1. Ana Sayfa
  2. Keşfet
  3. Electronic Music: The Sound of the Machine Age
Electronic Music: The Sound of the Machine Age
EditörlükMusic

Elektronik Müzik: Makine Çağının Sesi

Bir Paris stüdyosundaki musique concrète'ten küresel dans pistine – devreler, bant ve synthesizer müziğin ne olabileceğine dair kuralları nasıl yeniden yazdı

CE
Caleido Editorial Team24 Ekim 20269 dk okuma0 görüntülenme

Elektrikten Yapılmış Bir Müzik

Elektronik müzik, en yalın haliyle, salt akustik araçlar yerine elektronik enstrümanlar, devre tabanlı teknoloji ve yazılım kullanılarak üretilen müziktir.[1] Bu tanım, sesi tamamen devreler içinde üretilen enstrümanları — synthesizer'ları ve theremin'leri — ve mekanik sesi elektronik yükseltmeyle birleştiren elektrikli gitar ile Hammond orgu gibi elektromekanik melezleri kapsar.[1] Bu geleneği birleştiren tek bir radikal fikirdir: elektriğin kendisinin sese dönüştürülebileceği ve kayıt stüdyosunun ile makinenin başlı başına birer enstrüman hâline gelebileceği.

Fikir teknolojiden öncedir. Daha 1913'te İtalyan Fütürist Luigi Russolo, Gürültü Sanatı adlı manifestosunda endüstriyel ve mekanik gürültünün müziğe kabul edilmesi gerektiğini savundu ve elektroniğin mevcut tınılar yelpazesini nasıl genişleteceğini önceden haber verdi.[1] On yıl sonra ilk pratik elektronik icra enstrümanı geldi: Rus mucit Léon Theremin 1927'de ürkütücü, temassız çalınan theremin'ini tanıttı ve enstrüman 1930'ların başında ticari olarak üretiliyordu.[1]

Stüdyo Bir Enstrümana Dönüşüyor

Belirleyici kopuş, Avrupa'daki iki rakip ekolün stüdyonun kendisini bestelemenin mekânı hâline getirdiği İkinci Dünya Savaşı'nın ardından geldi. Paris'te mühendis Pierre Schaeffer, plak ve bant üzerinde işlenen gerçek dünya seslerinin kayıtlarından besteler kurarak musique concrète'i geliştirdi. 5 Ekim 1948'de Radiodiffusion Française, lokomotif seslerinden bir araya getirilen Étude aux chemins de fer'ini yayımladı — bu an, stüdyo bestesinin ve musique concrète'in başlangıcı olarak yaygın biçimde anılır.[1] Eser, Cinq études de bruits'in (Beş Gürültü Etüdü) ilk bölümü oldu.[1]

Almanya bunun tam tersi bir felsefeyle karşılık verdi. Köln radyo istasyonu NWDR'nin elektronik müzik stüdyosu, Herbert Eimert yönetiminde 1953'te resmen açıldı ve dünyayı kaydetmek yerine müziği tamamen elektronik olarak üretilen sinyallerden sentezledi.[1] Genç besteci Karlheinz Stockhausen türün kurucu eserlerinden bazılarını burada üretti. Studie II'si (1954), partisyon olarak yayımlanan ilk elektronik eserdi; 1956 tarihli Gesang der Jünglinge ise elektronik olarak üretilen tonları kaydedilmiş bir erkek çocuk sesiyle kaynaştırarak iki stüdyonun yöntemleri arasındaki sınırı eritti.[1]

Bu sırada elektronik ses üretme araçları sanayileşiyordu. 1958'de Columbia-Princeton Electronic Music Center için inşa edilen RCA Mark II Sound Synthesizer, ilk programlanabilir synthesizer oldu.[1] Ne var ki elektronik ses, enstrüman çalınabilir hâle getirilene dek geniş kitlelere ulaşmadı. Modüler bir Moog synthesizer üzerinde çalışan Amerikalı besteci Wendy Carlos, 1968'de tamamen Moog üzerinde gerçekleştirilen bir Bach parçaları derlemesi olan Switched-On Bach'ı yayımladı. Albüm, platin sertifikalı ilk klasik albümlerden biri oldu, 1969'dan 1972'ye dek Billboard klasik listesinin zirvesinde kaldı, üç Grammy Ödülü kazandı ve makineyi laboratuvardan çıkarıp plak dükkânına taşıyan bir synthesizer müziği çılgınlığını tetikledi.[1][2]

Belirleyici Özellikler

Elektronik müziği tanımlayan tek bir özellik varsa, o da tınının — sesin asıl dokusunun — yakalanmaktan ziyade inşa edilmesidir. Synthesizer, bir bestecinin ham dalga biçimlerinden bir ton kurmasına olanak tanırken, sequencer'lar ve davul makineleri hiçbir insan topluluğunun sürdüremeyeceği kesin, çoğu zaman mekanik bir düzenlilik dayatır. Bant montajı ve daha sonra örnekleme (sampling), prodüktörlerin sesi cerrahi bir denetimle kesmesine, döngüye almasına ve yeniden bir araya getirmesine olanak tanıdı. Bu araçlar, akustik müzikte imkânsız olan estetikleri özendirdi: kesintisiz dem sesi, metronomik nabız ve Russolo'nun öngördüğü gibi "gürültü"nün melodik malzeme olarak yeniden kullanımı.[1] Kayıt stüdyosu, bir icrayı belgeleyen bir mekândan başlı başına bestesel bir enstrümana dönüştü — hem avangart deneyi hem de popüler dans müziğini tanımlayacak bir ilke.

Kraftwerk ve Pop Elektroniğin Doğuşu

Bu laboratuvar fikirlerini popüler müziğe taşıyan isimlerin en etkilisi, Ralf Hütter ve Florian Schneider tarafından 1970'te Düsseldorf'ta kurulan ve Kling Klang stüdyolarında çalışan Alman grup Kraftwerk idi.[3] 1974 tarihli Autobahn albümleri ve 1977 tarihli Trans-Europe Express, verimli olduğu kanıtlanan melodik, sequence'lenmiş, minimalist bir elektronik üslubu inceltti.[4]

Bu üslup Almanya'nın çok ötesine uzandı. Grup, Siyah Amerikan dans müziğinin temel taşlarından biri oldu: 1982'de Afrika Bambaataa ve prodüktör Arthur Baker, electro'nun bir köşe taşı ve hip-hop'ın ritmik söz dağarcığının erken bir kilometre taşı olan "Planet Rock"ı kurmak için "Trans-Europe Express"in melodisini ve Kraftwerk'in "Numbers"ının ritmini yeniden yarattı.[5] Kraftwerk'in mekanik estetiği, lise arkadaşları Juan Atkins, Derrick May ve Kevin Saunderson'ın — "Belleville Three" — Kraftwerk'in makine sesini, Frankie Knuckles gibi DJ'lerin öncülük ettiği dans pisti üslubu Chicago house ile kaynaştırdığı, 1980'lerin ortasında Detroit'te ortaya çıkan techno'yu da doğrudan besledi.[6] "Techno" sözcüğünün kendisi, 1988 tarihli Techno! The New Dance Sound of Detroit derlemesiyle yaygınlaştı.[6]

Brian Eno ve Ambient Dönüş

Kraftwerk elektronik müziği harekete geçirirken, Brian Eno onu arka plana eritti. 1948 doğumlu Eno, İngiliz art rock grubu Roxy Music'in kurucularındandı; başlangıçta grubun enstrümanlarını sahne dışından synthesizer'lar aracılığıyla işliyordu ve 1973'te ikinci albümlerinin ardından gruptan ayrıldı.[7] Daha sonra "ambient müzik" terimini ortaya attı ve tanımladı — çevredeki bir ortamın deneyimini değiştirmeyi amaçlayan, genellikle düşük sesle çalınan müzik.[7] 1978 tarihli Ambient 1: Music for Airports albümü, açıkça "ambient" olarak etiketlenen ilk plaktı ve havalimanı terminallerindeki hazır müziğin yerini alması amacıyla tasarlanmıştı.[8]

Eno'nun etkisi aynı anda iki yönde yayıldı. Prodüktör olarak, Talking Heads'in Remain in Light albümü ile U2 ve David Bowie plakları da dâhil olmak üzere başka sanatçıların çığır açan albümlerine biçim verdi.[7] Kavramsal bir öncü olarak "üretken müzik" (generative music) peşine düştü; 1990'ların ortasında yazılım mühendisleriyle birlikte kendi kendine müzik besteleyen bir program üzerinde çalıştı ve bu program Generative Music 1 adlı yazılım albümü olarak yayımlandı — bir eserin kendini sonsuzca üretebileceği fikrinin erken bir ifadesi.[7]

Aphex Twin ve Intelligent Dance Music Çağı

1990'ların başına gelindiğinde elektronik müzik geniş bir alt türler ekosistemine bölünmüştü ve yeni bir kuşak dans pistinin araçlarını ev stüdyosunda deney yapmanın bir aracı olarak kullanmaya başladı. Bunların en çok övüleni, Aphex Twin olarak tanınan Cornwall'lu müzisyen Richard D. James idi; 1992 tarihli ilk albümü Selected Ambient Works 85–92, gençliğinde kasete kaydettiği ambient techno parçalarını bir araya getiriyordu.[9] R&S Records'un Apollo alt etiketiyle yayımlanan albüm, IDM — "intelligent dance music" — olarak anılmaya başlanan avangart elektronik müzik dalgasının yapı taşlarından biri oldu.[9]

Kalıcı Bir Miras

Elektronik müziğin mirası artık düpedüz modern popüler sesin mirasıdır. Bir zamanlar bir radyo istasyonunun stüdyosunu gerektiren synthesizer ve davul makinesi bugün her dizüstü bilgisayarda ve telefonda bulunuyor; Paris ve Köln'de geliştirilen "enstrüman olarak stüdyo" ilkesi ise günümüzdeki plak üretiminin neredeyse tamamının temelini oluşturuyor. Kraftwerk'in üslubu hip-hop'ın, electro'nun, techno'nun ve synth-pop'un tohumlarını aynı ölçüde attı.[4] Eno'nun ambient duyarlılığı film müziğini, ses tasarımını ve müziğin gündelik mekânlarda işlev görme biçimini yeniden şekillendirdi.[7] Daft Punk'ın Random Access Memories albümü 2014'te Yılın Albümü Grammy'sini kazandığında, elektronik bir plak ana akım müzik endüstrisinin zirvesinde duruyordu — 1940'ların deneysel stüdyolarında doğan makine çağının sesinin, müzik kültürünün kıyısından merkezine ne denli eksiksiz taşındığının bir ölçüsü.[10]

[1]: Wikipedia, "Electronic music" — origins, Theremin (1927), Russolo's Art of Noises (1913), Schaeffer's Étude aux chemins de fer (1948) and Cinq études de bruits, Cologne studio (1953) and Stockhausen's Studie II (1954) and Gesang der Jünglinge (1956), RCA Mark II (1958), and defining characteristics. [2]: Wikipedia, "Switched-On Bach" — Wendy Carlos, 1968, Moog, second classical album certified platinum, No. 1 on the Billboard Classical Albums chart 1969–1972, three Grammy Awards. [3]: The Irish Times, "Florian Schneider obituary" — Kraftwerk formed 1970 in Düsseldorf by Hütter and Schneider, Kling Klang studio. [4]: DJ Mag, "How Kraftwerk's 'Autobahn' altered the course of electronic music" — Autobahn (1974), and influence on hip-hop, electro, techno, synth-pop, and post-punk. [5]: Wikipedia, "Planet Rock (song)" — Afrika Bambaataa and Arthur Baker, 1982, built from Kraftwerk's "Trans-Europe Express" and "Numbers." [6]: Wikipedia, "Detroit techno" — Belleville Three, mid-1980s Detroit, Kraftwerk and Chicago house (Frankie Knuckles) influence, "techno" popularized by the 1988 compilation. [7]: EBSCO Research Starters, "Brian Eno" — born 1948, Roxy Music, coined/defined ambient music, production for Talking Heads/U2/Bowie, generative music. [8]: Wikipedia, "Ambient 1: Music for Airports" — first album explicitly labelled ambient music, 1978. [9]: Wikipedia, "Selected Ambient Works 85–92" — Aphex Twin (Richard D. James), 1992 debut, cassette recordings, R&S/Apollo, IDM. [10]: GRAMMY.com / GRAMMY Awards — Daft Punk's Random Access Memories won Album of the Year in 2014.

References

  1. 1.Electronic music. Wikipedia ↗
  2. 2.Switched-On Bach. Wikipedia ↗
  3. 3.Florian Schneider obituary: Kraftwerk co-founder who revolutionised pop music. The Irish Times, 2020 ↗
  4. 4.How Kraftwerk's 'Autobahn' altered the course of electronic music. DJ Mag ↗
  5. 5.Planet Rock (song). Wikipedia ↗
  6. 6.Detroit techno. Wikipedia ↗
  7. 7.Brian Eno. EBSCO Research Starters ↗
  8. 8.Ambient 1: Music for Airports. Wikipedia ↗
  9. 9.Selected Ambient Works 85–92. Wikipedia ↗
  10. 10.Daft Punk's 'Random Access Memories' wins Album of the Year Grammy Award. The Recording Academy / GRAMMY.com, 2014 ↗
electronicmusichistory
Tartışma0 yorum

Tartışmaya katılmak için giriş yap.

Henüz yorum yok — ilk sen ol.

caleido

sürüm 1.0.372

Discord'a katılomelasHakkımızdaŞehirlerGizlilik PolitikasıHizmet ŞartlarıVeri SilmeYardım
© 2026 Caleido