James Brown, Sly Stone ve George Clinton ritmin kendisini nasıl mesaja dönüştürdü — ve disko, hip-hop ile modern pop'un temellerini attı
Funk, 1960'ların ortasında Afroamerikan müzisyenlerin soul, rhythm and blues, caz ve gospel'i ritmik, son derece dans edilebilir yeni bir biçimde kaynaştırmasıyla ortaya çıktı.[1] Daha önceki popüler tarzlar melodi ve akor ilerlemelerini ön plana çıkarırken, funk bu hiyerarşiyi tersine çevirdi: ritim, melodi ve armoninin önüne geçti ve tekrar eden „groove"lar — bas ve davul arasında paylaşılan kilitlenmiş kalıplar — dansçıları hareket halinde tuttu.[2] Sonuç, tek bir akor üzerinde dakikalarca sürebilen, armonik hareketi hipnotik, vurmalı bir nabzın lehine geri plana iten bir müzikti.[1]
Kelimenin kendisi de yerinde bir geçmiş taşıyordu. „Funk", nihayetinde güçlü bir koku anlamına gelen bir terimden türemişti ve yirminci yüzyılın başlarında derinden ya da güçlü bir şekilde hissedilen bir şeyi tanımlamak üzere caz argosuna girmişti; siyah müzisyenler arasında olumlu bir anlam kazandı ve üstün bir performansın teri ile dürüst bedensel emeğini çağrıştırdı.[3] Bu topraksı çağrışım, parlaklıktan çok hissi ve bedensel groove'u önemseyen bir türe yakışıyordu.
Çok önemli olan, funk'ın belirli bir tarihsel anda doğmasıdır. Ortaya çıkışı, 1960'ların sonunda ve 1970'lerin başında ayrımcı bir toplumdan, sivil haklar sonrası nominal olarak ayrımcılığın kaldırıldığı bir topluma geçişe paralel ilerledi ve devrimci sesleri Black Power, Vietnam Savaşı karşıtı ve hippi hareketlerinin zirvesinde popüler hale geldi.[2] Tür olgunlaştıkça, önde gelen sanatçıları funk ritimlerini, acil toplumsal yorum taşıyan sözler için giderek daha fazla bir temel olarak kullandılar.[1]
Funk'ın tek bir kurucu yeniliği varsa, o da ritmiktir. Geleneksel rhythm and blues, backbeat'i — ölçünün ikinci ve dördüncü vuruşlarını — vurgularken, funk'ın imza vuruşu ilk vuruşa güçlü, senkoplu bir nabız yerleştirdi; ünlü deyişle „on the one".[1] James Brown, herkesten daha fazla, bu kaymayı türün yasası haline getirdi. Kendi ifadesiyle, sadece „upbeat'ten downbeat'e geçti" ve grubu, her ölçünün ilk vuruşuna yapılan bu vurgu etrafında agresif, ağır senkoplu bir groove kurdu.[3]
Brown'ın 1965 hit'i „Papa's Got a Brand New Bag", funk fikirlerini billurlaştıran plak olarak yaygın biçimde kabul edilir; soul listesinde zirveye çıktı ve pop listesinde sekizinci sıraya ulaştı.[4] İki yıl sonra, Mayıs 1967'de kaydedilen ve sıklıkla ilk gerçek funk şarkısı olarak gösterilen „Cold Sweat" ile daha da ileri gitti.[5] Önceki parça hâlâ on iki ölçülük blues'a yaslanırken, „Cold Sweat" akor değişimlerini neredeyse tamamen ortadan kaldırdı — köprüde subtonik'e yalnızca tek bir kesin geçiş içeriyordu — ve her enstrümanı vurmalı bir role yeniden atadı; vurgu doğrudan birin üzerindeydi.[5] Yapımcı Jerry Wexler, bunun „tanıdığım müzisyenleri derinden etkilediğini", onların bundan sonra ne yapacaklarını kavrayamadıklarını anımsadı.[5] Brown'ın ellerinde melodi ve armoni geri çekildi; groove, şarkının kendisi oldu.
Brown funk'ın poliritmik temelini sağlarken, Sly and the Family Stone onun paletini ve olanaklarını genişletti. Sly Stone, funk söz dağarcığına rock teknolojisini — wah-wah pedalları, fuzz kutuları, eko odaları, vokal distorsiyonu — soktu ve dokularını üflemeli sazların öncülük ettiği soul grubunun çok ötesine taşıdı.[2] Grup ayrıca ırksal olarak bütünleşmiş, karma cinsiyetli bir kadroya sahip ilk büyük Amerikan rock grubuydu ve dönemin ütopik ideallerinin bir cisimleşmesiydi.[6]
Basçısı Larry Graham, enstrümanın kendisini yeniden şekillendiren bir katkıda bulundu. Graham, elektro basta slap ve pop tekniğinin öncüsü olarak gösterilir — alt tellere uygulanan vurmalı bir başparmak slap'ini, üst tellere uygulanan agresif bir parmak snap'iyle birleştirerek, başparmak bir bas davulu, parmak ise bir trampet taklit eder — ve böylece basa, groove'un kalbinde davul benzeri bir ritmik rol kazandırdı.[6] Grubun 1969 albümü Stand!, Billboard 200'de 13. sıraya ulaştı; 1971 tarihli devamı There's a Riot Goin' On ise daha karanlık ve daha içe dönük bir hal aldı.
1970'lerin başında George Clinton, birleşik sesi P-Funk olarak anılan ikiz gruplar Parliament-Funkadelic aracılığıyla funk'ın en geniş ve en gösterişli imparatorluğunu kurdu.[7] Clinton'ın kolektifi Afrofütürizmden, sıra dışı modadan, psikedeliden ve sürreal mizahtan beslendi ve funk'ı psikedelik rock ile harmanladı.[7][8] Basçı Bootsy Collins gibi müzisyenlerle çapalanan P-Funk, groove'u kozmik bir mitolojiye dönüştürdü.
Albümler bu hırsı haritalar. Funkadelic'in Maggot Brain (1971) albümü spektrumun psikedelik-rock ucunu sergiledi, Parliament'ın Mothership Connection (1975) albümü funk'ı bilimkurgu gösterisi olarak sahneledi ve Funkadelic'in One Nation Under a Groove (1978) albümü kolektifin ütopik groove felsefesini damıttı.[7] Mayıs 1997'de George Clinton ve Parliament-Funkadelic'in on beş diğer üyesi birlikte Rock and Roll Hall of Fame'e dahil edildiler — o ana dek dahil edilen en kalabalık grup — ve ödülü Prince takdim etti.[9]
1970'lerde funk, tek bir sesten ziyade geniş bir tarzlar ailesiydi. The J.B.'s, Kool and the Gang, Ohio Players ve Earth, Wind & Fire, solo'lar, üflemeli riff'ler ve melodik ifadelerle zengin, cazdan türemiş bir funk geliştirdi; Slave, Lakeside ve Bar-Kays gibi gruplar ise güçlü rhythm and blues kökleri taşıdı.[2] Temptations ve Stevie Wonder dahil ana akım soul sanatçıları funk ritimlerini özümsedi ve türü kitlesel bir kitleye taşımaya yardımcı oldu.[1] Bu kollar boyunca değişmeyen şey, groove etrafında örgütlenmiş enstrümantasyondu: merkezde bir elektro bas, ona kilitlenmiş davullar ve vuruşu kısa, staccato ritmik patlamalarla noktalayan üflemeli saz bölümleri.[3]
1980'lerin başına gelindiğinde geleneksel funk gruplarının çoğu popüler ses manzarasından silinmeye başlamıştı; gerçi Cameo gibi bazıları synthesizer odaklı bir „techno-funk" estetiğine uyum sağladı.[2] Ama funk bitmekten çok, kendisinden sonra gelen müziğin temellerine eridi. Erken disko şarkılarının çoğu doğrudan funk odaklı arka planlardan büyüdü ve onun ritmik ve armonik mantığını miras aldı.[3]
Funk'ın en derin sonraki yaşamı sampling yoluyla geldi. Geleneksel funk estetiği, sayısız hip-hop ve R&B parçasının sample'larında korundu.[2] James Brown, hip-hop'ta en çok sample'lanan kayıt sanatçısı oldu; George Clinton ise hemen arkasından geldi; G-funk olarak bilinen Batı Yakası alt türü, özellikle sample'lanan Parliament ve Funkadelic plakları üzerine inşa edildi.[3] Brown'ın kurucu bir figür olarak konumu erkenden tanındı — 1986'da Rock and Roll Hall of Fame'e dahil edilen ilk on isim arasındaydı.[10] Hip-hop DJ'lerinin döngüde döndürdüğü break'ten modern pop'u süren senkoplu basa kadar, funk'ın merkezî kavrayışı varlığını sürdürür: öne itilip „on the one"a kilitlenen ritmin, bütün bir şarkıyı — ve bütün bir kültürü — taşıyabileceği.[1]
Bu makale; Encyclopaedia Britannica'dan, Carnegie Hall'un Timeline of African American Music'inden, Rock and Roll Hall of Fame'den ve Wikipedia'nın funk ile temel figürlerine ilişkin kaynaklı maddelerinden yararlanmaktadır.
[1]: Encyclopaedia Britannica, „Funk." [2]: Carnegie Hall, „Funk — Timeline of African American Music." [3]: Wikipedia, „Funk." [4]: EBSCO Research Starters, „Brown Introduces Funk Music." [5]: Wikipedia, „Cold Sweat (James Brown song)." [6]: Wikipedia, „Larry Graham." [7]: Wikipedia, „Parliament-Funkadelic." [8]: Wikipedia, „George Clinton (funk musician)." [9]: Rock & Roll Hall of Fame, „Parliament-Funkadelic." [10]: Wikipedia, „James Brown."
Henüz yorum yok — ilk sen ol.