1. Ana Sayfa
  2. Keşfet
  3. Modernism: The Literature That Broke the Sentence
Modernism: The Literature That Broke the Sentence
EditörlükLiterature

Modernizm: Cümleyi Kıran Edebiyat

Bir kuşak yazar anlatıyı nasıl paramparça etti, içe döndü ve bir romanın ve bir şiirin ne olabileceğini yeniden tasarladı

CE
Caleido Editorial Team17 Haziran 202610 dk okuma0 görüntülenme

Geçmişle Bir Kopuş

Modernizm, sanatlarda on dokuzuncu yüzyılın sonundan yirminci yüzyılın ortasına kadar uzanan, gelenekle bilinçli bir kopuş ve yeni ifade biçimleri için huzursuz bir arayışla tanımlanan kapsamlı bir hareketti.[1] Edebiyatta bu, gerçekçi romanın ve iyi kurulmuş şiirin miras alınan uzlaşımlarını — doğrusal kurguyu, güvenilir anlatıcıyı, neden ve sonucun düzenli yürüyüşünü — parçalanma, içsellik ve radikal biçimsel deney lehine bir kenara atmak anlamına geliyordu.[2] Viktoryalılar dünyayı açıklamak için yazmışken, modernistler dünyanın yön kaybını kaydetmek için yazdılar.

Hareket bir anda ortaya çıkmadı. Henry James ve Joseph Conrad gibi yazarların savaş öncesi eserleri genellikle Modernist sayılır, ama tutarlı bir edebî hareket olarak Modernizm genellikle Birinci Dünya Savaşı'ndan sonraki yıllarla ilişkilendirilir.[1] O savaş (1914-1918) büyük katalizördü. Makineleşmiş katliamı, on dokuzuncu yüzyılın ilerlemeye, akla ve uygarlığın istikrarlı gelişimine olan inancını paramparça etti ve yerinde, savaş sonrası edebiyatın kendi biçimine sindirdiği yaygın bir hayal kırıklığı ve parçalanma duygusu bıraktı.[1]

Kopuşun Ardındaki Fikirler

Modernizm aynı zamanda derin bir entelektüel altüst oluşa verilen bir yanıttı. Yazarlar, başkalarının yanı sıra Charles Darwin, Sigmund Freud, Albert Einstein, Friedrich Nietzsche ve Henri Bergson'un sunduğu yeni gerçeklik anlatılarını özümsüyor — ve onlara karşı tepki gösteriyordu.[2] Sigmund Freud'un bilinçdışını haritalandırması, yazarları davranışın yüzeyinin altına, arzu, bellek ve düşün loşluğuna dalmaya teşvik etti. Einstein'ın görelilik kuramı, sabit, öngörülebilir bir evrenin Newtoncu imgesini sarstı. Nietzsche'nin „Tanrı'nın ölümü“ ilanı, miras alınan ahlaki kesinliklerin çöküşünü duyurdu ve Bergson'un mekanik saat zamanı ile akıcı, öznel süre deneyimi arasındaki ayrımı, romancılara takvimi ve saati terk etmek için felsefi bir ruhsat verdi.[2] Sonuç, dış toplumsal dünyadan çok bireysel bilincin değişken, istikrarsız manzarasıyla ilgilenen bir edebiyat oldu.

Belirleyici Özellikler

Hareketi simgelemeye gelen tek bir teknik varsa, o da bilinç akışıydı — düşüncenin, duyumun ve çağrışımın zihinden gerçekte geçtiği haliyle düzeltilmemiş akışını aktarma girişimi. Virginia Woolf, Dorothy Richardson ve James Joyce gibi yazarların öncülük ettiği bu teknik, derli toplu özeti dolaysızlık lehine bir kenara attı ve okurun bir karakterin iç dünyasında gerçek zamanlı olarak yaşamasına izin verdi.[2] Bununla yakından ilişkili olan iç monologtu; burada anlatı sesi neredeyse tümüyle karakterin söze dökülmemiş düşünüşüne çözülür.

Bu içe dönüşle birlikte parçalanma geldi. Modernist eserler sıklıkla sürekli anlatıyı kolaj lehine terk eder: ani ses, mekân ve üslup değişimleri; mitten, kutsal metinlerden ve başka edebiyatlardan alınan alıntılar ve göndermeler; ve okurun anlamı edilgen biçimde almak yerine etkin biçimde bir araya getirmesini gerektiren bir yapı.[3] Bu güçlük kasıtlıydı. Modernistler, bir anlatımın sanatçılarla halk arasındaki örtük sözleşme dediği şeyi — yazarların ana akım kültürün güvenilir yorumcuları olduğu varsayımını — kırdılar ve bunun yerine okuru anlamın inşasında bir işbirlikçiye dönüştürdüler.[1]

1922: Annus Mirabilis

Hiçbir tek yıl, edebî Modernizmle 1922'den daha yakından özdeşleştirilmez; bu yıl onun belirleyici metinlerinden ikisinin yayımlanmasına tanık oldu.[2]

İlki, Ulysses'tu; Paris'te 2 Şubat 1922'de — Joyce'un kırkıncı doğum gününde — Shakespeare and Company kitapçısından Sylvia Beach tarafından yayımlandı.[4] Roman, üç Dublinlinin yaşamında tek bir sıradan günü, 16 Haziran 1904'ü kayda geçirir: reklam toplayıcısı Leopold Bloom, yazar adayı Stephen Dedalus ve Bloom'un karısı Molly.[4] İskeleti mitolojiktir — Joyce, Bloom'u Odysseus'a, Molly'yi Penelope'ye ve Stephen'ı Telemakhos'a eşler ve Homeros'un Odysseia'sıyla bilinçli bir koşutluk kurar.[4] Joyce kitaba bilinç akışı kipinde başladı ama onu giderek göz kamaştırıcı bir üslup dizisiyle değiştirdi; öyle ki okurun dikkati anlatılan olaylar kadar yazının teknik ustalığına da çekilir.[5] Kapanış sayfaları — Molly Bloom'un noktalama işaretsiz gece tek konuşması, „and yes I said yes I will Yes“ ile biten — modern kurgunun en çok övülen pasajları arasında yer almayı sürdürür.[4] Romanın açık sözlülüğü onu kötü ünlü kıldı: tefrika edilirken Amerika Birleşik Devletleri'nde müstehcenlikten kovuşturuldu, Birleşik Krallık'ta 1936'ya kadar yasaklandı ve 1934'te bir mahkeme kararı onu müstehcen bulmayana dek ABD'de yasal olarak kısıtlandı.[4]

1922'nin ikinci kilometre taşı, T. S. Eliot'un uzun şiiri The Waste Land'tı; yirminci yüzyılın en önemli İngilizce şiirlerinden biri olarak yaygın biçimde kabul edilir.[6] Yaklaşık 434 dizeye uzanan şiir, ilk olarak Ekim 1922'de Eliot'un kendi Birleşik Krallık dergisi The Criterion'da ve Kasım'da Amerikan dergisi The Dial'da yayımlandı.[6] Beş bölümden kurulu olan şiir — „The Burial of the Dead“ ve onun ünlü açılışı „April is the cruellest month“ ile başlar — yenilenme bekleyen ruhsal olarak kurak bir savaş sonrası dünyayı betimlemek için parçaları, yabancı dilleri ve İncil'e, Shakespeare'e, Dante'ye ve antik bereket mitlerine göndermeleri birbirine dokur.[6] Editörüne çok şey borçluydu: Ezra Pound, şiirin altta yatan ritmini açığa çıkarmak için Eliot'un müsveddelerinin büyük bölümlerini budadı ve Eliot eseri ona il miglior fabbro — „daha iyi zanaatkâr“ — olarak adadı.[6]

Başlıca Figürler

James Joyce

İrlandalı yazar James Joyce hareketin merkezinde durur. Ulysses'in ötesinde, daha önceki Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi (1916), daha sonra dönüştüreceği iç monolog tekniğini geliştirdi.[5] Dublin'i, anlatımı özel çağrışıma kıvrılırken bile ansiklopedik bir kesinlikle çizilir ve 16 Haziran'da her yıl kutlanan „Bloomsday“, onun tek kurgusal gününün kalıcı etkisine tanıklık eder.[4]

Virginia Woolf

Virginia Woolf (1882-1941), İngilizcedeki önde gelen modernist romancılar arasındaydı ve Bloomsbury Grubu'nun — iktisatçı John Maynard Keynes ve romancı E. M. Forster dahil olmak üzere yaklaşık 1905'ten itibaren ailesinin çevresinde bir araya gelen yazarlar ve sanatçılar çevresinin — merkezî bir üyesiydi.[7] Kocası Leonard ile birlikte 1917'de Hogarth Press'i kurdu; bu yayınevi kendi eserlerinin çoğunu ve diğer önemli modernist yazıları yayımladı.[7] Mrs Dalloway'da (1925) Londra'da tek bir günü karakterlerinin iç içe geçmiş bilinciyle izledi ve To the Lighthouse'da (1927) kurguyu neredeyse tümüyle felsefi içe bakışa tabi kıldı.[1] Sonraki denemesi A Room of One's Own (1929), bir kadının kurgu yazacaksa paraya ve kendine ait bir odaya ihtiyacı olduğunu savundu ve biçimsel köktenciliğini sanatın maddi koşullarına ilişkin feminist bir argümanla birleştirdi.[7] 28 Mart 1941'de Woolf, Ouse Nehri'ne yürüyerek kendini boğdu.[7]

T. S. Eliot

Thomas Stearns Eliot (1888-1965), Missouri'nin St. Louis kentinde doğdu, 1914'te İngiltere'ye taşındı ve 1927'de İngiliz vatandaşı oldu.[8] The Waste Land onu kuşağının en etkili şairi yapmadan önce, özgünlüğünü çoktan J. Alfred Prufrock'un Aşk Şarkısı (1915) ile ilan etmişti.[8] Eleştirel denemeleri, özellikle „Gelenek ve Bireysel Yetenek“, yirminci yüzyıl eleştirisini yeniden biçimlendirdi ve modern şiire öncü katkısından dolayı 1948 Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü.[8]

Franz Kafka

Prag doğumlu Franz Kafka (1883-1924) Almanca yazdı ve Modernizm'e yabancılaşmanın en akıldan çıkmayan imgesini verdi.[9] The Metamorphosis (1915) adlı uzun öyküde, pazarlamacı Gregor Samsa uyanır ve kendini canavarca bir böceğe dönüşmüş bulur; The Trial adlı romanda, bir adam asla adı konmayan bir suçtan tutuklanır ve kovuşturulur.[9] Kafka'nın başkahramanları, tuhaf, gerçeküstü çıkmazların ve anlaşılmaz toplumsal-bürokratik güçlerin tutsağı olmuş yalıtılmış figürlerdir — öyle ayırt edici bir durum ki adı bir sıfata dönüştü, „Kafkaesk“.[9] Arkadaşı Max Brod'a yayımlanmamış el yazmalarını yakmasını söyledi; Brod reddetti ve bunun yerine Dava'yı ve diğer eserleri Kafka'nın 1924'teki ölümünden sonra yayımlayarak ona modernist bir ikon olma yerini güvence altına aldı.[9]

Daha Geniş Alan

Bu dördü yalnız çalışmadı. Şairlerin en saldırgan biçimde modern olanı Ezra Pound, 1912 civarında H.D., Richard Aldington ve F.S. Flint gibi şair arkadaşlarıyla birlikte İmgeci programı formüle etmeye yardım etti; dilde açıklık, kesinlik ve tutumluluk talep etti ve „Make it new“u modernist girişimin bir savaş çığlığı yaptı.[10] Fransa'da, Marcel Proust'un yedi ciltlik In Search of Lost Time'u (1913-1927), istemsiz belleğin işleyişini engin bir modernist mimariye dönüştürdü.[11]

Miras

Modernizm, edebiyatın ne olabileceğini dönüştürdü. Bilinç akışı romanı, parçalanmış ve göndermelerle dolu şiir, çözülmüş ya da güvenilmez anlatıcı ve okurların anlamı oluşturmaya etkin biçimde katılması talebi — hepsi ciddi yazının kalıcı dağarcığına girdi.[2] Eliot'un etkisi, W. H. Auden, Ted Hughes ve Seamus Heaney gibi sonraki şairlere doğrudan aktı, eleştirisi ise yüzyıl ortası akademisine egemen olan Yeni Eleştiri'yi biçimlendirmeye yardım etti.[8] Kafka'nın görüsü, edebiyatın ötesine, felsefeye, sinemaya ve kültür kuramına doğru dalga dalga yayıldı.[9]

Bilim insanları hareketin tam olarak ne zaman bittiği konusunda anlaşamıyor — Oxford'un Britanya edebiyatı ansiklopedisi sınırını 1939 dolaylarına koyar, gerçi pek çok modernist 1950'lere ve 1960'lara kadar yazmayı sürdürdü.[2] Ardından gelen postmodernizm, genellikle felsefi bir farkla ayırt edilir: modernistler hâlâ istikrarlı anlam ararken ve onun çöküşüne yas tutarken, postmodernistler onun yokluğunu kutlamaya geldiler.[2] Bu ayrım, modernistlerin koşulları ne denli kesin biçimde değiştirdiğinin başlı başına bir ölçüsüdür. 1922'nin annus mirabilis'inden bir yüzyıl sonra, iç yaşamın tüm parçalı, çelişkili dolaysızlığıyla aktarılmayı hak ettiği — ve biçimin kendisinin anlam taşıyabileceği — inancı, Pound'un deyişiyle onu yeni kılmaya koyulan edebiyatın kalıcı mirası olmayı sürdürüyor.[10]

References

  1. 1.Modernist literature | Examples, Characteristics, Books, Authors, Writers, & Facts. Encyclopaedia Britannica, 2024 ↗
  2. 2.Literary modernism. Wikipedia, 2026 ↗
  3. 3.Modernism | Definition, Characteristics, History, Art, Literature, Time Period, Postmodernism, & Examples. Encyclopaedia Britannica, 2024 ↗
  4. 4.Ulysses (novel). Wikipedia, 2026 ↗
  5. 5.Ulysses | Book, Publication Date, Summary, What Is It About, Banned Book, Characters, & Facts. Encyclopaedia Britannica, 2024 ↗
  6. 6.The Waste Land. Wikipedia, 2026 ↗
  7. 7.Virginia Woolf. Wikipedia, 2026 ↗
  8. 8.T. S. Eliot. Wikipedia, 2026 ↗
  9. 9.Franz Kafka. Wikipedia, 2026 ↗
  10. 10.Imagism | Literature, Poetry, Examples, Time Period, Ezra Pound, & Facts. Encyclopaedia Britannica, 2024 ↗
  11. 11.In Search of Lost Time. Wikipedia, 2026 ↗
modernismliteraturehistory
Tartışma0 yorum

Tartışmaya katılmak için giriş yap.

Henüz yorum yok — ilk sen ol.

caleido

sürüm 1.0.372

Discord'a katılomelasHakkımızdaŞehirlerGizlilik PolitikasıHizmet ŞartlarıVeri SilmeYardım
© 2026 Caleido