Alman Dışavurumculuğunun boyalı gölgelerinden slasher döneminin maskeli katillerine kadar, korkunun nasıl sinemanın en kalıcı — ve en kârlı — türü hâline geldiği
Korku, sinema kadar eskidir neredeyse. İlk korku filmi olarak genellikle Fransız illüzyonist Georges Méliès anılır; Le Manoir du diable (1896), kısa bir hile filmi olup imgelemi — iblisler, hayaletler, cadılar, bir iskelet ve perili bir şato, şeytana dönüşen bir figürle birlikte — yüzyıllara yayılan efsanelere ve sahne gösterilerine dayanıyordu.[1] Sinemasal illüzyonun bir yeniliği olarak başlayan şey, onyıllar içinde mecranın en dayanıklı ve ticari açıdan en önemli biçimlerinden biri hâline gelecekti.
Türün ilk büyük estetik sıçrayışı Birinci Dünya Savaşı'nın ardından, Alman Dışavurumculuğu akımıyla geldi. Robert Wiene'nin yönettiği The Cabinet of Dr. Caligari (1920), korkunun ilk büyük yapıtı ve dışavurumculuğun en belirleyici filmi olarak geniş ölçüde kabul edilir; psikolojik bozulmayı dışsallaştırmak için boyanmış, çarpıtılmış dekorlar, keskin köşeli mimari ve derin gölgeler — doğrudan dekorun üzerine boyanmış tuhaf ışık desenleri — kullanmıştır.[2] İki yıl sonra F. W. Murnau, Bram Stoker'ın Dracula'sının izinsiz bir uyarlaması olan ve korku filmi için bir kalıp işlevi gören Nosferatu'yi (1922) yönetti.[1] Dışavurumcuların büyük gölge, eğri kadrajlama ve kaygı-olarak-mimari sözcük dağarcığı, korkunun görsel dilini sonraki yüz yıl boyunca biçimlendirecekti.[3]
Korku, 1931'de Universal Pictures'ın canavarların stüdyo dönemini tanımlayan iki film yayımlamasıyla kodlanmış, pazarlanabilir bir Hollywood türüne dönüştü. Bela Lugosi'nin başrolünü üstlendiği Tod Browning'in Dracula filmi Şubat 1931'de gösterime girdi ve büyük bir gişe başarısı oldu — Universal'ın 1931 yapımları arasında en büyük kârı sağladı.[1] Aynı yılın ilerleyen aylarında, Boris Karloff'un Canavar'ı canlandırdığı James Whale'in Frankenstein filmi, stüdyonun en kalıcı ve en sık yeniden gösterime giren hitlerinden biri oldu.[4] Universal, The Mummy (1932) ve The Invisible Man (1933) ile devam ederek onyılın önde gelen korku stüdyosu olarak konumunu pekiştirdi.[1]
Patlama büyük ölçüde, korkuyu babasının — stüdyonun kurucusunun — kuşkuculuğuna karşı ticari bir fırsat olarak savunan Universal'ın genç yapım başkanı Carl Laemmle Jr. tarafından yönlendirildi.[4]
Korku, çok sayıdaki döngüsü boyunca konudan çok amaçlanan etkiyle birleşir: korku, dehşet, tiksinti ve şok etrafında örgütlenen türdür. Canavarları, doğaüstü varlıklardan — vampirler, hayaletler, cadılar, yaşayan ölüler — tamamen insan katillere kadar uzanmıştır, ama değişmeyen şey, tehdit eden, iten ya da dengeyi bozan şeyle bir yüzleşmedir. Daha da önemlisi, korku aynı zamanda biçimsel deney türüdür. Dışavurumculuğun boyalı gölgelerinden modern slasher'ın kesik kesik kurgusuna kadar, sinemacılar korkuyu tekrar tekrar bir teknik laboratuvarı olarak kullanmıştır; çünkü dehşet, gösterilen şey kadar ritme, sese ve imaya da bağlıdır.[5]
Korku ayrıca her zaman toplumsal ve psikolojik bir alt metin taşımıştır. Eleştirmenler, türün canavarlarının sıklıkla çağlarının kaygılarını — savaş sonrası travma, atom çağı, toplumsal alt üst oluş — somutlaştırdığını, bunun da korkuyu bir korkutma makinesi olduğu kadar bir ayna hâline getirdiğini belirtir.[3]
Klasik ve modern korku arasındaki sınırı işaretleyen bir film varsa, o da Psycho'tur (1960). Alfred Hitchcock, onu televizyon dizisi Alfred Hitchcock Presents'ın ekibiyle siyah beyaz olarak hızlı ve ucuza çekmeyi önerdi ve kendi şirketi Shamley Productions aracılığıyla finanse etti.[6] Düzinelerce kısa çekimden izlenimci biçimde monte edilen ve Bernard Herrmann'ın çığlık atan, tümüyle yaylı çalgılardan oluşan müziğiyle döşenen kötü şöhretli duş sahnesi, açık kanlı görüntüler olmaksızın görülmemiş bir mahremiyette şiddet sundu ve sinema tarihinin en çok çözümlenen ve taklit edilen sekanslarından biridir.[6] Eleştirmenler Psycho'yu geniş ölçüde slasher filminin en erken örneklerinden biri olarak görür; film, Amerikan sinemasında şiddet ve sapkın davranış için yeni bir kabul edilebilirlik düzeyi belirledi.[6] Library of Congress, onu 1992'de National Film Registry'ye seçti.[7]
1960'ların sonu ve 1970'ler, korkunun ciddiyetini ve sarsıcılığını derinleştirdi. George A. Romero'nun Night of the Living Dead (1968) filmi, türe toplumsal yorum ve grafik, belgesel tarzı bir şiddet getirdi; 1999'da National Film Registry'ye dâhil edildi.[7] William Friedkin'in The Exorcist (1973) filmi, ana akım korkuyu yeniden canlandırarak on Akademi Ödülü adaylığı kazandı — tür için ender görülen bir prestij düzeyi.[8] Tobe Hooper'ın The Texas Chain Saw Massacre (1974) filmine, maskeli, iri yapılı katil, silah olarak elektrikli aletler ve daha sonra „final girl“ olarak kuramlaştırılan hayatta kalan kadın kahraman da dâhil olmak üzere çeşitli slasher geleneklerinin kaynağı olma payesi verilir.[9]
Korkuya 1980'ler boyunca egemen olan slasher döngüsü John Carpenter tarafından kodlandı. Carpenter'ın yönettiği ve müziğini yaptığı, yapımcı Debra Hill ile birlikte yazdığı ve yaklaşık 300.000 dolar bütçeyle çekilen bağımsız filmi Halloween (1978), yaklaşık 70 milyon dolar hasılat yaparak şimdiye dek yapılmış en kârlı bağımsız filmlerden biri oldu.[10] Maskeli, sessiz, görünüşte durdurulamaz katili, banliyö ortamı, tehlikedeki bebek bakıcısı ve Carpenter'ın minimalist piyano müziği bir araya gelerek onu izleyen hemen hemen her slasher'ın benimsediği şablonu oluşturdu; film 2006'da National Film Registry'ye girdi.[10]
Wes Craven iki kez türün belirleyici yazarlarından biri oldu. 1984'te A Nightmare on Elm Street'i yazıp yönetti; kurbanlarını rüyalarının içinde öldüren yaşayan ölü bir çocuk katili olan Freddy Krueger'ı tanıtarak gerçek bir dehşeti karanlık, laf sokan bir mizahla bir araya getirdi.[11] New Line Cinema için yapılan film o kadar kazançlıydı ki stüdyo geniş ölçüde „Freddy'nin inşa ettiği ev“ olarak anılır oldu.[12] Craven, slasher'ı Scream (1996) ile yeniden icat etti; karakterleri korku filmlerinin geleneklerini açıkça anan, türü yeni bir kuşak için canlandıran öz farkındalıklı bir gişe rekortmeniydi bu.[13]
Hollywood slasher'ı inşa ederken, İtalyan sineması koşut, son derece stilize bir akım geliştirdi. Giallo — İtalyan ucuz polisiye romanlarının sarı kapaklarından adını alır — gerilim, korku ve erotizmi harmanlar ve genellikle kimliği yalnızca doruk noktasında açığa çıkan, siyah eldivenli bir katilin çevresinde döner.[14] Mario Bava'nın Blood and Black Lace (1964) filmi şablonunu belirledi, ama en çok övülen uygulayıcıları arasında çoğu zaman „İtalyan Hitchcock'u“ diye anılan Dario Argento vardır.[15] Argento'nun Suspiria (1977) — dans akademisinin bir cadı meclisi için bir paravan olduğunu keşfeden Amerikalı bir bale öğrencisinin öyküsü — çiğ, doygun rengi, barok sahne kurgusu ve Goblin rock grubunun sürükleyici müziğiyle hayranlık uyandırır.[16] Giallo'nun stilize şiddeti ve hiç sakınmayan içeriği, 1980'lerin başında serpilen kanlı slasher ve splatter filmlerini doğrudan besledi.[14]
Korkunun ölçek ekonomisi uzun süredir cazibesinin bir parçası olmuştur: mütevazı bütçelerle yoğun bir seyirci tepkisi üretebildiği için, film işinin en güvenilir bahislerinden biri olduğunu defalarca kanıtlamıştır ve Jason Blum tarafından 2000'de kurulan Blumhouse Productions, koca bir stüdyoyu bu düşük bütçeli model üzerine inşa etti.
Tür ayrıca eleştirel meşruiyet de kazandı. Yaklaşık 4,5 milyon dolara çekilen, Amerikan ırkçılığı üzerine bir korku filmi olan Jordan Peele'nin Get Out (2017) filmi, neredeyse 260 milyon dolar hasılat yaptı ve En İyi Özgün Senaryo Akademi Ödülü'nü kazandı; Peele bu kategoride kazanan ilk siyah yazar oldu.[17] Korkunun etkisi akademik alana da uzanır: Carol J. Clover'ın Men, Women, and Chain Saws (1992) kitabı, slasher'ı feminist film kuramı üzerinden yeniden çerçeveledi ve artık her yerde rastlanan „final girl“ terimini yaygınlaştırdı.[18]
1896'daki perili bir şatodan bir dans akademisinin altındaki bir cadı meclisine, boyalı dışavurumcu gölgelerden bir duş perdesinin ardındaki bir bıçağa kadar korku, sinemanın en uyarlanabilir türü olduğunu kanıtlamıştır — büyük yönetmenlerince sürekli yeniden icat edilen, ama her zaman aynı temel alışverişe dönen bir biçim: korkmakta bulduğumuz haz ve anlam.
Henüz yorum yok — ilk sen ol.