Marjinalleştirilmiş New York'un loft'larında ve kulüplerinde doğan bir sesin küresel hâkimiyete yükselişi ve geleceğin dans müziğini nasıl tohumladığı
1970'lerin sonlarındaki kısa bir dönem boyunca disko, popüler kültürün baskın sesiydi; ışıltılı gece kulüplerinin ve gişe rekorları kıran bir filmin müziğiydi. Çoğu zaman ayna topları ve platform ayakkabılardan ibaret bir moda olarak hatırlanır. Oysa marjinalleştirilmiş toplulukların müziği olarak doğdu, onlarca yıllık Afroamerikan ve Latin müziğinden beslendi ve ardından gelen elektronik dans müziğinin büyük bölümünün ritmik ve teknolojik temellerini attı.
Disko, 1970'lerde gelişen, ritim odaklı bir popüler müzik tarzı ve dans müziğinin önde gelen bir biçimidir. Adını, dansa yönelik bir gece kulübü anlamına gelen Fransızca discothèque kelimesinden alır.[1] Terim, 1940'ların başında Naziler tarafından işgal edilen Paris'e dayanır; o dönemde artık canlı grup çıkaramayan kulüpler bunun yerine plak çalıyordu.[2]
Müziğin kendisi 1970'lerin başındaki New York City'de, büyük ölçüde Afroamerikan, Latin ve eşcinsel toplulukların uğradığı ve kapsayıcı, yüksek enerjili atmosferiyle değer gören yeraltı dans mekânlarında – loft'larda, ev partilerinde ve geç saat kulüplerinde – şekillendi.[3] Paradise Garage'daki Larry Levan gibi DJ'ler dans pistini gece boyu süren bir deneyim olarak ele aldı; insanları dans ettirmeye devam etmek için sesi ve atmosferi kabinden kontrol etti.[3] Disko ayrıca 1970'lerin siyasi hareketlerine, özellikle Gay Pride'a ve LGBTQ+ hakları için verilen daha geniş mücadeleye müzikal eşlik etti.[1]
Müzikal açıdan disko soul, funk ve ritim and blues'tan beslendi, ancak en doğrudan atası Philadelphia'nın gösterişli, orkestralı soul'uydu.[3] Söz yazarı-prodüktörler Kenny Gamble ve Leon Huff orada Philadelphia International Records'u kurdu; ev grubu MFSB'nin çaldığı bu şirketin zarif, hızlı tempolu plakları diskonun sonik taslağını sağladı.[4]
Diskoyu ritmi tanımlar: bas davulun ölçünün her vuruşuna vurduğu, hi-hat'in ise off-beat'leri çaldığı, genellikle dakikada 110 ila 130 vuruşluk, uzun süreli dansa uygun bir tempodaki "four-on-the-floor" kalıbı.[5] Bu ritim geniş ölçüde Philadelphialı davulcu Earl Young'a atfedilir; onun kalıbı daha sonra diskonun imzası olarak sayısız plakta yer aldı.[4]
Disko bu ritmin üzerine senkoplu bir bas hattı, geniş yaylılar, nefesliler ve giderek artan biçimde synthesizer'lar katmanladı.[1] Dans pistinin talepleri kaydedilen müziğin formatını da değiştirdi. Şarkılar, insanları bütün gece dans ettirmek için standart üç dakikanın çok ötesine uzadı ve altı ila sekiz dakikalık uzatılmış miksleri barındırmak için on iki inçlik single ortaya çıktı.[3]
Diskoyu kulüplerden dışarı taşıyan plak olarak en sık anılan eser The Hustle'dur. 1975'te yayımlanan Van McCoy'in "The Hustle"ı kendi dans çılgınlığını da beraberinde getirdi, yaklaşık on milyon plak sattı ve diskonun bir kulüp olgusundan dünya çapında bir sansasyona dönüşmesine yardımcı oldu.[6]
Donna Summer, İtalyan prodüktör Giorgio Moroder ve Pete Bellotte ile bir dizi hit kaydetti, ancak en etkili olanı 1977 albümü I Remember Yesterday'den "I Feel Love" oldu. Disko plakları genellikle orkestra kullanırken, parçanın arka planı tamamen sentezlenmişti ve modüler bir Moog synthesizer üzerine kurulmuştu.[7] Brian Eno'nun David Bowie'ye bu single'ın "kulüp müziğinin sesini önümüzdeki on beş yıl boyunca değiştireceğini" söylediği aktarılır ve plak bugün geniş ölçüde modern elektronik dans müziğinin taslağını yaratmış kabul edilir.[8]
Gloria Gaynor'ın 1978 tarihli marşı "I Will Survive" Amerika Birleşik Devletleri'nde bir numaraya yükseldi ve 22. Grammy Ödülleri'nde En İyi Disko Kaydı ödülünü kazandı; bu kategori o yıl oluşturulmuş, yalnızca bir kez verilmiş ve hemen ardından kaldırılmıştı.[9]
Diskonun ticari zirvesi Saturday Night Fever filmi ve film müziğiyle geldi. Bee Gees – Barry, Robin ve Maurice Gibb kardeşler – "Stayin' Alive" ve "Night Fever" dahil olmak üzere temel parçaların çoğunu yazdı ve seslendirdi. 1977'de yayımlanan albüm Billboard 200'de art arda 24 hafta bir numarada kaldı, 1979'da Yılın Albümü Grammy'sini kazandı ve 40 milyonu aşan satışıyla tarihin en çok satan film müziklerinden biri oldu.[10] Aynı dönemde New York'ta Studio 54 açıldı; ünlülerden oluşan müşteri kitlesi onu diskonun göz alıcı ana akım yıllarının simgesi hâline getirdi.[1]
Chic, yani gitarist Nile Rodgers ve basçı Bernard Edwards tarafından kurulan grup, "Le Freak" ve 1979'da bir numaraya çıkan "Good Times" gibi hitler doğuran net ve sofistike groove'lar yarattı.[11] "Good Times"ın bas hattı, birçok kişi tarafından ilk ticari rap plağı kabul edilen Sugarhill Gang'in "Rapper's Delight" parçasında kullanıldı[12] ve şarkı müzikte en çok sample'lanan eserlerden biri hâline gelerek diskodan hip-hop'a erken ve doğrudan bir bağ kurdu.[11]
Diskonun radyo dalgalarını doldurması sert bir tepkiye yol açtı. 12 Temmuz 1979'da Chicagolu radyo sunucusu Steve Dahl, Comiskey Park'ta "Disco Demolition Night"ı düzenledi ve White Sox'un çifte maçının iki karşılaşması arasında bir sandık disko plağını havaya uçurdu.[13] Kalabalık stadyumun kapasitesini fazlasıyla aştı; patlamanın ardından binlerce kişi sahaya akın etti, ikinci maç hükmen kaybedildi ve olay geniş ölçüde diskonun hızlı ticari düşüşünün katalizörü olarak görülür.[13]
Akademisyenler olayı bir reklam gösterisinden fazlası olarak okumuştur. Disko büyük ölçüde eşcinsel, Siyah ve Latin topluluklar tarafından ve onlar için yaratıldığından, pek çok tarihçi "disco sucks" hareketinde güçlü eşcinsel karşıtı alt tonlar görür; sosyal tarihçi Gillian Frank, ayaklanmanın Hristiyan Sağ liderlerini öfkeli rock hayranlarıyla birleştiren eşcinsel karşıtı bir tepkinin doruk noktası olduğunu savunmuştur.[14] Radyo programcıları kısa süre içinde çalma listelerini diskodan uzaklaştırdı ve 1980'e gelindiğinde diskonun ana akımdaki dönemi fiilen sona ermişti.[14]
Disko ölmekten çok yeraltına döndü ve biçim değiştirdi. Yenilikleri – four-on-the-floor nabzı, uzatılmış remiks, sentezlenmiş ritim kanalı – ardından gelen dans türlerinin temeli oldu.[3] Chicago'da, sonradan "house müziğin babası" olarak anılan DJ Frankie Knuckles, Warehouse'ta disko ve post-disko plaklarının davul makinesiyle güçlendirilmiş uzun versiyonlarını çaldı ve house müziğin oluşmasına yardım etti.[15] "I Feel Love" düzenli olarak house ve techno'nun zeminini hazırlayan parça olarak anılır; bu soy çizgisi o Chicago kulüplerinden Avrupa rave kültürüne ve bugün EDM olarak adlandırılan küresel olguya kadar uzanır.[15]
Bu yolculukta disko dans pistini daha geniş bir kitleye açtı, prodüktörü ve DJ'i kendi başlarına yaratıcı birer yazar hâline getirdi ve popüler müziğin onlarca yıl sonra hâlâ kullandığı ritmik ve teknolojik bir söz dağarcığı sağladı.[3]
Henüz yorum yok — ilk sen ol.