1. Ana Sayfa
  2. Keşfet
  3. Literary Realism: The Art of the Ordinary
Literary Realism: The Art of the Ordinary
EditörlükLiterature

Edebi Gerçekçilik: Sıradanın Sanatı

On dokuzuncu yüzyıl romancılarının romanstan ve mitten yüz çevirerek gündelik hayatı tavizsiz, gözlemci bir gerçeklikle nasıl resmettikleri — ve kurmacayı sonsuza dek nasıl yeniden şekillendirdikleri.

CE
Caleido Editorial Team17 Haziran 20269 dk okuma0 görüntülenme

Sıradanın sanatı

Edebiyat tarihinin büyük bölümünde kurmaca, olağanüstü olana uzandı: kahramanlar ve kötüler, mucizeler ve yıkıntılar, mit ölçeğine ayarlanmış tutkular. On dokuzuncu yüzyılın ortasında bir kuşak yazar, bilinçli bir biçimde öteki yöne — sıradan olana — bakmaya karar verdi. Edebi gerçekçilik, sıradan yaşamı, gündelik olayları ve orta ya da alt sınıftan kişileri doğru ve nesnel bir biçimde temsil etmeye çalışan, Romantizmi tanımlamış olan abartı ve idealleştirmeyi reddeden akımdır.[1] Tutkusu mütevazı gibi gelir, oysa aslında köktencidir: sıradan bir günün dokusunu — taşradaki bir evliliği, başarısız bir kariyeri, bir aile yemeğini — ciddi sanatın uygun ve yeterli konusu kılmak.

Bu kanı tamamen biçimlenmiş olarak gelmedi. Fransa'da toplumsal altüst oluşun ardından billurlaştı, 1850'lerde bir kurama dönüşerek sertleşti ve sonra çeviri ve ortak koşullar yoluyla dışa doğru yayılarak İngiltere, Rusya ve Birleşik Devletler'de romanı yeniden biçimlendirdi. Gerçekçiliği izlemek, kurmacanın yeni bir araç takımı — yakın gözlem, çekimserlik, sempati — edinişine tanık olmaktır; modern romanın bir daha hiç bırakmadığı araçlar.

Kökenler: 1848 sonrası Fransa

Gerçekçilik, Fransa'da 1848 sonrası bir akım olarak, Fransız kültürel yaşamına egemen olmuş Romantizme karşı bilinçli bir tepki olarak ortaya çıktı.[2] 1848 Devrimi, hızlı sanayileşme ve şehirlerin kalabalıklaşması yazarlara hem bir konu hem de bir mizaç verdi: ideal olmaktan son derece uzak koşullar altında sıradan insanların yaşamları.[1] Birkaç düşünsel akım aynı yatağı besledi — güncel olayların doğru aktarımına verdiği önemle profesyonel gazeteciliğin yükselişi, gözlemlenebilir olguya duyduğu inançla Auguste Comte'un Pozitivist felsefesi ve sanatın dünyayı bir mercek kadar yalın biçimde kaydedebileceğini düşündüren yeni fotoğraf teknolojisi.[1]

Ne var ki bilinçli bir gerçekçilik programı ancak 1850'lerde biçimlendi ve önce resimden ödünç aldı. Ressam Gustave Courbet akıma savaşçı estetik duruşunu verdi ve Champfleury adıyla yazan romancı ve eleştirmen Jules-François Félix Husson, Courbet'nin ilkelerini edebiyata aktararak fiilen onun ilk kuramcısı oldu.[4] 1856'da eleştirmen Edmond Duranty, Mayıs 1857'de kapanmadan önce altı sayı çıkan kısa ömürlü Réalisme dergisini çıkardı.[4] Champfleury bunu 1857'de, bir romanın kahramanının olağanüstü bir figür değil sıradan bir adam olması gerektiğini öne süren eleştirel bildiri Le Réalisme ile izledi.[4] Sözcük ve öğreti artık açıkça ortadaydı.

Gerçekçilik ne yapar

Bildirilerin altında tanınabilir bir çalışma ilkeleri kümesi yatıyordu. Gerçekçi kurmaca, romantik bir idealleştirme ya da dramatize etme olmaksızın gündelik faaliyetleri ve sıradan yaşamı betimleyerek, çoğu zaman hayal gücüne karşı görgül gözleme ayrıcalık tanıyarak, „nesnel gerçekliği" yeniden üretmeyi amaçlıyordu.[2] Ayırt edici nitelikleri şunlardır: sıradan ortamların ve davranışların ayrıntılı, gözleme dayalı betimlemeleri; karmaşık bir olay örgüsünden çok karakter gelişimine yapılan vurgu; halk dilinin ve lehçenin kullanımı; ve toplumsal sorunlara — sınıf, yoksulluk, sıradan insanların ahlaki ikilemlerine — sürekli bir dikkat.[3]

Sonuç, bilinçli olarak dramdan uzak bir sanattır. Ağır ilerleyen bir olay örgüsü, bir kusur olmaktan çok uzak, bir özellik haline gelir: okura insanların gerçekte nasıl davrandığını, karar verdiğini ve başarısız olduğunu inceleme zamanı tanır.[5] Romantizmin yoğunluğa ve biricik benliğe değer verdiği yerde, gerçekçilik doğruluğa ve benliklerin biçimlendiği toplumsal ağa değer verdi. Artık amaç heyecanlandırmak değil, anlamaktı.

Balzac: bir toplumun panoraması

Gerçekçi duyarlığın, tutkusu kendisinden sonra gelen pek çok şeyi hâlâ gölgede bırakan bir öncüsü vardı. Honoré de Balzac (1799–1850), ayrıntıya yönelik keskin gözlemi ve toplumun süzgeçten geçirilmemiş temsili sayesinde, Avrupa kurmacasında gerçekçiliğin kurucu babalarından biri olarak görülür.[6] Neredeyse tüm üretimini, Restorasyon ve Temmuz Monarşisi altındaki Fransız yaşamının uçsuz bucaksız bir panoraması olarak tasarlanan tek bir iç içe geçmiş diziye, La Comédie humaine — 91 tamamlanmış kurmaca ve çözümleme eseri — topladı.[6]

Balzac'ın iki yeniliği, ardından gelen her şey için belirleyici oldu. Sıradan Fransız yurttaşların yaşamlarını merkezi konusu yapan ilk yazarlar arasındaydı ve toplumu gerçekte olduğu gibi vermek için biriktirilmiş ayrıntıyı kullanarak karakteri ve psikolojiyi romanın kalbine yerleştiren ilkler arasındaydı.[6] Tümüyle hayal edilmiş bir toplumsal düzen içinde kitaptan kitaba sürüklenen yinelenen karakterleri, kurmacayı çağdaş Fransa'nın bir tür doğa tarihi gibi ele aldı — gerçekçiliğin yönteme dönüştüreceği dürtü.

Flaubert: yazarın yok oluşu

Panoramayı Balzac sağladıysa, disiplini Gustave Flaubert (1821–1880) sağladı. Fransız kurmacasında edebi gerçekçiliğin başta gelen temsilcisi sayılan Flaubert, en çok romantik kuruntuları kendisini mahveden taşralı bir doktorun karısının öyküsü olan Madame Bovary (1857) ile tanınır.[7] Romanın tarihi akımın ününe bağlanmıştır: 1856'da Revue de Paris'te tefrika edilen eser müstehcenlikten yargılandı ve duruşmada savcılık gerçekçiliğin bizatihi kendisinin sanata ve edebe karşı bir suç olduğunu öne sürdü.[7] Flaubert 7 Şubat 1857'de aklandı ve kitap derhal çok satan oldu — ve hem gerçekçiliğin başlıca başyapıtı hem de akımı Avrupa sahnesinde yerleştiren eser olarak görülür hale geldi.[8]

Madame Bovary'yi bir dönüm noktası kılan şey, konusundan çok üslubuydu. Flaubert le mot juste'ün — „doğru sözcük"ün — peşindeydi; dildeki kesinliğin edebi sanatın anahtarı olduğu kanısıyla tek tek cümleleri cilalamak için günlerini harcardı.[9] Bu kesinliği bir kişiliksizlik öğretisiyle birleştirdi; „bir yazarın kitabında, evrendeki Tanrı gibi olması gerektiğini, her yerde mevcut ve hiçbir yerde görünür olmaması gerektiğini" savundu ve yargılar karakterlerin kendisinden çıkıyormuş gibi görünsün diye yazar sesini büyük ölçüde bastırdı.[9] Bunu yaparak Flaubert, çoğu okurun bugün modern gerçekçi anlatı olarak tanıdığı şeyi belirleyici biçimde kurdu; eleştirmenlerin de belirttiği gibi etkisi, görünmeyecek kadar tanıdıktır.[9] Yöntemi, eleştirmenlerin Fransız gerçekçiliğinin gelişimindeki en yüksek aşamalar arasında saydığı L'Éducation sentimentale (Duygusal Eğitim, 1869) ile daha da geliştirdi.[2]

Eliot: sempati olarak gerçekçilik

İngiltere'de gerçekçilik, Viktorya çağının önde gelen yazarlarından biri olan Mary Ann Evans'ın (1819–1880) takma adı George Eliot aracılığıyla ahlaki bir boyut kazandı.[10] Romanları gerçekçilikleri, psikolojik derinlikleri ve İngiliz taşra yaşamının titiz betimlemesiyle tanınır — ilkin Adam Bede (1859) ile sergilenen ve „Taşra Yaşamının Bir İncelemesi" alt başlığını taşıyan, bugün geniş ölçüde İngilizce yazılmış en büyük romanlardan biri sayılan Middlemarch (1871–72) ile doruğuna ulaştırılan nitelikler.[5][10]

Eliot'ın ayırt edici katkısı, sempatiyi gerçekçi sanatın motoru kılmaktı. İngilizceye çevirdiği Alman felsefesinden etkilenerek, ahlaki anlayışın insanın kendisinden çok farklı kişilerle şefkatli bir ilgileniş yoluyla doğduğu hümanist bir etik görüş geliştirdi.[10] Middlemarch'ta kurgusal kasaba taşra toplumunun bir mikrokozmosu olur ve Eliot'ın evlilik, hırs, din, reform ve kadınların kısıtlanmış konumu üzerine sabırlı çözümlemesi, gerçekçi yöntemi bir ahlaki eğitim biçimine dönüştürür — başkalarını anlamanın hizmetindeki gözlem.[5]

Tolstoy: yaşamın bütünü

Rus gerçekçiliği biçimi en büyük ölçeğine taşıdı. Leo Tolstoy dünyanın en büyük romancılarından biri ve gerçekçi kurmacanın ustası sayılır ve iki doruğu — War and Peace (1865–69) ve Anna Karenina (1875–77) — düzenli olarak şimdiye dek yazılmış en büyük romanlar arasında anılır.[11] Savaş ve Barış, tarihsel gerçekçiliği destansı bir anlatıya dokur; Napoléon Savaşları'nın etkisini birkaç Rus ailesi boyunca izlerken Tolstoy'un tarih, iktidar ve insan iradesi üzerine felsefi sorularını da kovalar.[11]

Anna Karenina aynı gerçekçi dikkati içe çevirir; aşkı, sadakatsizliği ve toplumun baskılarını çok az romanın yakaladığı bir psikolojik derinlikle inceler; ünlü ilk cümlesi — „Bütün mutlu aileler birbirine benzer; her mutsuz aile ise kendince mutsuzdur" — evcil ve tikel olanda kök salmış bir kurmacayı ilan eder.[11] Virginia Woolf, Tolstoy'a „bütün romancıların en büyüğü" dedi; bu yargı, gerçekçiliğin onun elinde bütün bir toplumu ve bireylerin iç yaşamını tek bir çerçevede tutabildiğini ne denli eksiksiz biçimde kaydeder.[11]

Miras

Gerçekçilik sona ermekten çok dallandı ve dağıldı. En dolaysız torunu, kabaca 1865'ten 1900'e dek serpilen ve kalıtımın, çevrenin ve toplumsal koşulların insan karakteri üzerinde kaçınılmaz bir güç uyguladığını ima etmek için ayrıntılı gerçekçiliği kullanan akım, yani natüralizmdi.[12] Başta gelen kuramcısı Émile Zola, Le Roman expérimental'de (1880) bir romanın bilimsel bir deney gibi yürütülebileceğini, öykünün başlangıç koşullarından klinik bir kesinliğe benzer bir şeyle açılabileceğini savundu.[13] Zola'nın görgül, tavizsiz yaklaşımı uzun bir yazar dizisini biçimlendirdi — aralarında Amerikalı natüralistler Stephen Crane, Frank Norris ve Theodore Dreiser de vardı.[13]

Gerçekçilik ayrıca eleştirmenlerin romanın asıl kökenlerini nasıl anladığını da yeniden çerçeveledi. The Rise of the Novel'de (1957) bilgin Ian Watt, „biçimsel gerçekçiliği" türün belirleyici niteliği olarak saptadı ve onu Daniel Defoe ile Samuel Richardson gibi on sekizinci yüzyıl başı İngiliz yazarlarına dek geri götürdü.[14] Watt'ın savı, gerçekçiliğin sadece on dokuzuncu yüzyıla özgü bir moda olmadığını, modern kurmacanın derin bir yapısal öncülü olduğunu açıkça gösterdi.

İşte, nihayetinde, akımın kalıcı mirası budur. Sıradan yaşamın ciddi dikkati hak ettiği; karakterin olaydan daha önemli olduğu; yazarın geri çekilip bir dünyanın kendi adına konuşmasına izin verebileceği kanısı — bunlar bir okulun programı olmaktan çıkıp romanın varsayılan önkabulleri haline geldi. Çağdaş bir yazar bir evliliği, bir işi ya da sessiz bir hayal kırıklığını sabırlı bir kesinlikle ve avutucu bir ahlak dersi olmaksızın betimlediğinde, Balzac'ın başlattığı, Flaubert'in kusursuzlaştırdığı, Eliot ve Tolstoy'un en dolu insani menziline taşıdığı bir disiplin içinde çalışıyordur.

Kaynaklar

[1]: Britannica, „Realism — Novels, Literature, 19th Century." [2]: Wikipedia, „Literary realism." [3]: EBSCO Research Starters, „Realism (literary period)." [4]: Britannica, „Le Réalisme"; Classiques Garnier, „Réalisme (1856–1857), journal dirigé par Edmond Duranty." [5]: Wikipedia, „Middlemarch." [6]: Wikipedia, „Honoré de Balzac" / „La Comédie humaine." [7]: Wikipedia, „Madame Bovary." [8]: Britannica, „Madame Bovary (novel)." [9]: Wikipedia, „Gustave Flaubert." [10]: Wikipedia, „George Eliot." [11]: Britannica, „Leo Tolstoy." [12]: Wikipedia, „Naturalism (literature)." [13]: Britannica, „Novel — Naturalism." [14]: Wikipedia, „The Rise of the Novel."

References

  1. 1.Realism — Novels, Literature, 19th Century. Encyclopaedia Britannica ↗
  2. 2.Literary realism. Wikipedia ↗
  3. 3.Realism (literary period). EBSCO Research Starters ↗
  4. 4.Le Réalisme (Champfleury) / Réalisme (1856–1857), journal dirigé par Edmond Duranty. Encyclopaedia Britannica; Classiques Garnier ↗
  5. 5.Middlemarch. Wikipedia ↗
  6. 6.Honoré de Balzac / La Comédie humaine. Wikipedia ↗
  7. 7.Madame Bovary. Wikipedia ↗
  8. 8.Madame Bovary (novel). Encyclopaedia Britannica ↗
  9. 9.Gustave Flaubert. Wikipedia ↗
  10. 10.George Eliot. Wikipedia ↗
  11. 11.Leo Tolstoy. Encyclopaedia Britannica ↗
  12. 12.Naturalism (literature). Wikipedia ↗
  13. 13.Novel — Realism, Naturalism, Characterization. Encyclopaedia Britannica ↗
  14. 14.The Rise of the Novel. Wikipedia ↗
literaryliteraturehistory
Tartışma0 yorum

Tartışmaya katılmak için giriş yap.

Henüz yorum yok — ilk sen ol.

caleido

sürüm 1.0.372

Discord'a katılomelasHakkımızdaŞehirlerGizlilik PolitikasıHizmet ŞartlarıVeri SilmeYardım
© 2026 Caleido