Picasso, Braque ve Gris dört yüzyıllık Rönesans perspektifini nasıl yıkıp modern sanatın dilini yeniden inşa etti
Rönesans'tan sonra yaklaşık dört yüzyıl boyunca Avrupalı ressamlar gözle tek bir sözleşme üzerinde büyük ölçüde uzlaşmıştı: bir resim bir pencereydi ve onun ötesindeki dünya sabit nokta perspektifi, modelleme ve üç boyutlu derinlik yanılsamasıyla düzenlenmişti. Kübizm bu sözleşmeyi yırtıp attı. Başlıca Pablo Picasso ve Georges Braque tarafından Paris'te yaklaşık 1907 ile 1914 arasında geliştirilen üslup, perspektifi, kısaltmayı, modellemeyi ve gölge-ışığı resim düzleminin düz, iki boyutlu yüzeyi lehine reddetti ve yirminci yüzyıl başının son derece etkili bir görsel sanatlar üslubu haline geldi.[1] Kübist ressamlar bir konuyu tek bir bakış noktasından göstermek yerine onu düzlemlere parçalayıp, aynı mekân içinde birkaç bakış açısının bir arada var olabileceği biçimde yeniden bir araya getirdiler.[2]
Tate bunu „gerçek mekân yanılsaması yaratma yönündeki Avrupa geleneğiyle devrimci bir kopuş” olarak nitelendirir. Kübizm bu yanılsamadan vazgeçerek sanatın görsel gerçekliği nasıl ele alabileceğine dair „neredeyse sonsuz yeni olanaklar” açtı ve ardından gelen soyut sanatın büyük bölümü ondan yola çıktı.[2]
Kübizmin en önemli öncüsü, geç dönem manzaraları ve natürmortları doğayı eğik, geometrik düzlemlere indirgeyen Paul Cézanne'dı. Ressam Émile Bernard'a yazdığı 15 Nisan 1904 tarihli bir mektupta Cézanne, genç sanatçıya „doğayı silindir, küre ve koni aracılığıyla ele almasını” öğütledi.[3] Cézanne'ın ölümünden bir yıl sonra, 1907 Paris Salon d'Automne'da 56 tablosundan oluşan bir anma retrospektifi bir kuşak genç ressamı heyecanlandırdı ve özellikle Braque'ı daha yapısal, geometrik bir üsluba doğru itti.[4]
İkinci etki Avrupa'nın kendi geleneğinin dışından geldi. Avrupalı sanatçılar, üsluplaştırılmış, doğalcı olmayan biçimleriyle Greko-Romen ideale bir alternatif sunan Afrika, İber ve Okyanusya heykelini keşfediyordu.[1] Her iki akım da bugün modern sanatın eşiği sayılan tabloda, Picasso'nun 1907 tarihli Les Demoiselles d'Avignon eserinde birleşir. Her kenarı yaklaşık 2,4 metre olan bu büyük yağlıboya, Barselona'da bir sokak olan Carrer d'Avinyó'daki bir genelevde beş çıplak kadını betimler.[5] Soldaki iki figür antik İber heykelini yankılar; sağdaki ikisi Afrika maskelerini andıran yüzler taşır ve bedenleri keskin, köşeli kıymıklara bölünür.[5] Gelenekle kopuş öylesine sertti ki tuval ancak 1916'da kamuya açık sergilendi ve geniş çevrelerce ahlaksız bulundu. Bir başyapıt olarak ancak 1920'lerin başında kabul edildi.[5] New York'taki Modern Sanat Müzesi eseri 1937'de satın aldı ve tablo bugün orada asılıdır.[5]
Picasso ve Braque 1907'de Paris'te tanıştı. O andan itibaren yan yana çalıştılar ve bir resmin insanları, yerleri ve şeyleri gerçeğe benzer biçimde betimlemesi gerektiği yönündeki miras kalan varsayımı reddettiler.[6] Braque, ortak keşif yıllarını sonradan dağcılık terimleriyle anlattı: „Bir dağda birbirimize iple bağlı olmak gibiydi.”[7]
Akım adını düşmanca bir eleştirmene borçludur. Braque'ın 1908 tarihli Houses at L'Estaque tablosu binaları ve ağaçları üst üste yığılı geometrik bloklara indirgiyordu ve Louis Vauxcelles bu tür tuvallerle „küplerden” kurulmuş oldukları için alay etti; Mart 1909 tarihli bir eleştiride „bizarreries cubiques” (kübik tuhaflıklar) diye yazdı.[8] Hakaret yapışıp kaldı ve kübizm adını kazandı.[2]
Sanat tarihçileri akımı geleneksel olarak iki evreye ayırır. İlki, Analitik Kübizm, yaklaşık 1908'den 1912'ye uzanır.[2] Picasso ve Braque bir gitar, bir şişe ya da oturan bir figür gibi nesneleri küçük, yarı saydam yüzeylere ayırarak „çözümlediler”, sonra bu parçaları nesneyi aynı anda birden çok açıdan çağrıştıracak biçimde tuval üzerinde yeniden bir araya getirdiler.[9] Rengin biçim ve mekân oyunundan dikkati dağıtmaması için paleti bilinçli olarak sade tuttular: soluk siyahlar, griler ve okrlardan oluşan, düzlemlerin ve çizgilerin iç içe geçtiği bir örgü.[2] Braque'ın Gitarlı Adam (1911–12) eserinde çözümleme öyle ileri gider ki konu neredeyse parıldayan bir fırça darbesi ızgarasında erir.[10]
1912'ye gelindiğinde iki ressam çözümlemeyi neredeyse soyutluğun eşiğine taşımıştı ve yönü tersine çevirdiler. İkinci evrede, Sentetik Kübizm'de (yaklaşık 1912–14), imgeleri daha yalın, daha düz biçimlerden kurdular, daha parlak rengi geri getirdiler ve gerçek malzemeleri katmaya başladılar.[2] Picasso ilk kübist kolajı, Hasır Sandalyeli Natürmort'u 1912'de, hasır sandalye deseni basılı bir muşamba şeridini tuvale yapıştırarak yaptı.[11] Aynı yıl Braque, Meyve Tabağı ve Bardak gibi eserlerde papier collé, yani yapıştırılmış kâğıt adlı ilgili tekniği icat etti.[12] Artık düz bir kesilmiş ya da basılı kâğıt parçası, biçimiyle ya da üzerine basılı sözcükler ve desenlerle bir nesnenin yerini tutabiliyordu; bu da resim ile gündelik dünya arasındaki mesafeyi ortadan kaldırdı.[9] Gazete kâğıdı, duvar kâğıdı ve etiketler doğrudan bir esere yapıştırılabilir hale gelince, bir „resmin” nelerden yapılabileceği kalıcı olarak genişledi.[2]
Dilin icadı Picasso ve Braque'a atfedilir, ama başkaları onu hızla genişletti. Üçüncü büyük figür, 23 Mart 1887'de Madrid'de doğan İspanyol ressam Juan Gris oldu.[13] Gris 1906'da Paris'e taşındı ve Montmartre'da, Picasso'nun da yaşadığı derme çatma sanatçı konağı Bateau-Lavoir'a yerleşti. 1911 dolaylarında kübizmi benimsedi ve natürmortlarının berrak, neredeyse matematiksel düzeniyle takdir edilerek akımın Sentetik evresinin önde gelen temsilcisi oldu.[13] „Hommage à Pablo Picasso” ibaresini taşıyan 1912 tarihli Portrait of Pablo Picasso eseri akımın liderine saygı sundu; eseri o baharda Salon des Indépendants'da sergilemek de Gris'in kendi konumunu sahiplenmesine yardım etti.[14]
Kübizm kamuoyuna daha geniş bir grup aracılığıyla ulaştı: „Salon Kübistleri”. Aralarında Jean Metzinger, Albert Gleizes, Robert Delaunay, Henri Le Fauconnier ve Fernand Léger'nin bulunduğu sanatçılar 1911 Salon des Indépendants'da birlikte sergi açtı.[15] 1912'de Metzinger ile Gleizes, akımın ilk kuramsal incelemesi olan ve konuların mekânda ve zamanda farklı noktalardan eşzamanlı betimlenmesini savunan Du „Cubisme”'i yayımladı.[15] O yılın ilerleyen aylarında, üyeleri arasında Marcel Duchamp ve Jacques Villon'un bulunduğu Section d'Or grubu, Galerie La Boétie'de 200'den fazla eserden oluşan bir sergi düzenledi ve bu sergi kübizmin tanınmış bir akım olarak konumunu pekiştirdi.[15]
Özgün işbirliği bir kavgayla değil, bir savaşla son buldu. Braque 1914'te orduya katıldı. Mayıs 1915'te Carency'de geçici körlüğe yol açan ve trepanasyon ameliyatı gerektiren ağır bir baş yarası aldı ve Picasso'yla olan yoğun ortaklık fiilen sona erdi.[7] İki adam da çalışmayı sürdürdü. Picasso'nun 1921 tarihli Üç Müzisyen'i, devasa bir kâğıt kesme gibi kurulmuş düz, iç içe geçen Harlequin ve Pierrot figürleriyle Sentetik Kübizm'in ünlü bir geç örneğidir, ama ortak buluş evresi sona ermişti.[16]
Kübizm bir resmin gerçekliğe açılan bir pencere olması gerekmediğini gösterdikten sonra, Konstrüktivizm ve De Stijl'in geometrik soyutluğu da dahil olmak üzere sonraki soyut üsluplar bu öncülden yola çıkabildi.[2] Biçimi parçalaması doğrudan İtalyan Fütürizmi'ni besledi; kolaj tekniği ise yüzyıl boyunca ve sonrasında sanatçıların pratiğini yeniden biçimlendirdi.[17] Etkisi görsel sanatların ötesine de uzandı: Gertrude Stein'ın yinelemeli düzyazısına, Guillaume Apollinaire'in şiirine ve Picasso'nun 1917'de Parade balesi için yarattığı sahne tasarımlarına.[17]
Kübist öncül hâlâ geçerlidir: kimse dünyayı tek, donmuş bir bakış noktasından görmez ve bir resim birçok kısmi görünümü tek bir imgede bir araya getirebilir. Rönesans penceresini sökerek Picasso, Braque ve Gris yirminci yüzyıl sanatına yeni bir gramer verdiler.[1]
Henüz yorum yok — ilk sen ol.