer bewegen van een plaat onder de naald een ritmisch geluid voortbracht — hij vond het scratchen uit en maakte van de draaitafel een slaginstrument, een innovatie die nu wordt geëerd door het Smithsonian, dat zijn draaitafels in zijn collectie bewaart.[8]
Gedurende zijn eerste jaren bestond hiphop bijna uitsluitend als live-optreden. Dat veranderde in 1979, toen The Sugarhill Gang, samengesteld door producente Sylvia Robinson, Rapper's Delight uitbracht op Sugar Hill Records.[9] Opgebouwd op de baslijn van Chics discohit «Good Times» werd het de eerste Top 40-hit van hiphop in de Billboard Hot 100, met een piek op nummer 36, en wordt het gecrediteerd voor het introduceren van rap bij een breed publiek.[9]
Als «Rapper's Delight» bewees dat rap kon verkopen, dan bewees The Message dat het iets te zeggen had. Uitgebracht door Grandmaster Flash and the Furious Five in 1982, was «The Message» een vroeg en prominent voorbeeld van hiphop als maatschappijkritiek, dat het binnenstadsleven levendig in beeld bracht; Rolling Stone zou het later het beste hiphopnummer aller tijden noemen.[10] Samen sloten deze platen de «old school» af en wezen ze naar een kunstvorm met zowel commercieel bereik als serieuze inhoud.
De periode van midden tot eind jaren tachtig en begin jaren negentig wordt algemeen de «gouden eeuw» van hiphop genoemd, een tijd van snelle vernieuwing in lyriek, sampling en stijl. Run-DMC duwde rap de mainstream in: hun samenwerking uit 1986 met de rockband Aerosmith, een remake van «Walk This Way», bereikte nummer 4 in de Billboard Hot 100 — de eerste hiphopsingle die de top vijf haalde — en hun MTV-blootstelling hielp het genre voor een breed publiek te legitimeren.[11]
De andere pool van het tijdperk was politiek. Public Enemy versmolt de dichte, sample-zware productie van hun Bomb Squad-team met de confronterende, sociaalpolitieke retoriek van frontman Chuck D. Hun album It Takes a Nation of Millions to Hold Us Back uit 1988 was de glansrijke keuze als beste album van 1988 in de Pazz & Jop-critici-enquête van The Village Voice en hielp een golf politiek geladen «conscious» rap op gang te brengen.[12]
Terwijl New York gedurende het grootste deel van de jaren tachtig het centrum van hiphop bleef, veranderde Los Angeles de kaart in 1988. De groep N.W.A uit Compton bracht Straight Outta Compton uit, een meedogenloos portret van het binnenstadsleven dat de leden «reality rap» noemden.[13] Het was een doorbraak voor de prille gangsta-rapbeweging, die een massapubliek vond en zelfs een waarschuwingsbrief van de FBI uitlokte, terwijl het de Westkust centraal stelde in hiphop.[13] Het werd later, in de lichting van 2016, opgenomen in het National Recording Registry van de Library of Congress als een cultureel betekenisvolle opname.[22]
Het evenwicht tussen de kusten verhardde tot rivaliteit. Halverwege de jaren negentig zette een bittere vete New Yorks Bad Boy Records, thuisbasis van The Notorious B.I.G., tegenover Los Angeles' Death Row Records, thuisbasis van Tupac Shakur.[14] Het eindigde in een tragedie: Shakur werd op 7 september 1996 dodelijk neergeschoten bij een drive-by in Las Vegas en stierf zes dagen later, en the Notorious B.I.G. werd op 9 maart 1997 gedood bij een drive-by in Los Angeles.[14] Beide moorden blijven officieel onopgelost.[14]
Diezelfde New Yorkse renaissance bracht twee debuutalbums voort die nu als canoniek worden beschouwd. Nas bracht op 19 april 1994 Illmatic uit, een album dat breed wordt aangehaald als een van de grootste van het genre en dat van wezenlijk belang was voor het herstel van de belangstelling voor de Oostkust-scene.[15] Twee jaar later, op 25 juni 1996, bracht Jay-Z Reasonable Doubt uit, een introspectief debuut dat behoort tot de mooiste werken van New Yorks renaissance uit de jaren negentig en dat een van de succesvolste carrières in de hiphop lanceerde.[16]
Met het aanbreken van de nieuwe eeuw verschoof het creatieve zwaartepunt van hiphop naar het zuiden. Atlanta werd een knooppunt van een «Dirty South»-stijl, thuisbasis van invloedrijke acts zoals OutKast.[17] Atlanta broedde ook crunk uit — het uptempo, op de club gerichte geluid dat door Lil Jon werd verdedigd — en vervolgens trap, een subgenre waarvan de naam verwijst naar de «trap houses» waar drugs worden verkocht.[17]
Het album Trap Muzik van T.I. uit 2003 wordt vaak gecrediteerd voor het binnenloodsen van trap in de mainstream.[17] Opgebouwd op minimalistische productie — bonkende 808-kickdrums en snelle hi-hatpatronen geworteld in de Roland TR-808-drumcomputer — kwam traps donkerdere, hardere geluid in de loop van de jaren 2000 als erkend genre tevoorschijn en ging het tot in de jaren 2010 het klanksjabloon van het genre domineren.[17]
Doorheen deze tijdperken bepaalt een handvol technieken hiphop als ambacht. De breakbeat — de geïsoleerde, geloopte drumpassage die Herc als eerste verlengde — blijft de ritmische basis van de muziek.[2] Sampling, de praktijk om nieuwe tracks op te bouwen uit fragmenten van bestaande platen, groeide uit tot een studiokunst die werd vervolmaakt door producers zoals de Bomb Squad van Public Enemy.[12] Scratchen maakte van de draaitafel zelf een instrument.[8] En op de microfoon werden de flow en woordspelingen van de rapper de maatstaf van het vakmanschap van een mc, eigenschappen die geprezen lyrici zoals Nas hielpen verheffen.[15]
Tegen de jaren 2010 was het genre dat ooit als een rage werd afgedaan, het centrum van de Amerikaanse populaire muziek geworden. In 2017 was R&B/hiphop voor het eerst in een kalenderjaar het meest geconsumeerde muziekgenre in de Verenigde Staten, goed voor 24,5 procent van alle consumptie en daarmee rock met 20,8 procent voorbijstrevend.[18]
Kritische erkenning volgde op commerciële dominantie. In 2018 won Kendrick Lamar de Pulitzerprijs voor Muziek voor zijn album DAMN. — de eerste hiphopartiest die de prijs ontving, die voordien alleen naar klassieke en jazzwerken was gegaan.[19] Het Pulitzerbestuur noemde het «een virtuoze liederenverzameling, verenigd door haar volkse authenticiteit en ritmische dynamiek, die aangrijpende vignetten biedt die de complexiteit van het moderne Afro-Amerikaanse leven vangen».[19]
Het bereik van hiphop is nu planetair. Vijftig jaar na het feest aan Sedgwick Avenue is het een van de meest dynamische en invloedrijke vormen van zwarte creatieve expressie geworden die uit de Verenigde Staten zijn voortgekomen — en een culturele beweging die wereldwijd weerklank vindt, na zich te hebben verspreid over de diaspora en naar talloze landen overal ter wereld.[20][21]
Wat begon als de poging van een tiener om een Bronxse dansvloer in beweging te houden, werd een mondiale cultuur, een waarvan de pioniers schaarse middelen omtoverden tot een nieuwe kunst door «iets nieuws te maken uit wat ook maar voorhanden is».[20]
Nog geen reacties — wees de eerste.