1. Ana Sayfa
  2. Keşfet
  3. Naturalism: The Novel as a Laboratory of Human Fate
Naturalism: The Novel as a Laboratory of Human Fate
EditörlükLiterature

Natüralizm: İnsan Kaderinin Laboratuvarı Olarak Roman

Bir grup Fransız ve Amerikalı yazar, kurguyu nasıl kalıtımın, çevrenin ve kayıtsız evrenin bir bilimine dönüştürdü

CE
Caleido Editorial Team17 Haziran 20268 dk okuma0 görüntülenme

İnsan Hayvanının Bir Bilimi

Natüralizm, doğa biliminin ilkelerini ve yöntemlerini — her şeyden önce doğanın Darwinci görüşünü — kurmaca yazımına uygulamaya çalışan, on dokuzuncu yüzyılın sonu ile yirminci yüzyılın başına ait bir edebî akımdı.[1] Daha önceki Gerçekçiler sıradan yaşamı sadakatle betimlemeyi amaçlarken, Natüralistler daha ileri gittiler: insan karakterinin ve davranışının, bireyin denetiminin ötesindeki iki güç, kalıtım ve çevre tarafından bütünüyle yönetildiği bilimsel bir determinizmi benimsediler.[1] Sonuç, insanlığın ahlaki ya da akılcı nitelikleri yerine onun tesadüfi, fizyolojik doğasını vurgulayan ve evreni çoğu kez insan ıstırabına temelden kayıtsız olarak gören bir edebiyat oldu.[1][2]

Akımın belirleyici özellikleri, bir avuç yinelenen bağlılıkta özetlenebilir: bir karakterin kaderinin kişisel olmayan güçler tarafından belirlendiği determinizm; anlatıcının kişisel olmayan bir ton ve tarafsız bir bakış açısı koruduğu mesafelilik; baştan sona bir bilimsel nesnelcilik; ve çoğu kez yoksulluğa, ahlaksızlığa ve kentsel alt sınıfa yöneltilmiş keskin toplumsal eleştiri.[2] Natüralist romanlar karamsarlığa eğilim gösterir ve kendi biyolojileri, sınıfları ve koşulları içine hapsolmuş karakterler betimler.

Fransız Kökenleri

Sözcüğün kendisi edebiyata görsel sanatlardan göç etti. Fransız eleştirmen Jules-Antoine Castagnary 1863'te bir resim „natüralist okulu" ilan etti ve sanatın amacının „doğayı azami gücüne ve yoğunluğuna taşıyarak yeniden üretmek" olduğunu bildirdi.[1] Terimi kurmacaya uyarlayan ve edebî akımın ardındaki kuramsal iskeleyi inşa eden kişi Émile Zola oldu.[2] Önemli bir öncü, kardeşler Edmond ve Jules de Goncourt'tan geldi; onların 1865 tarihli romanı Germinie Lacerteux — kendi hizmetçilerinin gizli çifte yaşamına dayanan — alt sınıflara odaklanışındaki sarsılmaz açıklığı nedeniyle Natüralizmin bir öncüsü olarak görülür.[3]

Zola (1840–1902) akıma manifestosunu sağladı.[4] 1880 tarihli denemesi The Experimental Novel (Le Roman expérimental) içinde, romancının bir bilim insanı gibi çalışması gerektiğini ileri sürdü: koşulları belirlemek, kalıtım, çevre ve durum değişkenlerini devreye sokmak ve sonucu ahlaki bir yargı olmaksızın belgelemek.[2] Zola yöntemini açıkça Fransız fizyolog Claude Bernard'ın Deneysel Tıbbın İncelenmesine Giriş (1865) eserinden çıkarsadı ve bir yazarın, insan doğasının yasalarını kavramak için kurmaca özneler üzerinde „deney yapması", onların duygularını yönlendirmesi ve çevrelerini değiştirmesi gerektiğini önerdi.[5][6]

Kuramı daha önce uygulamaya da koymuştu. Erken dönem romanı Thérèse Raquin (1867) daha önce edebiyata uygun görülmemiş ruhsal ve fizyolojik davranışları betimliyordu.[2] Zola'nın anıtsal başarısı, tek bir ailenin yazgılarını III. Napolyon'un İkinci İmparatorluğu boyunca izleyen ve kalıtsal mizaca dair kuramlarını tek bir soy hattının dalları boyunca sınamasına olanak tanıyan yirmi ciltlik Les Rougon-Macquart döngüsüydü.[4] Döngünün başyapıtları arasında L'Assommoir (1877), Nana (1880) ve her şeyden önce, bir kömür madencileri grevini anlatan destanı Germinal (1885) yer alır.[4]

Natüralizm hızla tek kişilik bir girişimden çok bir akım haline geldi. Genç yazarlardan bir grup, Zola'nın Paris yakınlarındaki Médan'daki kır evinin çevresinde toplandı ve 1880'de Fransa-Prusya Savaşı arka planında geçen altı Natüralist kısa öyküden oluşan Les Soirées de Médan'ı yayımladılar.[7] Öne çıkan parçası, genç yazarın ününü anında pekiştiren Guy de Maupassant imzalı „Boule de Suif" öyküsüydü.[7] Zola'nın etkisi daha sonra kurmacanın çok ötesine uzandı: 1898'de „J'Accuse…!" açık mektubuyla Dreyfus Davası'na müdahale etti ve ordu subayı Alfred Dreyfus'un haksız mahkûmiyetini kınadı.[4]

Natüralizm Atlantik'i Aşıyor

1890'lara gelindiğinde Natüralist program Amerika Birleşik Devletleri'nde kök salmıştı; burada bir kuşak yazar onu sanayi kentlerinin, sınır boyu zorluklarının ve ekonomik mücadelenin gerçeklerine uyarladı.[1] Amerikan Natüralizmi, Zola'nınkine göre sistematik olarak daha az bilimsel olma eğilimindeydi, ama onun, insanların denetleyemedikleri güçler tarafından biçimlendiği — ve çoğu kez yok olmaya mahkûm edildiği — yönündeki temel inancını paylaşıyordu.

En erken dönüm noktası Stephen Crane'e (1871–1900) aittir. Onun 1893 tarihli Bowery öyküsü Maggie: A Girl of the Streets, eleştirmenler tarafından genellikle Amerikan edebî Natüralizminin ilk yapıtı olarak kabul edilir; kendi gecekondu çevresi tarafından mahvedilen yoksul bir kızın acımasızca dürüst bir anlatısıdır.[8] Kitabı yirmi bir yaşında kendi finanse eden ve önce bir takma adla yayımlayan Crane, 1895'te, hiçbir kendi savaş deneyimi olmadan kaleme aldığı İç Savaş romanı The Red Badge of Courage ile uluslararası beğeni kazanmaya devam etti.[8] „The Open Boat" adlı kısa öyküsü, kaderlerine bütünüyle kayıtsız bir doğayla yüzleşen insanlara dair Natüralist görüşü damıtıyordu.[2]

Frank Norris (1870–1902) Amerikalılar arasında en açıkça Zola'vari olanıydı. 1899 tarihli romanı McTeague, kalıtım ve çevrenin insan yaşamı üzerindeki etkisini canlandırmayı amaçladı ve içgüdüsel ile kalıtsal, denetiminin ötesindeki güçlerin altında şiddete doğru yozlaşan kaba bir San Francisco dişçisini resmetti.[9] Norris, Natüralizmi sıradan Gerçekçilikten ayrı, daha güçlü bir yazı türü olarak savundu.

Jack London (1876–1916) son derece popüler kurmacasında Natüralizmi Darwinci kuramla kaynaştırdı. Klondike Altına Hücumu sırasında geçen 1903 tarihli romanı The Call of the Wild, evcilleştirilmiş bir köpeğin ilkel bir hayvana geri dönüşünü izler ve davranışı biçimlendirmede kalıtım ile çevrenin gücünü — ve çıplak bir „en uygun olanın hayatta kalması" mantığını — gözler önüne serer.[10]

Akımın en etkili Amerikalı temsilcisi Theodore Dreiser (1871–1945) oldu. Herbert Spencer ve Thomas Huxley'nin evrimsel düşüncesini özümsedikten sonra Dreiser, insanları büyük ölçüde çaresiz ve çevrelerinin etkilerine tabi olarak görmeye başladı.[11] İlk romanı Sister Carrie (1900), kentsel yaşamı çiğ bir olgusallıkla ele alışı ve geleneksel ahlaka karşı işlediği ihlaller için cezasız kalan kahramanı nedeniyle Amerikan Natüralizminin ilk başyapıtı olarak yaygın biçimde kabul edilir — öyle rahatsız edici bir tutum ki yayıncı, kitap 1912'de yeniden basılana dek onu fiilen baskıladı.[11][12] Dreiser'in sonraki başyapıtı An American Tragedy (1925), genç bir adamın berbat bir geçmişten hırsa, cinayete ve idama uzanan yolculuğunun şefkatli, eksiksizce belgelenmiş bir anlatısını sundu.[11]

Gerileme ve Miras

Tutarlı bir edebî program olarak Natüralizmin ömrü görece kısa oldu. Yüzyıl dönümünde bile eleştirmenler onun tükendiğini ilan ediyordu.[2] Bilimsel iddiaları — bir romanın denetimli bir deney gibi işleyebileceği fikri — zamanla saf görünmeye başladı ve determinizmde diretmesi, karakterin ahlaki karmaşıklığını yassılaştırabiliyordu.

Yine de etkisi kalıcı ve geniş kapsamlı oldu. Natüralizm, yirminci yüzyıl edebiyatını Atlantik'in iki yakasında da derinden biçimlendirdi; daha önceki kurmacanın kaçındığı konuları — yoksulluk, cinsellik, bağımlılık, sanayi emeği — olağanlaştırdı ve romana, toplumsal koşulları belgesel bir açık sözlülükle inceleme yönünde yeni bir ruhsat verdi.[2] Çevresel determinizmi sonraki Amerikalı yazarlarda yankılanır; etki, örneğin, William Faulkner'ın „A Rose for Emily" eserinin, sınıf yapısı ve kalıtım — denetiminin ötesindeki güçler — tarafından bağlanmış bir kahramanı resmediş biçiminde görülür.[2] Sonraki romancılar onun kasvetli felsefesini reddettikleri yerde bile, kurmacanın bir insan yaşamını biçimlendiren maddi güçlere acımasızca bakabileceği ve bakması gerektiği yönündeki inancını miras aldılar. Bu anlamda, Natüralistlerin laboratuvar deneyi hiçbir zaman gerçekten sona ermedi — yalnızca modern romanın kan dolaşımına karıştı.

References

  1. 1.Naturalism (art and literature). Encyclopaedia Britannica ↗
  2. 2.Naturalism (literature). Wikipedia ↗
  3. 3.Germinie Lacerteux by the Goncourt Brothers. EBSCO Research Starters ↗
  4. 4.Émile Zola: J'Accuse, Books, 1898 Letter, Dreyfus Affair, Novels, Nana, & Biography. Encyclopaedia Britannica ↗
  5. 5.A taste of his own medicine: analyzing Émile Zola's interpretation of Claude Bernard's experimental method. SURG Journal, University of Guelph ↗
  6. 6.The Experimental Novel and the Literature of Physiology (Uncommon Contexts). Cambridge University Press ↗
  7. 7.Les Soirées de Médan. Wikipedia ↗
  8. 8.Maggie: A Girl of the Streets. Wikipedia ↗
  9. 9.McTeague: Naturalism, Realism, Tragedy. Encyclopaedia Britannica ↗
  10. 10.The Call of the Wild. Wikipedia ↗
  11. 11.Theodore Dreiser: Naturalism, Novels, Journalism. Encyclopaedia Britannica ↗
  12. 12.Sister Carrie: Naturalism, Realism & Social Criticism. Encyclopaedia Britannica ↗
naturalismliteraturehistory
Tartışma0 yorum

Tartışmaya katılmak için giriş yap.

Henüz yorum yok — ilk sen ol.

caleido

sürüm 1.0.372

Discord'a katılomelasHakkımızdaŞehirlerGizlilik PolitikasıHizmet ŞartlarıVeri SilmeYardım
© 2026 Caleido