İki Danimarkalı yönetmen 45 dakikalık bir manifestoyu nasıl Fransız Yeni Dalgası'ndan bu yana en etkili film akımlarından birine dönüştürdü
13 Mart 1995'te Danimarkalı yönetmen Lars von Trier, Paris'te sinemanın ilk yüzyılını anmak için düzenlenen Le cinéma vers son deuxième siècle başlıklı bir konferansta izleyicilerin önüne çıktı ve kalabalığın arasına kırmızı broşürler saçtı.[1][2] Broşürler yeni bir akımı, Dogma 95'i ve onun buyruklarını, yani „İffet Yemini"ni duyuruyordu.[1] Von Trier manifestoyu Danimarkalı meslektaşı filmci Thomas Vinterberg ile birlikte yazmıştı; Vinterberg, metni yaklaşık kırk beş dakikada kaleme aldıklarını söylüyor.[2]
İkili, kuralları „sinemayı Hollywood'un büyük bütçelerinin ve cilalı gösterisinin pençesinden geri almak" için tasarladı; yönetmenleri yapımı özüne indirgemeye zorlayarak hiçbir şeyin hikâyeden, oyunculuktan ve temadan dikkat dağıtmamasını amaçladılar.[3] Akım geleneksel hikâye anlatımını savundu ve ayrıntılı özel efektleri ve teknolojik süslemeyi dışladı.[1] Ayrıca yönetmenden denetimi bırakmasını istiyordu: yönetmen „kişisel zevkten kaçınmaya" yemin ediyor, „en yüce amaç" olarak karakterlerden ve mekânlardan „gerçeği zorla çıkarmayı" hedefliyordu.[2]
Yeminin kendisi on yasaktan oluşan bir listeydi. Çekimler, dışarıdan aksesuar ya da dekor getirilmeden gerçek mekânlarda yapılmalıydı.[2] Ses asla görüntülerden ayrı üretilemezdi; bu da post prodüksiyonda eklenen bir film müziğini ve diegetik olmayan tüm müziği dışlıyordu.[2] Kamera elde tutulmalıydı; film renkli olmalı ve özel aydınlatma kullanılmamalıydı; optik işlemler ve filtreler yasaktı.[2] Film hiçbir „yüzeysel eylem", hiçbir zamansal ya da coğrafi yabancılaşma içeremez ve bir tür filmi olamazdı.[2] Format Academy 35 mm olarak sabitlenmişti ve yönetmenin jenerikte adının geçmesi yasaktı.[2]
Bu son kural daha sonra New York'taki Museum of Arts and Design'da düzenlenen yirminci yıl retrospektifine adını verdi: The Director Must Not Be Credited.[1] Kurallar bir arada, ticari sinemayı tanımlayan neredeyse her şeyden vazgeçiyordu: ses stüdyosu, orkestral müzik, yapay aydınlatma, auteur'ün imzası. Bahis, bu denli ağır kısıtlamaların film yapımcılarını sektörün geleneklerinden özgürleştireceği yönündeydi.
İki Danimarkalı yönetmen daha, Kristian Levring ve Søren Kragh-Jacobsen, kısa süre sonra von Trier ve Vinterberg'e katılarak zaman zaman Dogma Kardeşleri olarak anılan bir kolektif oluşturdu.[4] Filmler, İffet Yemini'ne uygunluklarını belgeleyen resmî bir sertifika için başvurabiliyordu ve sertifika alan her film sıralı bir Dogma numarası alıyordu.[2] BFI toplamda otuz bir resmî Dogma filmi sayıyor.[3]
Sertifikalar akıma dinî bir tarikatın görünümünü kazandırdı; ancak kuralları harfiyen uygulamak neredeyse imkânsızdı ve kurucular bile gerektiğinde onları esnetti.
İlk Dogma filmi 1998'de geldi. Vinterberg'in The Celebration filmi, Danimarka'da tam adıyla Dogme 1 – Festen olarak bilinir; 17 Mayıs 1998'de Cannes Film Festivali'nde prömiyer yaptı ve Jüri Ödülü'nü kazandı.[5] Bir aile, ailenin reisinin altmışıncı doğum günü için bir araya gelir ve en büyük oğul, babasını kendisini ve ölen ikiz kız kardeşini çocukken cinsel istismara uğratmakla herkesin önünde suçlar.[5] Küçük bir Handycam ile, kuralların gerektirdiği ham, elde çekim doğrudanlığıyla çekilen film, Dogma'nın kısıtlamalarını sarsıcı bir şeye dönüştürdü ve akımın en çok övülen eseri olmayı sürdürüyor.[5]
Üç gün sonra, Dogma 2 numara olan von Trier'in The Idiots (Idioterne) filmi 20 Mayıs 1998'de Cannes'da yarışmada gösterildi.[6] Film, „spass" yapan, yani kışkırtmak ve „içlerindeki ahmağı" özgür bırakmak için kamusal alanda zihinsel engelli taklidi yapan bir yetişkinler komününü izler.[6] Tamamen dijital kameralarla çekilen ilk uzun metrajlı filmler arasındaydı ve Cannes'daki karşılanışı düşmancaydı: İngiliz eleştirmen Mark Kermode, gösterimi yuhaladıktan sonra salondan çıkarıldı.[6] Açık içeriği, filme yurt dışında yalnızca yetişkinlere yönelik sınıflandırmalar kazandırdı.[6]
Diğer iki kurucu, ilk dörtlüyü tamamladı. Kragh-Jacobsen Dogma 3 numarayı, Mifune's Last Song (Mifune, 1999) filmini, Levring ise Dogma 4 numarayı, The King Is Alive (2000) filmini yönetti.[4] Akım kısa sürede Danimarka'nın ötesine yayıldı: Amerikalı yönetmen Harmony Korine, resmî olarak tanınan bir Dogma filmi olan Julien Donkey-Boy'u (1999) çekti; Danimarkalı Lone Scherfig ise akımın sonraki eleştirel başarılarından biri olan romantik komedi Italian for Beginners'ı (2000) yönetti.[2]
Manifestonun elde kamera ve mevcut ışık konusundaki ısrarı, 1990'ların sonunda ucuz ve hafif dijital videonun ortaya çıkışıyla aynı zamana denk geldi.[3] Akım, yeni teknolojiye direnmek yerine onu benimseyerek, etkileyici uzun metrajlı filmlerin stüdyolar, aydınlatma düzenekleri ya da büyük ekipler olmadan da yapılabileceğini göstermeye yardımcı oldu; bu ders, dünya genelinde bağımsız film yapımını yeniden biçimlendirecekti.[3]
Görsel dil de kalıcı oldu. Dogma'nın titrek çerçevelemesi, atlamalı kurgusu, ortam sesi ve uzun, kesintisiz çekimlerde yakalanan performansları ana akım sinemaya ve televizyona sızdı; orada sahicilik ve duygusal doğrudanlığın kısa yolu hâline geldi. Akımın 2015'teki yirminci yılını anan Museum of Arts and Design, Dogma 95'in kurallarına uymanın ve onları çiğnemenin „sinemasal hikâye anlatımının bugün bildiğimiz dilini değiştirdiğini" savundu.[1] BFI, akıma Danimarka'da ve ötesinde düşük bütçeli film yapımını yeniden canlandırma payını veriyor.[3]
Von Trier ve Vinterberg İffet Yemini'nin dışındaki projelere yöneldikçe kurallar bir özgürleşmeden çok bir kısıtlama gibi hissettirmeye başladı ve kurucular sonunda sertifika vermeyi bıraktı.[3] Akım, broşürlerin Paris'te saçılmasından yaklaşık on yıl sonra, 2005'te resmen dağıtıldı.[3]
Etkisi ise akımın kendisinden uzun yaşadı. Vinterberg uluslararası beğeni topladı, von Trier ise Avrupa sinemasının en tartışmalı provokatörlerinden biri hâline geldi; ikisi de Dogma'nın yalın anlayışını sürdürdü ve BFI'ın ifadesiyle akımın „asi ruhu, kışkırtıcılarının ve onların yandaşlarının yeni işlerinde bugün hâlâ hissedilebiliyor".[3]
Henüz yorum yok — ilk sen ol.