1. Ana Sayfa
  2. Keşfet
  3. Magical Realism: The Ordinary Marvelous
Magical Realism: The Ordinary Marvelous
EditörlükLiterature

Büyülü Gerçekçilik: Sıradan Olanın Olağanüstülüğü

Alman resmi için kullanılan bir terimin nasıl Latin Amerika'nın dünya edebiyatına armağanı haline geldiği — ve yemek masasındaki hayaletlerin bize tarih hakkında neden doğru bir şey söylediği

CE
Caleido Editorial Team17 Haziran 20269 dk okuma0 görüntülenme

Büyülü gerçekçi bir romanda, bir kadın çamaşır katlarken bedeniyle göğe yükselir ve odadaki hiç kimse bunu tuhaf bulmaz. Şaşırmayı reddetme — imkânsız olanı, birinin havayı betimlerken kullanabileceği aynı düz, telaşsız sesle anlatma — yirminci yüzyılın en etkili edebî biçimlerinden birinin itici gücüdür. Büyülü gerçekçilik, sıradan dünyanın kurallarını kırmaktan çok, onları sessizce genişletir; doğaüstü ile sıradan olanın tek, kesintisiz bir yüzeyi paylaştığında ısrar eder.

Bir kütüphanede değil, bir galeride doğan bir terim

Bu deyiş hiç de edebiyatta başlamadı. Alman sanat eleştirmeni Franz Roh, yeni bir resim türünü betimlemek için 1925'te Nach Expressionismus: Magischer Realismus (Dışavurumculuktan Sonra: Büyülü Gerçekçilik) adlı bir kitapta magischer Realismus terimini ortaya attı.[1][2] Dışavurumculuğun duygusal çarpıtmalarına tepki olarak Roh, terimi Neue Sachlichkeit ya da «Yeni Nesnellik» olarak bilinen Alman akımının soğuk, keskin ayrıntılı tuvalleri için kullandı.[2][3] Onu ilgilendiren şey fantezi değil, gerçek olanın tuhaf aurasıydı: «kesin ayrıntıyı, pürüzsüz fotografik berraklığı ve akılcı dünyanın ‹büyülü› doğasının tasvirini» değerli buluyordu.[2] Roh'un kullanımında büyü, bir algı niteliğiydi — sıradan nesnelere, hipergerçek bir kesinlikle resmedildiklerinde yapışan tekinsizlik.[2]

Terim hızla göç etti. İtalyan yazar Massimo Bontempelli, büyülü gerçekçiliği edebiyata uygulayan ilk kişi oldu; 1926'da 900. Novecento dergisini kurdu ve fikri Avrupa kurgusuna taşıdı.[2] Ancak belirleyici dönüşümü Atlantik'in öte yakasında gerçekleşti.

Lo real maravilloso ve Latin Amerika dönüşü

Kavram İspanyol Amerikası'na ulaştığında karakter değiştirdi. Eleştirmen Luis Leal, Venezuelalı yazar Arturo Uslar Pietri'yi, 1948'de realismo mágico'yu bir Latin Amerika edebî bağlamında kullanan ilk kişilerden biri olarak gösterir.[2] Ne var ki, asıl belirleyici yeniden formülleştirme Kübalı romancı Alejo Carpentier'e aittir. Haiti Devrimi'ni konu alan romanı The Kingdom of This World'a yazdığı 1949 tarihli önsözde Carpentier, büyülü gerçekçiliği değil, lo real maravilloso'yu — «harikulade gerçek»i — önerdi.[4][5]

Carpentier'in iddiası, harikulade olanın Avrupa Gerçeküstücülüğünden ithal edilmiş bir edebî teknik değil, Amerikan gerçekliğinin bizzat kendisinin bir hâli olduğuydu. Kıtanın tarihi ve coğrafyası, savına göre, o denli aşırıydı ki dışarıdan bakan gözlere kurgusal görünüyordu; büyü ile olgu arasındaki sınırın gerçekten bulanıklaştığı bir bölgede yazarın yapması gereken tek şey orada olanı aktarmaktı.[4][5] Fantastik olanın belirli bir yere ve belirli bir tarihe — rüyaya ya da soyutlamaya değil — kök salması, bu biçimin belirleyici bağlılıklarından biri hâline gelecekti.

İkinci, biçimlendirici bir billurlaşma 1955'te, eleştirmen Ángel Flores «Magical Realism in Spanish American Fiction» yazısını yayımladığında geldi. Flores, Jorge Luis Borges'i ilk büyülü gerçekçi olarak adlandırdı ve türün soyağacını Arjantinli ustaya bağladı.[2][6] Borges en iyi bir öncü olarak anlaşılır: 1944 tarihli öykü derlemesi Ficciones, kendi titiz mantığına uyan kendine yeten dünyalar kurdu ve etkisi onu izleyen yazarlar boyunca yayıldı.[6][7] Borges zihinsel ve fantastik olana yönelirken, tam anlamıyla büyülü gerçekçi biçim, o imgesel özgürlüğü gerçek bir toplumun yoğun, yaşanmış dokusuyla kaynaştıracaktı.

Belirleyici özellikler

Büyülü gerçekçiliği fanteziden ya da yalnızca fantastik olandan ayıran şey, her şeyden önce tondur. Anlatıcı, imkânsız olayları tam bir sükûnetle sunar — eleştirmenlerin yazar suskunluğu dediği, okuru harikulade olanı dikkat çekmez bir şey olarak kabul etmeye davet eden, hayreti ya da açıklamayı bilinçli bir biçimde esirgeme.[2] Doğaüstü bir kopuş olarak çerçevelenmez; uydurulmuş bir dünyaya değil, tanıdık, çağdaş, tarihle doymuş bir dünyaya dokunur.[2]

Gabriel García Márquez, bu sesin kaynağını kendi çocukluğunda buldu. «En korkunç şeyleri, sanki onları henüz görmüş gibi hiç heyecanlanmadan» anlatan büyükannesine, imkânsız olana inandırıcılık kazandıran o kuru, «poker suratlı» anlatım tarzını kendisine verdiği için minnet duyuyordu.[8] Bu sarsılmazlık, biçimin imzasıdır: olay ne kadar tuhafsa, anlatım o kadar sakindir.

Sükûnetin altında bir siyaset yatar. Büyülü gerçekçilik, folklor ile yerli ya da halk inancından güçlü bir akıntı taşır ve çoğu zaman egemen, akılcı dünya görüşlerine örtük bir eleştiri işlevi görür — tarihe dair yaşanmış deneyimi şiddet dolu, parçalanmış ve resmî olarak çarpıtılmış olan halkların sömürge sonrası gerçekliğini yazmanın bir yolu.[2] Hayaletlerin, kehanetlerin ve göğe yükselişlerin olağan kabulü, sömürgecinin gerçek sayılan şey üzerindeki tekelinin reddi olarak okunabilir.

García Márquez ve dönüm noktası eser

Bu biçim, İspanyolca Cien años de soledad adıyla 1967'de yayımlanan One Hundred Years of Solitude'da kesin ifadesini buldu.[9][10] Roman, ataerkil José Arcadio Buendía tarafından kurulan kurgusal Kolombiya kasabası Macondo'da Buendía ailesinin yükselişini ve düşüşünü anlatır.[9][10] Sayfaları boyunca olağanüstülükler, doğumlar, savaşlar ve hasatlarla aynı ciddiyetle açılır ve karakterler bunları yaşamın sıradan olguları olarak özümser.[9] Birçok dile çevrilen eser, büyülü gerçekçiliğin en önde gelen örneği ve edebî anının merkezî yapıtı oldu; üstelik García Márquez'e 1982 Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandırmada en belirleyici kitap oydu.[9][10]

O an, Latin Amerika Patlaması'ydı (Boom) — 1960'lar ve 1970'lerde, görece genç bir Latin Amerikalı romancılar grubunun Avrupa'da ve dünya genelinde geniş bir dolaşım kazandığı dönem.[11] Boom, en çok Kolombiyalı García Márquez, Arjantinli Julio Cortázar, Meksikalı Carlos Fuentes ve Perulu Mario Vargas Llosa ile özdeşleştirilir.[11] Boom yazınının tamamı büyülü gerçekçi değildi — Cortázar'ın labirentvari karşı-romanı Hopscotch (1963), tam anlamıyla büyülü gerçekçilikten çok deneysel ve fantastik olana aittir[12] —, ama Boom bu biçimi, çevirinin can alıcı yardımıyla küresel bir okur kitlesine taşıdı.[11] Öncüleri arasında, Maya mitinden ve halk inancından beslenen ve bir kısmı büyülü gerçekçilik üslubunda yazılmış eseriyle 1967 Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanan Guatemalalı Miguel Ángel Asturias vardı.[13]

Allende ve genişleyen çember

Bu biçim, yeni sesleri içine alacak kadar geniş olduğunu kanıtladı. Isabel Allende, ölmekte olan büyükbabasına bir mektup olarak başlayıp yirminci yüzyıl Şilisi'nin siyasi çalkantıları zemininde geçen, Trueba ailesinin dört kuşağını anlatan bir vakayinameye dönüşen The House of the Spirits (La casa de los espíritus, 1982) ile çıkış yaptı.[14] Onun dünyasında, Clara'nın durugörüsü gibi doğaüstü olaylar son derece doğal bir biçimde açılır; Allende, Yüzyıllık Yalnızlık'ın etkisini kabul ederken biçimi açıkça feminist ve mahrem bir kayda yöneltti.[14] Kitap uluslararası bir çoksatar oldu ve 1993'te Bille August'un yönettiği bir sinema uyarlamasına dönüştü.[14]

Küresel bir biçim

Yirminci yüzyılın sonlarına gelindiğinde büyülü gerçekçilik, Latin Amerika kökenlerini aşarak dünya çapında bir edebî dile dönüşmüş, özellikle sömürgecilik, göç ve tartışmalı ulusal tarihlerle boğuşan yazarlar için cazip hâle gelmişti. Salman Rushdie, onu Hint alt kıtasına Midnight's Children (1981) ile uyarladı; romanın anlatıcısı Saleem Sinai — Hindistan'ın bağımsızlık günü olan 15 Ağustos 1947'de tam gece yarısı doğmuş — yaşamını yeni ulusun kaderine bağlayan telepatik güçlere sahiptir.[15] Roman o denli etkili oldu ki yayımlanmasının ardından gelen on yıla «Rushdie sonrası» dendi.[15] Birleşik Devletler'de Toni Morrison, kölelik ve sonrasının Amerikan öyküsüne benzer bir duyarlılık getirdi; romanı Beloved, İngilizcede büyülü gerçekçiliğin bir dönüm noktası olarak yaygın biçimde anılır.[2]

Bu biçimin erişimi artık kıtaları ve edebî gelenekleri kapsıyor; uygulayıcıları arasında Britanyalı Angela Carter, Japon Haruki Murakami, Çinli Mo Yan (2012 Nobel ödüllüsü) ve Polonyalı Olga Tokarczuk (2018 ödüllüsü) bulunuyor.[2] Hepsinin içinden, Roh'un bir Alman galerisinde yarı yarıya sezdiği ve Carpentier ile García Márquez'in bir görme biçimine dönüştürdüğü o özgün sezgi geçer: gerçeklik, yeterince yakından ve dürüstçe bakıldığında — özellikle fetih, inanç ve folklorla biçimlenmiş yerlerin gerçekliği — zaten harikuladedir ve yalnızca, tereddüt etmeden anlatılmayı ister.

[1]: Tate, "Magic realism," Art Terms. https://www.tate.org.uk/art/art-terms/m/magic-realism [2]: "Magical realism," Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Magical_realism [3]: "New Objectivity (Neue Sachlichkeit)," National Galleries of Scotland. https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/glossary-terms/neue-sachlichkeit-new-objectivity [4]: "The Kingdom of This World," Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/The_Kingdom_of_This_World [5]: "Alejo Carpentier," Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Alejo_Carpentier [6]: "Borges's Ficciones Transcends Traditional Realism," EBSCO Research Starters. https://www.ebsco.com/research-starters/history/borgess-ficciones-transcends-traditional-realism [7]: "Jorge Luis Borges," Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Jorge_Luis_Borges [8]: "How Gabriel García Márquez Brought 'One Hundred Years of Solitude' to Life," Biography.com. https://www.biography.com/authors-writers/how-gabriel-garc%C3%ADa-m%C3%A1rquez-wrote-100-years-of-solitude [9]: "One Hundred Years of Solitude," Britannica. https://www.britannica.com/topic/One-Hundred-Years-of-Solitude [10]: "'One Hundred Years of Solitude' is published," HISTORY. https://www.history.com/this-day-in-history/may-30/one-hundred-years-of-solitude-is-published [11]: "Latin American Boom," Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Latin_American_Boom [12]: "Hopscotch," Britannica. https://www.britannica.com/topic/Hopscotch-novel-by-Cortazar [13]: "Miguel Ángel Asturias," Britannica. https://www.britannica.com/biography/Miguel-Angel-Asturias [14]: "The House of the Spirits," Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/The_House_of_the_Spirits [15]: "Midnight's Children," Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Midnight%27s_Children

References

  1. 1.Magic realism. Tate ↗
  2. 2.Magical realism. Wikipedia ↗
  3. 3.New Objectivity (Neue Sachlichkeit). National Galleries of Scotland ↗
  4. 4.The Kingdom of This World. Wikipedia ↗
  5. 5.Alejo Carpentier. Wikipedia ↗
  6. 6.Borges's Ficciones Transcends Traditional Realism. EBSCO Research Starters ↗
  7. 7.Jorge Luis Borges. Wikipedia ↗
  8. 8.How Gabriel García Márquez Brought 'One Hundred Years of Solitude' to Life. Biography.com ↗
  9. 9.One Hundred Years of Solitude. Encyclopaedia Britannica ↗
  10. 10.'One Hundred Years of Solitude' is published. HISTORY ↗
  11. 11.Latin American Boom. Wikipedia ↗
  12. 12.Hopscotch. Encyclopaedia Britannica ↗
  13. 13.Miguel Ángel Asturias. Encyclopaedia Britannica ↗
  14. 14.The House of the Spirits. Wikipedia ↗
  15. 15.Midnight's Children. Wikipedia ↗
magical-realismliteraturefictionlatin-american
Tartışma0 yorum

Tartışmaya katılmak için giriş yap.

Henüz yorum yok — ilk sen ol.

caleido

sürüm 1.0.372

Discord'a katılomelasHakkımızdaŞehirlerGizlilik PolitikasıHizmet ŞartlarıVeri SilmeYardım
© 2026 Caleido