Pig Alley'in sessiz gangsterlerinden Coppola ve Scorsese'nin opera tadındaki mafya destanlarına: suç türü perdede nasıl ahlaki bir yeraltı dünyası inşa etti
Kameralar dönmeye başlar başlamaz neredeyse, hemen suçlulara çevrildiler. Bir polisin bir yankesiciyi tutuklamasını gösteren 1895 tarihli bir İngiliz kısa filmi, günümüze ulaşan en eski İngiliz öykülü filmler arasındadır ve Edwin S. Porter'ın The Great Train Robbery (1903) filmi — bir soygunla ve doğrudan seyirciye ateş eden bir silahşörle doruğa ulaşan bir Western — sinemanın ilk popüler sansasyonlarından biri haline geldi.[14][1] Başka bir deyişle suç, başından beri bu mecraya işlenmişti ve izleyen yüzyıl boyunca anlatı filminin köşe taşlarından biri olarak sertleşecekti.
Akademisyenler „suç filmini“ tek ve düzgün bir kategoriden çok; dram, gizem, gerilim ve noir ile örtüşen geniş bir üst-tür olarak ele alırlar — yasa ihlaline, faillerine ve onları kovalayan sistemlere duydukları hayranlıkla birleşen bir film ailesi.[2] Suç filmini ayırt eden şey, bir suçun üç tarafına da — suçluya, kurbana ve intikamcıya — ve aralarındaki ilişkilere, planlamaya, kurallara, çevreye ve kaçınılmaz hesaplaşmaya gösterdiği dikkattir.[2]
Türün anlatısal DNA'sı erken belirlendi. Sıklıkla ilk gangster filmi olarak anılan D. W. Griffith'in The Musketeers of Pig Alley (1912) filmi New York yeraltı dünyasını dramatize etti ve Raoul Walsh'ın Regeneration (1915) ile Josef von Sternberg'in Underworld (1927) gibi sessiz yapıtları, onları kovalayan kanun adamları yerine giderek suçluların kendilerini merkeze aldı.[2]
Suç sinemasının ilk gerçek altın çağı sesle geldi. 1930'ların başı bir gangster filmi dalgasına tanık oldu — 1930-1933 arasında elliden fazla — ama üçü formu tanımlamaya geldi: Mervyn LeRoy'un Little Caesar (1931), William Wellman'ın The Public Enemy (1931) ve Howard Hawks'ın Scarface (1932).[3] Her biri esasen aynı kıssayı anlatıyordu — kendi kendini yaratmış bir suçlunun göktaşı gibi yükselişi ve şiddetli düşüşü — ve her biri bir yıldız yarattı: sırasıyla Edward G. Robinson, James Cagney ve Paul Muni.[3] Scarface'teki Tony Camonte figürü Al Capone'dan esinlenmişti ve tür elektriğini, kamuoyunun dikkatini gangsterin örgütlü gücüne çeken 1929 Sevgililer Günü Katliamı gibi manşetlerden alıyordu.[3]
Bu filmler kısa ve hoşgörülü bir aralıkta serpildi. Motion Picture Production Code'un sıkı uygulanmasından önce Hollywood, şimdi „pre-Code“ dönemi denen bir çağda, şiddet ve kötülük için alışılmadık bir serbestlikle faaliyet gösteriyordu.[3] Bu pencere 1934'te kapandı: 13 Haziran'da kabul edilen bir değişiklik Production Code Administration'ı kurdu ve 1 Temmuz 1934'te veya sonrasında gösterime giren tüm filmlerin bir Onay Mührü almasını zorunlu kıldı.[4] Code, ne bir suçun ne de suçlunun izleyicinin sempatisini uyandırabileceğini ve tüm suç eyleminin cezalandırılması gerektiğini savunuyordu; kuralları özellikle gangster filmlerine sert biçimde düştü, ateşli silahların tasvirini ve suç işleme tekniğini kısıtladı.[4] 1930'ların başının romantik, dokunulmaz gangsteri böylece fiilen yasayla perdeden silindi.
Sansür gangsteri evcilleştirdiyse, 1940'lar suç sinemasına daha karanlık, daha muğlak bir kayıt verdi: kara film. Terimin kendisi Hollywood'da değil Paris'te ortaya çıktı — Fransız eleştirmen Nino Frank 1946'da „film noir“ı ilk kez Amerikan suç dramlarına uyguladı ve etiket dönemin Amerikan film endüstrisi profesyonelleri tarafından büyük ölçüde fark edilmedi.[5] 1940'lar ve 1950'ler genellikle noir'ın klasik dönemi olarak kabul edilir; sık sık bir uçta John Huston'ın The Maltese Falcon (1941) — klasik dönemin ilk büyük kara filmi olarak yaygınca kabul edilir — ve diğer uçta Orson Welles'in Touch of Evil (1958) ile çerçevelenir.[5]
Noir, ithal edilmiş iki geleneği kaynaştırdı: Nazizm Avrupa'da yükselirken göçmenlerce Hollywood'a getirilen Alman dışavurumcu sinemasının chiaroscuro gölgeleri ve huzursuz kompozisyonları ile Dashiell Hammett, James M. Cain ve Raymond Chandler gibi yazarların Amerikan hardboiled kurgusunun özlü, ahlaki açıdan kirlenmiş düzyazısı.[5] Cain'den uyarlanan Billy Wilder'ın Double Indemnity (1944) filmi, erken dönem noir'larının en etkililerinden biri oldu ve stilin alametlerini topladı: düşük tonlu aydınlatma, lanetli bir başkahraman, bir femme fatale ve evrenin kendisinin hileli olduğunu ima eden bir kadercilik.[5] Noir'ın tanımlayıcı özellikleri — sinik kahramanlar, karmaşık olay örgüleri ve altta yatan varoluşsal kasvet — yüzyılın geri kalanında suç filmi boyunca yankılanacaktı.[2]
Savaş sonrası sinema ayrıca kendine özgü yeni bir varyant üretti: tek bir büyük soygunun planlanması, uygulanması ve sonrasının etrafında örgütlenen soygun ya da vurgun filmi. John Huston'ın The Asphalt Jungle (1950) filmi, ayrıntılı bir hırsızlığa suçluların tarafından bakarak ve ekran süresini bir uzmanlar ekibinin toplanmasına, kusurlu uygulamaya ve bunu izleyen felaket niteliğindeki sonuca ayırarak bu formu yaygınlaştırmakla geniş ölçüde anılır.[6] Beş yıl sonra Fransız yönetmen Jules Dassin — kendisi de bir Hollywood göçmeni, McCarthy döneminde kara listeye alınmış — Rififi (1955) ile formu ileri taşıdı.[2] Soygun filmi, suç sinemasının en dayanıklı motorlarından biri olduğunu kanıtladı; 1955 ile 1975 arasındaki dönem sıklıkla en üretken dönemi olarak tanımlanır.[6]
Avrupa suç filmini sade bir sanata yükseltmek için hiçbir sinemacı Jean-Pierre Melville kadarını yapmadı. Jean-Pierre Grumbach (1917-1973) olarak doğan o, mesleki adını Amerikalı romancı Herman Melville'e bir saygı duruşu olarak aldı ve İkinci Dünya Savaşı sırasında Fransız Direnişi'ne katıldı.[7] Ticari ve eleştirel başarı elde eden ilk tamamen bağımsız Fransız sinemacılardan biri — ve düzenli olarak gerçek mekânlarda çekim yapan ilklerden — olan Melville, dünya sinemasını yeniden şekillendirecek hareket olan Fransız Yeni Dalgası'nın manevi babası olarak görülür.[7]
Melville, kariyerinin büyük bölümünü hiçbir geçici akıma yanıt vermeyen son derece kendine özgü suç filmleri üzerine kurdu.[7] Bob le flambeur (1956), Le Doulos (1962) ve Le Cercle rouge (1970) boyunca türü öz unsurlarına damıttı — alışkanlık, kurallar, kodlar ve bunları çiğnemenin sonuçları.[7] Başyapıtı Le Samouraï (1967), Amerikan gangster ikonografisini Fransız serinkanlılığıyla ve adındaki yalnız savaşçının mitolojisiyle kaynaştıran, titiz bir kiralık katil üzerine neredeyse sessiz bir incelemedir.[8] „Belki de şimdiye dek yapılmış en etkili Fransız suç gerilimi“ olarak nitelendirilen film, John Woo — ki Melville'e „bir tanrı“ demiştir —, Walter Hill, Jim Jarmusch ve David Fincher kadar çeşitli sinemacıları biçimlendirmiştir.[8][7]
Production Code'un çöküşü ve 1960'ların sonunda yeni bir yönetmen-auteur kuşağının yükselişi, suç sinemasını yeniden hırsa ve çarpıcı gerçekçiliğe açtı. Arthur Penn'in Bonnie and Clyde (1967) filmi gangster filmini perdedeki şiddet için yeni bir eşikle yeniden canlandırdı ve William Friedkin'in The French Connection (1971) filmi polis gerilimine ham, keskin bir aciliyet kazandırdı.[2]
Dönüm noktası 1972'de geldi. 1939'da Detroit'te doğan Francis Ford Coppola, Mario Puzo'nun çok satan romanını The Godfather filmine uyarladı; yılının en çok hasılat yapan filmi ve bir süre için şimdiye dek yapılmış en çok hasılat yapan film oldu.[9][10] Coppola malzemeyi örgütlü suç hakkında bir hikâye olarak değil, bir aile vakayinamesi olarak yeniden çerçeveledi; 1930'ların lanetli, yalıtılmış gangsterini bir hanedan, sadakat ve trajedi destanıyla değiştirdi.[10] Film, şimdiye dek yapılmış en etkili filmlerden biri ve gangster türünün bir dönüm noktası olarak görülür.[10]
Coppola operistik mafya destanını yaptıysa, Martin Scorsese onun ham, kinetik karşılığını yaptı. 1942'de New York Queens'te doğan ve İtalyan-Amerikan yerleşkesi Little Italy'de büyüyen Scorsese, sinema tarihinin en büyük ve en etkili yönetmenlerinden biri olarak yaygınca kabul edilir.[11][12] Çıkış filmi Mean Streets (1973), suç filmlerini tanımlayacak alâmetifarikaları — huzursuz kurgu, çağdaş müzikli film müziği, dış ses anlatımı ve suçluluk ile kurtuluşa yönelik Katolik bir saplantı — tanıttı.[12] On yedi yıl sonra Goodfellas (1990) — Nicholas Pileggi'nin 1985 tarihli kurgu dışı kitabı Wiseguy'dan, muhbire dönüşen mafya yardakçısı Henry Hill'in hikâyesinden uyarlandı — bu stili, örgütlü suçun kirli, günlük bir iş yeri olduğuna dair itici, mitolojisini söken bir anlatıya damıttı.[13] The Godfather görkem sunduğu yerde, Goodfellas iştah ve entropi sundu ve modern örgütlü suç destanı için temel bir metin haline geldi.[12]
Suç sineması mutasyon geçirmeye devam etti. 1980'ler ve 1990'lar postmodern, öz-bilinçli bir evre getirdi — Brian De Palma'nın Scarface (1983), Coen kardeşlerin Blood Simple (1984) ve Quentin Tarantino'nun, hafifçe ele alınan şiddeti ve pop kültür gevezeliğiyle Pulp Fiction (1994).[2] Her kuşak türün temel çekiciliğini yeniden keşfetti: ihlali bedenlerken nihayetinde bedelini ölçme ruhsatı.
Bu kalıcılık tesadüf değil. Suç filmi sinemaya kusursuz bir konular dizisi sundu — gücün cazibesi, şiddetin baştan çıkarıcılığı, kanun kaçaklarını bağlayan kodlar ve düzen ile kaos arasındaki kırılgan çizgi. Griffith'in sessiz ara sokaklarından Melville'in sessiz suikastçılarına, 1930'ların sansürlenmiş gangsterlerinden Coppola ve Scorsese'nin mafya destanlarına, perdenin en güvenilir aynalarından biri olarak kaldı; toplumların neyden korktuğunu ve huzursuzca neye hayranlık duyduğunu geri yansıttı.[2]
Henüz yorum yok — ilk sen ol.