Kendi hortumuyla sırılsıklam olan bir bahçıvandan Marx Brothers'ın anarşisine ve Billy Wilder'ın nüktedanlığına, sinema dünyayı güldürmeyi nasıl öğrendi
Komedi, kelimenin tam anlamıyla, sinema kadar eskidir. Şimdiye kadar yapılmış en eski kurmaca filmlerden biri bir komediydi: Louis Lumière tarafından yönetilen ve Haziran 1895'te yayımlanan, yaklaşık 45 saniyelik kısa bir film olan L'Arroseur Arrosé, sinema komedisinin bilinen en eski örneği ve filmin kurmaca bir hikâye anlatmak için ilk kullanımı olarak kabul edilir.[1] Öncülü, fiziksel mizahın özüdür: Bir bahçıvan bitkilerini sular, yaramaz bir çocuk akışı durdurmak için hortuma basar ve bahçıvan ucuna baktığında çocuk hortumu bırakır, böylece adamın yüzü sırılsıklam olur.[1] Bir dakikadan kısa bir sürede sinema, güvenli bir şekilde sahnelenen insan talihsizliğinin seyirciyi güldürdüğünü keşfetti.
Bu, yeni teknolojinin bir tesadüfü değildi. Beyazperde komedisinin kökleri yüzyıllar öncesine uzanır — «slapstick» kelimesinin kendisi, on altıncı yüzyıl commedia dell'arte'sinde ilk kez kullanılan, birine vurduğunda gerçek bir yaralanmaya neden olmadan yüksek sesli komik bir «şak» sesi çıkaran iki tahta parçasından oluşan bir tokmaktan türemiştir.[2] Sinemanın eklediği şey, bu tür şakaları kitlesel bir izleyici önünde çoğaltma, hızlandırma ve ölümsüzleştirme kapasitesiydi.
Erken dönem sinema komedisinin endüstriyel mekanizmasını kuran bir kişi varsa, o da Mack Sennett'tir. D.W. Griffith'in yönetimindeki Biograph'ta çıraklık yaptıktan sonra Sennett, 1912'de Keystone Studios'u kurdu ve sinemada Amerikan slapstick'inin babası olarak tanındı.[3] Keystone'da türün görsel sözlüğünü bir araya getirdi — pasta fırlatma, çılgın araba kovalamacaları, abartılı düşüşler — ve yaklaşık 1912'den 1920'lerin başına kadar saçma sapan komedilerinde oradan oraya savrulan beceriksiz bir polis gücü olan sakar Keystone Kops'u tanıttı.[3][4] Ancak Sennett'in en önemli eylemi, Charlie Chaplin adında genç bir İngiliz müzikhol sanatçısını işe almasıydı.[3]
Charlie Chaplin yaygın olarak beyazperdenin en büyük komedi sanatçısı olarak kabul edilir.[5] 1914'te Keystone'da çalışırken ve Sennett tarafından daha kullanışlı bir ekran görüntüsü tasarlaması emredilirken, Chaplin kendisini tanımlayacak kostümü doğaçlama yaptı: çok küçük bir ceket, çok büyük bir pantolon, gevşek ayakkabılar, yıpranmış bir melon şapka, posta pulu büyüklüğünde bir bıyık ve bir baston.[5] «Küçük Serseri» doğmuştu ve birkaç yıl içinde Chaplin dünyanın en ünlü adamı olmuştu. Uzun metrajlı filmleri slapstick'i gerçek bir hüzünle birleştirdi — yalnız bir altın arayıcısının Klondike'da zorluklara ve kalp kırıklığına katlandığı The Gold Rush (1925), City Lights (1931) ve endüstriyel montaj hattı angaryasını komik bir eleştiriye dönüştüren Modern Times (1936).[5] The Gold Rush ilk olarak Haziran 1925'te yayımlandı.[6]
Chaplin'in buluş alanındaki büyük rakibi, sessiz sinemanın «Büyük Taş Yüz»ü Buster Keaton'dı.[7] Chaplin duyguya kur yaparken, Keaton sarsılmaz bir ifadesizliği mükemmelleştirdi — kendi talihsizliklerine gülmenin seyircinin tepkisini bozduğunu fark ettikten sonra kendisini sakin kalmaya alıştırmıştı.[7] Komedisi mimari ve fizikseldi, dublör kullanılmadan gerçekleştirilen ölüme meydan okuyan dublajlar üzerine kuruluydu. Keaton'ın başyapıtları arasında Sherlock Jr. (1924), Steamboat Bill, Jr. (1928) ve hepsinden önemlisi, Keaton'ın karakterinin hem lokomotifini hem de sevgilisini çalan Birlik askerlerini kovaladığı bir İç Savaş demiryolu kovalamacası olan The General (1926) yer alır.[7] The General, birçok tarihçi tarafından en büyük Amerikan filmlerinden biri olarak kabul edilir ve Keaton'ın filmlerinden altısı United States National Film Registry'de korunmaktadır.[8] Library of Congress onun konumunu güvence altına aldı; Akademi onu sinemaya katkılarından dolayı 1959'daki bir ödülle geç de olsa onurlandırdı.[7]
1920'lerin sonunda senkronize sesin gelişi komediyi öldürmedi — onu dönüştürdü. Kahkaha artık bir muz kabuğundan olduğu kadar nüktedan diyaloglardan da kolayca fışkırabiliyordu.[9] Yeni özgürlüğün en büyük yararlanıcıları, anarşik sözel ve görsel kaosu paralı toplumu, yüksek eğitimi ve siyasetin kendisini alaya alan, vodvilde yetişmiş bir ekip olan Marx Brothers'tı. Paramount dönemleri, Groucho'nun, kurgusal Freedonia ulusunun alaycı lideri Rufus T. Firefly'ı oynadığı, sessiz Harpo ve İtalyan aksanlı Chico'ya karşıt olarak nükteler sağladığı, savaş ve devlet yönetimi üzerine vahşi bir hiciv olan Duck Soup (1933) ile doruğa ulaştı.[10] Duck Soup beklenenin altında performans gösterip Paramount onları bıraktığında, MGM'den Irving Thalberg ekiple sözleşme imzaladı ve yaygın olarak onların en iyi ve ticari açıdan en başarılı filmi kabul edilen A Night at the Opera'yı (1935) yapımcı olarak üstlendi.[11]
1930'lar ayrıca, romantizmi hızlı diyaloglar, sosyal sınıf sürtüşmesi ve çılgın enerjiyle kaynaştıran bir alt tür olan screwball komedisini de doğurdu.[12] Tür, fiilen Frank Capra'nın, beş büyük Akademi Ödülü'nün tamamını — En İyi Film, Yönetmen, Erkek Oyuncu, Kadın Oyuncu ve Senaryo — kazanan ilk film olan, kaçak mirasçı yol komedisi It Happened One Night (1934) ile başladı.[13] Screwball formülü, çığ harmanı bir paleontoloğun, Cary Grant tarafından canlandırılan, çılgın bir mirasçı ve evcil bir leopar tarafından kaosa sürüklendiği Howard Hawks'ın Bringing Up Baby'sinde (1938) çılgın doruğuna ulaştı; Hawks'ın baş döndürücü temposu ve üst üste binen, telaşlı diyalogları türün bir imzası haline geldi.[14]
Sessiz palyaçolar komediye bedenini, screwball yazarları ona dilini verdiyse, Billy Wilder ona dişlerini verdi. 1933'te Almanya'dan kaçan ve ertesi yıl Hollywood'a ulaşan, Avusturya doğumlu bir göçmen olan Wilder, tartışmalı konuları mizahi bir şekilde ele alırken Amerikan ikiyüzlülüğüne keskin suçlamalar yönelten filmler kurdu.[15] Tony Curtis ve Jack Lemmon tarafından canlandırılan iki müzisyenin, bir mafya cinayetine tanık olduktan sonra Marilyn Monroe'nun yanında tamamen kadınlardan oluşan bir grupta kılık değiştirdiği Some Like It Hot (1959), şimdiye kadar yapılmış en iyi screwball komedilerinden biri olarak kabul edilir.[16] 2000 yılında American Film Institute, onu o yılın 13 Haziran'ında açıklanan «100 Years...100 Laughs» listesinin başında, tüm zamanların en komik Amerikan filmi olarak sıraladı.[17] Wilder bunu, Noel arifesinde bir intihar girişimini sahneleyecek kadar karanlık bir komedi olan ve ona En İyi Film, Yönetmen ve Senaryo Akademi Ödüllerini kazandıran The Apartment (1960) ile takip etti.[15]
Bu dönemler boyunca sinema komedisi tanınabilir nitelikler geliştirdi. Çekiciliğini ayırt edici bir komik kişilik etrafında inşa ederek, bireysel yıldız oyuncuya neredeyse diğer tüm türlerden daha fazla ayrıcalık tanır — Serseri, Taş Yüz, Groucho'nun yağlı boyalı sırıtışı.[9] Tipik olarak bir Wilder'ın kara komedisinin kasıtlı istisna olarak durduğu mutlu bir sonla çözülür.[9] Ve sürekli olarak alt türlere ayrıldı — slapstick, screwball, fars, parodi, romantik komedi ve kara komedi — bunlar sonsuza dek yeniden birleşir ve bugün aksiyon, korku ve bilimkurguyla harmanlanır.[9]
Bu kurucu figürlerin mirası, mecranın grameriyle örülmüştür. Sennett'in Keystone topluluğunun öncülük ettiği fiziksel zamanlama, Chaplin tarafından mükemmelleştirilen kahkaha ve duygunun birleşimi, Keaton'ın kesin, canı pahasına ortaya koyduğu buluşçuluğu, Marx Brothers'ın sözel anarşisi ve Wilder'ın okumuş alaycılığı, sinema komedisinin hâlâ ölçüldüğü kalıplar olmaya devam ediyor. 1895'te sırılsıklam olmuş bir bahçıvandan doğan bir biçimin, ulusal film kayıtları ve yaşam boyu başarı jürileri tarafından onurlandırılan eserlere olgunlaşabilmesi, dünyanın güldürme işini ne kadar ciddiye almaya başladığının bir ölçüsüdür.[1][17]
Henüz yorum yok — ilk sen ol.