1. Ana Sayfa
  2. Keşfet
  3. The Korean New Wave: How a Censored Cinema Conquered the World
The Korean New Wave: How a Censored Cinema Conquered the World
EditörlükFilm

Kore Yeni Dalgası: Sansürlenen Bir Sinema Dünyayı Nasıl Fethetti

Diktatörlüğün enkazından bir Altın Palmiye ve bir Oscar'a, Güney Kore sinemasını — ve onunla birlikte küresel sinemayı — yeniden yaratan yönetmenler

CE
Caleido Editorial Team18 Haziran 20269 dk okuma0 görüntülenme

Şubat 2020'de, sınıf hıncını ve yarı su basmış bir bodrum dairesini konu alan bir Güney Kore filmi, Akademi Ödülleri'nin tüm tarihinde hiçbir yabancı dildeki filmin başaramadığını başardı: En İyi Film ödülünü kazandı. Parasite ayrıca En İyi Yönetmen, En İyi Özgün Senaryo ve En İyi Uluslararası Film ödüllerini de aldı; tek bir gecede dört Oscar.[1] Beş ay önce Cannes'da Altın Palmiye kazanan ilk Kore filmi olmuş ve bunu 2013'ten beri jürinin oybirliğiyle başaran ilk film olmuştu.[2] Yurt dışındaki seyirciler için Bong Joon-ho'nun zaferi ani bir patlama gibi görünüyordu. Öyle değildi. Otuz yılı aşkın bir süredir oluşmakta olan bir hareketin doruk noktasıydı — bir diktatörlüğün çöküşünde dövülen bir sinema olan Kore Yeni Dalgası.

Kökenler: sansürcülerden sonra sinema

Yirminci yüzyılın büyük bölümünde Güney Kore sineması, demokrasi yanlısı dünyanın en baskıcı sansür rejimlerinden biri altında çalıştı. Ardışık askeri hükümetler sinemayı bir propaganda aracı olarak gördüler ve bir arşivin, ordunun demokrasi yanlısı bir ayaklanmayı ezdiği 1980 Gwangju Katliamı'ndan sonra «yeni bir şiddetle yenilenen acımasız devlet sansürü» olarak tanımladığı şeyle denetlediler.[3] Yolsuzluğu, emeği ya da yakın geçmişi ele almak isteyen film yapımcıları bunu gerçek bir riskle yaptılar.

Kore Yeni Dalgası'na dönüşen hareket, doğrudan ülkenin demokratikleşmesinden doğdu. Haziran 1987'de haftalarca süren kitlesel protestolar — Haziran Demokratik Mücadelesi — Chun Doo-hwan rejimini doğrudan cumhurbaşkanlığı seçimlerine ve anayasa reformuna izin vermeye zorladı.[4] Otoriter kontrolün gevşemesi, toplumsal duyarlılığı olan bir yönetmen kuşağına alan açtı. Bu ilk dalganın merkezî figürü, Harvard Film Archive tarafından «1980'lerin ve 1990'ların sonlarındaki dikkat çekici Kore Yeni Dalgası'nın merkezî sesi, hatta atası» olarak tanımlanan Park Kwang-su idi.[3] 1988 tarihli ilk filmi Chilsu and Mansu, popüler «kanka» komedisini «işçi sınıfının hayal kırıklığının öfkeli bir portresine» dönüştürerek siyasi açık sözlülüğü ana akım Kore filmine kaçak yollardan soktu.[3]

İzleyen on yıldaki endüstriyel reformlar, olasılığı bir harekete dönüştürdü. 1992'de Samsung holdingi, Kim Ui-seok'un gişe filmi Marriage Story'yi yayımladı; bu, bir chaebol tarafından desteklenen ilk Güney Kore filmi ve yerli üretimde kurumsal dikey entegrasyonun başlangıcıydı.[5] Sinemaları her yıl belirli sayıda gün boyunca yerli filmleri göstermeye zorlayan uzun süredir var olan bir ekran kotası, yerli ürünü Hollywood'dan korudu.[5] Belirleyici kopuş 1996'da geldi; Güney Kore Anayasa Mahkemesi, filmlerin gösterim öncesi sansürünün anayasaya aykırı olduğuna hükmederek devletin bir filmi gösterimden önce kesme yetkisine son verdi.[6]

Yeni bir ticari özgüven

Demokratikleşme Kore yönetmenlerine söyleyecek bir şey verdiyse, 1990'ların sonu onlara bunu söylemeyi kazançlı kılacak kadar büyük bir izleyici kitlesi verdi. Dönüm noktası, Kang Je-gyu'nun casusluk gerilimi Shiri (1999) oldu; bu, Güney Kore tarihinde yalnızca Seul'de iki milyondan fazla bilet satan ilk filmdi — yerli bir gişe rekortmeninin ithal rakibini geçebileceğinin kanıtıydı.[6] Eleştirmenler «iyi yapılmış film»den söz etmeye başladılar: hem kalabalıkları hem de saygıyı toplamak için destansı bütçelere ihtiyaç duymayan, anlatısal olarak iddialı tür filmleri.[7]

Bu ticari taban, daha genç bir kuşağı biçimsel olarak cesur olmakta özgür kıldı. Şimdi Yeni Dalga altında toplanan filmler tanınabilir bir mizaç paylaşır: uyarısız türler arasında geçiş yaparlar — gerilim komediye, melodram korkuya dökülür — ve siyasi şiddetten sınıf öfkesine kadar, daha eski Kore sinemasının dokunması yasaklanmış konuları işlerler.[7] Üç yönetmen hareketin uluslararası yüzünü tanımladı.

Bong Joon-ho: toplumsal bir röntgen olarak tür

1969'da Daegu'da doğan Bong Joon-ho, 2000'de Barking Dogs Never Bite ile uzun metraj film debüsünü yaptı.[8] İkinci filmi Memories of Murder (2003), 1980'lerden çözülmemiş bir seri cinayet vakasını diktatörlük altındaki polis beceriksizliğinin bir portresi olarak yeniden kurguladı ve döneminin tür açısından iddialı «iyi yapılmış filmleri» arasında sayıldı.[7] Bong'un imzası, titiz bir kontrol ve ani ton değişimleriyle uygulanan, toplumsal eleştiri için bir teslimat sistemi olarak popüler türün kullanımıdır.[8]

Bu yöntemin ticari erişimini The Host (2006) ile kanıtladı; Amerikan askeri kirliliğinden doğan bir yaratığın işçi sınıfından bir aileyi tehdit ettiği bir canavar filmi. Gösteriminin sonunda 13 milyondan fazla seyirci çekmişti; o zamana kadar Kore tarihindeki en büyük gişe başarısı.[9] Bong daha sonra diller ve ölçekler arasında gezindi — İngilizce dilindeki sınıf alegorileri Snowpiercer (2013) ve Okja (2017) — ardından Parasite (2019), eşitsizliğe yönelik yinelenen takıntısını Altın Palmiye'yi ve ertesi yıl dört Akademi Ödülü'nü kazanan filmde birleştirdi; böylece Palmiye'yi kazanan ilk Kore yönetmeni ve İngilizce olmayan ilk En İyi Film'in mimarı oldu.[1][2]

Park Chan-wook: ahlaki bir sorgulama olarak intikam

1963'te Seul'de doğan Park Chan-wook, itibarını İntikam Üçlemesi olarak bilinen şey üzerine kurdu — Sympathy for Mr. Vengeance (2002), Oldboy (2003) ve Lady Vengeance (2005) — intikamın ve bedelinin tematik olarak bağlantılı üç incelemesi.[10] Sineması içgüdüsel şiddet, labirentvari intikam kurguları ve oyunbaz, virtüöz bir görsel üslupla karakterizedir.[10]

Oldboy — on beş yıl boyunca açıklama olmaksızın hapsedilen bir adamın, esir alanını bulmak için aniden serbest bırakıldığı film — atılım oldu. 2004 Cannes Film Festivali'nde ikinci en yüksek onur olan Büyük Ödül'ü kazandı; burada jüri başkanı Quentin Tarantino'nun, filmin doğrudan Altın Palmiye'yi alması için kampanya yürüttüğü bildirildi.[11] Park o zamandan beri farklı registerlerde gezindi: erotik dönem gerilimi The Handmaiden (2016), Galli yazar Sarah Waters'ın bir romanından sömürge Kore'sine aktarılan gevşek bir uyarlama ve kendisine Cannes'da En İyi Yönetmen ödülünü kazandıran bir dedektif romansı olan Decision to Leave (2022).[10]

Lee Chang-dong: edebî vicdan

Üçüncü sütun sinemaya edebiyattan ulaştı. 1954'te Daegu'da doğan Lee Chang-dong, tek bir kareyi yönetmeden önce yerleşik bir romancıydı; ilk romanını 1983'te yayımladı; daha sonra 2003'ten 2004'e kadar Güney Kore Kültür ve Turizm Bakanı olarak görev yaptı.[12] Filmleri, yaralıların ve dışlanmışların aceleci olmayan, natüralist karakter incelemeleridir; acının gözlemini olay örgüsü mekaniğinin üstünde tutar.[12]

İlk filmi Green Fish (1997) ve tersine kronolojili trajedi Peppermint Candy (1999)'den itibaren Lee, Avrupa festival devresinin değişmez bir parçası olan bir eser bütünü inşa etti. Oasis (2002) ona Venedik'te En İyi Yönetmen için Gümüş Aslan'ı kazandırdı; Secret Sunshine (2007), Jeon Do-yeon'u Cannes'da En İyi Kadın Oyuncu ödülüne taşıdı; Poetry (2010) Cannes senaryo ödülünü aldı.[12] Haruki Murakami'nin bir öyküsünden yaptığı uyarlama Burning (2018), Cannes'da FIPRESCI eleştirmenler ödülünü kazandı ve Akademi'nin yabancı dildeki Oscar için dokuz başlıklı kısa listesine ulaşan ilk Kore filmi oldu.[12]

Miras: ulusal bir sinema küreselleşiyor

Kore Yeni Dalgası'nın önemi, herhangi bir tek ödülden çok kanıtladığı şeyde yatar. Yakın zamanda sansürden çıkmış küçük bir ulusal sinemanın, evinde Hollywood'la ticari olarak ve yurt dışında herhangi bir auteur geleneğiyle entelektüel olarak rekabet edebileceğini — ve tür sinemacılığı ile ciddi toplumsal eleştirinin zıt kutuplar olması gerekmediğini gösterdi. The Hollywood Reporter, Oldboy'a daha geniş kültürel ihracat «Kore Dalgası»nı başlatmaya yardımcı olma payesini veriyor.[11]

Hareketi tanımlayan yönetmenler aktif ve dünya çapında aranan kişiler olmaya devam ediyor; Park Chan-wook 2026 için Cannes jürisinin başkanı seçildi.[13] Erişilebilir tür ile acımasız siyasetin kaynaşması artık filmin çok ötesinde dolaşıyor; Kore televizyonu ve dizi yayını dramasının uluslararası başarısında izi sürülebiliyor. Yeni sansürden çıkmış bir avuç film yapımcısının kanka komedisini bir protestoya dönüştürmesiyle başlayan şey, son otuz yılın en etkili sinematik hareketlerinden biri haline geldi — ve çevrenin merkezi yeniden biçimlendirebileceğinin kanıtı oldu.

[1]: «2020 Academy Awards — Bong Joon-ho's Parasite Makes History with Best Picture Win.» Britannica, «Parasite (2019 film).» Parasite, 92. Akademi Ödülleri'nde En İyi Film, Yönetmen, Özgün Senaryo ve Uluslararası Film ödüllerini kazandı; İngilizce olmayan ilk En İyi Film kazananı. [2]: «Parasite (2019 film).» Wikipedia. Altın Palmiye'yi kazanan ilk Kore filmi (2019) ve 2013'ten beri ilk oybirliğiyle Palmiye. [3]: «Park Kwang-su and the Origins of the Korean New Wave.» Harvard Film Archive. [4]: «June Uprising (1987).» Library of Congress Research Guides; «June Democratic Struggle,» Wikipedia. [5]: «Cinema of South Korea.» Wikipedia (ekran kotası; Samsung/Marriage Story 1992). [6]: «Cinema of South Korea.» Wikipedia (1996'da sansür anayasaya aykırı bulundu; Shiri Seul bilet rekoru). [7]: «Korean New Wave,» Routledge Encyclopedia of Modernism (iyi yapılmış film; tür harmanlama). [8]: «Bong Joon-Ho.» Britannica. [9]: «The Host (2006 film).» Wikipedia (13.019.740 seyirci; rekor). [10]: «Park Chan-Wook.» Britannica. [11]: «Oldboy at 20: How Park Chan-wook Created the Film That Kickstarted the Korean Wave.» The Hollywood Reporter; «Oldboy» 2004 Cannes'da Büyük Ödül. [12]: «Lee Chang-dong.» Wikipedia; «Chang-Dong Lee,» Festival de Cannes. [13]: «Park Chan-wook, President of the Jury of the 79th Festival de Cannes.» Festival de Cannes.

References

  1. 1.Parasite | Movie, Cast, Awards, & Oscars. Encyclopaedia Britannica ↗
  2. 2.Parasite (2019 film). Wikipedia ↗
  3. 3.Park Kwang-su and the Origins of the Korean New Wave. Harvard Film Archive ↗
  4. 4.June Uprising (1987) — South Korean Democratization Movement: A Resource Guide. Library of Congress ↗
  5. 5.Cinema of South Korea. Wikipedia ↗
  6. 6.Cinema of South Korea (censorship and Shiri box office). Wikipedia ↗
  7. 7.Korean New Wave. Routledge Encyclopedia of Modernism ↗
  8. 8.Bong Joon-Ho | Biography, Movies, & Awards. Encyclopaedia Britannica ↗
  9. 9.The Host (2006 film). Wikipedia ↗
  10. 10.Park Chan-Wook | Biography, Films, Oldboy, Decision to Leave, & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  11. 11.Oldboy at 20: How Park Chan-wook Created the Film That Kickstarted the Korean Wave. The Hollywood Reporter ↗
  12. 12.Lee Chang-dong. Wikipedia ↗
  13. 13.Park Chan-wook, President of the Jury of the 79th Festival de Cannes. Festival de Cannes ↗
koreanfilmhistory
Tartışma0 yorum

Tartışmaya katılmak için giriş yap.

Henüz yorum yok — ilk sen ol.

caleido

sürüm 1.0.372

Discord'a katılomelasHakkımızdaŞehirlerGizlilik PolitikasıHizmet ŞartlarıVeri SilmeYardım
© 2026 Caleido