1860'lar–1880'ler Paris'inde reddedilen ressamlardan oluşan bir çevrenin akademiyle nasıl koptuğunu, şövalelerini açık havaya çıkardığını ve dünyaya ışığın kendisini görmeyi öğrettiğini anlatıyor
1863 baharında, bir sanatçının Fransa'daki talihini fiilen denetleyen, devlet destekli sergi olan resmi Paris Salonu, kendisine sunulan eserlerin yarısından fazlasını reddetti. Halkın tepkisi o kadar gür çıktı ki İmparator III. Napolyon, küçümsenen tuvalleri sergilemek için ayrı bir sergi, Salon des Refusés'yi ("reddedilenler sergisi") emretti.[1] Bu serginin başlıca cazibesi ve başlıca skandalı, Édouard Manet'nin büyük bir tablosuydu: Le Déjeuner sur l'herbe (Kırda Öğle Yemeği). Ne mit ne de alegoriyle gerekçelendirilmiş, tamamen ve şık giyimli iki erkekle piknik yapan çıplak bir kadın, çağdaşlarına müstehcen geldi ve tablo eşit ölçüde kahkaha ve öfke uyandırdı.[2]
Manet'nin suçu yalnızca konusu değil, üslubuydu. Düzleştirilmiş biçimleri ve geleneksel modellemeyle perspektife yönelik açık aldırışsızlığı, akademik resmin yanılsamacılığa verdiği önemden kesin bir biçimde kopuyordu ve bu kopuş, yakında ardından gelecek ressamların önünü açmaya yardımcı oldu.[3] Manet, 1865'in resmi Salonu'nda soğukkanlı bir özgüvene sahip bir çıplak olan Olympia'yı sergilediğinde, sergideki en sarsıcı eser olarak değerlendirildi.[4] Manet, Salon'a sunmayı sürdürmeyi yeğleyerek hareketi tanımlayan bağımsız sergilere hiç katılmamış olsa da, daha genç ressamlar ona bir öncü ve gayriresmi lider gibi davrandılar.[3]
İzlenimcilik, malzemelerdeki sessiz bir devrim olmaksızın gerçekleşemezdi. 1841'de Londra'da yaşayan Amerikalı bir portre ressamı olan John Goffe Rand, sanatçıların yüzyıllardır kullandığı sızdıran domuz mesanesi keseciklerinin yerine geçen, katlanabilir metal boya tüpünün patentini aldı.[5] İlk kez, tam bir paleti açık havaya taşımak ve bir yağlıboya tabloyu yerinde tamamlamak pratik hâle geldi.[5] Renoir bu borcu sonradan dobra dobra dile getirdi: "Tüplerde renkler olmasaydı, ne Cézanne ne Monet ne Pissarro ne de izlenimcilik olurdu."[5]
Bu tüpler ayrıca yeni bir kimya da taşıyordu. On dokuzuncu yüzyılın sanayi kimyacıları — aralarında krom sarısı ve zümrüt yeşilinin de bulunduğu — parlak, kararlı pigmentler sentezlemiş, böylece ressamlara seleflerinin asla sahip olamadığı kromatik yoğunluklar kazandırmışlardı.[5] En plein air (açık havada) çalışma pratiği, 1870'lerde tam da taşınabilir tüpler bunu olanaklı kıldığı için hızla yaygınlaştı.[6]
Bu ressamların yaşadığı dünya da aynı hızla değişiyordu. Fransa, 1870-71 Fransa-Prusya Savaşı'ndaki yenilginin, Paris kuşatmasının ve iç savaşın şiddetinin sarsıntısını yaşıyordu.[7] Başkentin kendisi geniş bulvarlardan oluşan bir kente dönüştürülmüş ve demiryolu, Paris'i ressamların çalışmayı sevdiği banliyö nehir kıyılarına bağlamıştı. Claude Monet 1877'de Gare Saint-Lazare'ın içine yerleşmek için izin aldığında, istasyonun yaklaşık bir düzine görünümünü üretti — camlı ve demir çatılar, dalga dalga yükselen buhar, tam anlamıyla modern bir motifin simgesi.[8] O da, Manet ve Degas gibi, modern yaşamın bir ressamı olarak görülmek istiyordu.[8]
İzlenimcileri birleştiren şey, ortak bir konudan çok ortak bir bakma biçimidir. Stüdyoda pürüzsüz, bitmiş bir yüzey kurmak yerine, motifin önünde hızla çalıştılar; güneş ışığının anlık ve geçici etkilerini, ışığın geçip giden niteliğini veren, ayrı ayrı boya vuruşları ve benekleriyle — hızlı, kırık fırça darbeleriyle yakaladılar.[6] Yakından bakıldığında tuval, saf, karıştırılmamış renkten ayrık dokunuşlara çözülür; izleme uzaklığında bu dokunuşlar gözde yeniden birleşerek pırıltılı, titreşen bir biçim oluşturur.[9]
Renge yaklaşımları da aynı ölçüde köktenciydi. İzlenimciler, geleneksel gölgenin nötr grilerini ve siyahlarını terk ederek bunun yerine ışığın tamamlayıcı renklerini kullandılar.[9] Pissarro çalışma yöntemini meslektaşlarına şöyle bir yönergeye dönüştürdü: "Parça parça boyamayın, her yere tonlar yerleştirerek her şeyi bir kerede boyayın."[5] Amaç, nesnelerin bir kataloğu değil, bir izlenim — belirli bir anda belirli bir ışığın duyumuydu.
Akademiden dışlanan ressamlar, kendi mekânlarını kurdular. 1873'ün sonlarında ve 1874'ün başlarında Société Anonyme des Artistes Peintres, Sculpteurs, Graveurs, etc. adıyla örgütlendiler ve 15 Nisan 1874'te fotoğrafçı Nadar'ın eski stüdyosunda, Boulevard des Capucines 35 numarada bir sergi açtılar.[7][10] Aralarında Monet, Pierre-Auguste Renoir, Edgar Degas, Camille Pissarro, Berthe Morisot, Alfred Sisley ve Paul Cézanne'ın bulunduğu yaklaşık otuz sanatçı katıldı.[7]
Sergi ticari bir başarısızlıktı — o yılın resmi Salonu'na giden yüz binlere karşılık yaklaşık 3.500 ziyaretçi geldi — ama harekete adını verdi.[7] Sergiyi hicivli gazete Le Charivari için değerlendiren eleştirmen Louis Leroy, Monet'nin bir tuvalinin başlığına, Impression, Sunrise'a (Le Havre limanı üzerinde puslu bir şafak, yaklaşık 1872'de boyanmış) sarıldı ve makalesine alaycı bir biçimde "İzlenimcilerin Sergisi" başlığını attı.[10][11] Hakaret yapışıp kaldı.
Sonraki on iki yıl boyunca çevre, sonuncusu 1886'da olmak üzere yedi bağımsız sergi daha düzenledi.[6] Grubun çoğundan on yaş büyük, "Baba Pissarro" diye andıkları bir mentor figürü olan Pissarro, sekiz serginin tamamında eser veren tek sanatçıydı.[10] 1874'teki açılış sergisinde eser veren tek kadın olan Morisot, sekiz serginin yedisine katıldı ve kocası Eugène Manet'yle birlikte 1886'daki son serginin finansmanına ve örgütlenmesine yardım etti.[12][17]
Her izlenimci ortak yöntemi farklı bir amaca doğru zorladı. Monet, hareketin ışığın en saf manzara ressamıydı; görünümlerinin saat saat nasıl değiştiğini kaydetmek için aynı motiflere — Seine'e, samanlıklara, Saint-Lazare istasyonuna — saplantılı biçimde döndü.[8] Renoir aynı kırık dokunuşu, dinlence hâlindeki Parisli kalabalıklara getirdi: 1877 sergisinde gösterilen Bal du moulin de la Galette'ı, Montmartre'da güneşle yıkanmış açık hava dans bahçesini yakalar; hareket hâlindeki kalabalığı doğal ve yapay ışığa banılmış ve ağaçların arasından süzülen güneş ışığıyla benek benek kaplanmıştır.[13]
Berthe Morisot yeni üslubu, erkek meslektaşlarına büyük ölçüde kapalı olan mahrem ev içi dünyaya çevirdi; 1874'te gösterilen The Cradle'ı (1872), kız kardeşi Edma'yı uyuyan bir bebeğin başında beklerken betimler.[12] Degas diğerlerinden biraz ayrı dururdu. Titiz bir akademik eğitim almış kentsel bir gerçekçi olarak manzaraya pek ilgi duymuyor, bunun yerine Paris yaşamının şaşırtıcı, esrarengiz sahnelerinde — yapay ışık ve beklenmedik bakış açıları içinde yakalanmış bale dansçıları, çamaşırcı kadınlar ve kafe müdavimlerinde — uzmanlaşıyordu.[14] Giderek pastelle çalıştı ve 1886'daki son sergide bir dizi çıplak yıkanan kadın gösterdi.[14]
1886'daki o son serginin zamanına gelindiğinde, hareket çoktan başkalaşmaktaydı. Daha genç bir kuşak, izlenimcilerin özgürleşmiş rengini ve kırık fırça darbesini içselleştirdi, ancak onun sınırlılığı olarak gördükleri şeyi — geçip giden ışığın yalnızca edilgen biçimde kaydedilmesini — reddetti.[15] 1910'da İngiliz eleştirmen Roger Fry, eserlerini Manet and the Post-Impressionists adlı bir Londra sergisinde topladı ve sonraki çağı adlandıran terimi ortaya attı.[15]
Post-İzlenimciler farklı yönlere doğru ilerlediler. Cézanne — yıllar önce Pissarro tarafından cesaretlendirilmişti — geçici ışık etkilerini bir yana bırakıp doğanın altta yatan yapısının peşine düştü.[16] Georges Seurat, rengi neredeyse bilimsel bir temele oturttu; minicik renk dokunuşlarını yan yana yerleştirerek izleyicinin gözünde optik olarak karışmalarını sağladı; bu yöntem Neo-İzlenimcilik oldu.[16][9] Her ikisi de izlenimci renge borçlu olan Vincent van Gogh ve Paul Gauguin, bunun yerine kişisel duyguya ve hayal gücüne dayalı icada yöneldiler.[16]
Kurulu düzen tarafından bitmemiş "izlenimler" üreten kişiler olarak hor görülen bir avuç ressam, ancak iki on yıl içinde Batı resminin önceliklerini altüst etmişti. Sanatı stüdyodan çıkarıp gün ışığına taşıdılar, algılama edimini bizzat asıl konu hâline getirdiler ve neredeyse tüm modern sanatın içinden geçeceği kapıyı açtılar.[6]
Bu editoryal yazı, National Gallery of Art (Washington), Musée d'Orsay, Metropolitan Museum of Art, National Gallery (Londra), Musée Marmottan Monet, Tate, National Museum of Women in the Arts, Smithsonian ve Encyclopædia Britannica'nın koleksiyon ve akademik malzemelerinden yararlanmaktadır.
Henüz yorum yok — ilk sen ol.