Aydınlanma Avrupası Yunanistan ve Roma'yı nasıl yeniden keşfetti — ve resmi, heykeli ve mimariyi onların suretinde nasıl yeniden yarattı
On sekizinci yüzyılın ikinci yarısında, Avrupalı sanatçılar ve hamiler giderek artan bir yoğunlukla klasik Yunan ve Roma sanatına yöneldiler.[1] Bu coşkudan doğan akım — Neoklasizm — antik çağın varsayılan açıklığını, ölçülülüğünü ve ahlaki ciddiyetini canlandırmaya çalıştı ve birkaç on yıl içinde Avrupa mimarisine, resmine, heykeline ve dekoratif sanatlarına egemen oldu.[1] Batılı bir kültürel akım olarak 1760 dolaylarında biçimlendi, Aydınlanma Çağı sırasında Roma'da doğdu ve on dokuzuncu yüzyılın başlarından ortalarına kadar olan dönemde zirvesine ulaştı.[2]
Terimin kendisi, üslup ya da tematik olarak klasik Yunan ve Roma kaynaklarından etkilenen sanat yapıtlarını tanımlar.[3] Yükselişi kısmen bir tepkiydi: antik sadeliğe duyulan yeni iştah, on sekizinci yüzyıl başının zevkine egemen olmuş olan Rokoko üslubunun oyunbaz, süslemeci aşırılıklarına karşı durdu.[4] Rokoko'nun asimetriye, süslemeye ve hafifliğe değer verdiği yerde, Neoklasizm düz çizgilere, simetriye, ağırbaşlı renge ve klasik biçime bağlılığa değer verdi.[4][2]
İki güç Neoklasizm'e kendine özgü otoritesini kazandırdı: arkeoloji ve felsefe.
On sekizinci yüzyıl, yeni kazılmış kalıntıların çizimleri — Atina'da, Napoli'de (Herculaneum ve Pompeii), Paestum'da ve Palmira'da — Avrupa'nın dört bir yanında dolaşırken, kayıp antik uygarlıkları geri kazanmaya yönelik ilk sistematik çabaya tanık oldu.[1] Sırasıyla 1738 ve 1748'de başlayan gömülü Roma kentleri Herculaneum ve Pompeii'nin kazısı özellikle belirleyiciydi ve sanatçılara ilk kez özgün antik modeller sağladı.[4] Grand Tour — varlıklı genç Avrupalıların İtalya boyunca çıktıkları eğitim yolculuğu — moda hâline geldi ve Neoklasik ideallerin kıta genelinde yayılmasına yardımcı oldu.[2]
Fikri açıdan akım, Aydınlanma'nın, yani filozofların insanlığın doğanın yasalarından öğrenerek ve onlara uyarak kaderine hükmedebileceğini savundukları sözde Akıl Çağı'nın bir çocuğuydu.[1] En etkili tekil ses, sıklıkla sanat tarihinin ve modern arkeolojinin babası olarak anılan Alman bilgin Johann Joachim Winckelmann (1717-1768) idi; 1755 tarihli denemesi Resim ve Heykelde Yunan Yapıtlarının Taklidi Üzerine Düşünceler'de sanatçıların ancak antik çağı taklit ederek büyük olabileceklerini öne sürmüştü.[5] Ünlü formülü — en seçkin Yunan sanatının „soylu sadelik ve dingin yücelik“ (edle Einfalt und stille Größe) taşıdığı — bir kuşağın estetik inancı hâline geldi ve 1764 tarihli Antik Çağ Sanat Tarihi, Goethe'den Lessing'e kadar pek çok figürün düşüncesini biçimlendirdi.[5]
Resimde akımın önde gelen figürü Fransız Jacques-Louis David (1748-1825) idi.[6] Paris akademik geleneğinde yetişen David, 1774'te prestijli Prix de Rome'u kazandı; bu ödül 1775'ten itibaren dönüştürücü bir İtalya öğrenim dönemini finanse etti.[6] Olgunluk dönemi yapıtı, Rokoko hafifliğinden klasik sadeliğe doğru kesin bir dönüşü işaret etti.[6]
Bu dönüş, 1784'te resmedilen ve 1785 Paris Salonu'nda sergilenen Oath of the Horatii ile duyuruldu.[7] Roma ile Alba Longa arasındaki bir savaşa ilişkin bir Roma efsanesinden alınan tablo, kentlerini savunmaya ant içerken kılıçlarını uzatan babalarına ellerini uzatan üç kardeşi gösterir — yurtseverliği ve özveriyi özel duygunun üzerine yücelten bir kompozisyon.[7] Eleştirel ve halk nezdinde anında bir zafer oldu ve Neoklasik sanatın bir örneği olarak görülmeye başlandı.[7]
David'in kariyeri daha sonra sanatı ve siyaseti olağanüstü bir dolaysızlıkla kaynaştırdı. XVI. Louis'nin idamı için oy veren ateşli bir Fransız Devrimi yandaşı olarak, 1793'te The Death of Marat eserini üretti; suikaste uğrayan devrimci Jean-Paul Marat'nın bu portresi, öldürülmüş bir siyasetçiyi dünyevi bir şehide dönüştürdü ve çoğunlukla Michelangelo'nun Pietà'sıyla kıyaslanan bir tarzda resmedildi.[8] Napoléon Bonaparte'ın yükselişinden sonra David resmî saray ressamı oldu ve Napoléon Alpler'i Geçerken (1801) ile Napoléon'un Taç Giyme Töreni (1805-1807) gibi görkemli devlet imgeleri üretti.[6] Napoléon'un düşüşüyle, 1816'da kendisini Brüksel'e sürgün etti ve 1825'te orada öldü.[6]
David'in mirası, 1797'den itibaren David'in atölyesinde eğitim gören ve ustasının ölümünden sonra Fransız Neoklasik resminin başlıca temsilcisi olan öğrencisi Jean-Auguste-Dominique Ingres'e (1780-1867) geçti.[10][11] Ingres, çizgiyi ve deseni sanatının temeli yaptı; „çizim, sanatın dürüstlüğüdür“ diye ısrar etti ve konturu renkten daha esaslı olarak ele aldı.[10]
1814'te tamamlanan Grande Odalisque adlı eseri, ünlü uzatılmış oranlara sahip uzanan bir nüdür; 1819 Salonu'nda sergilendiğinde anatomik çarpıtmaları nedeniyle saldırıya uğradı.[12][13] 1827'de, şairi, kültürel ışıklı isimlerden oluşan bir topluluğun ortasında Zafer'i kişileştiren kanatlı bir figür tarafından taç giydirilirken gösteren, katı biçimde simetrik bir kompozisyon olan The Apotheosis of Homer'i tamamladı; Louvre'un bir tavanı için ısmarlanan eser, giderek kuşatılan bir Neoklasik estetiğin manifestosu işlevi gördü.[14] Aynı 1827 Salonu'nda, Ingres'in klasisizmi, hor gördüğü Eugène Delacroix'nın yükselen Romantizmine karşı durdu; bu karşılaşma çağın merkezi sanatsal ayrımını simgelemeye başladı.[10] Ingres'in insan figürüne ilişkin dışavurumcu çarpıtmaları, daha sonra Henri Matisse ve Pablo Picasso gibi modernistler tarafından beğenilecekti.[10]
Heykelde akımın en büyük ustası, Neoklasik sanatçıların en büyüğü olarak yaygın biçimde kabul edilen ve 1800'e gelindiğinde Avrupa'nın en ünlü sanatçısı olan İtalyan Antonio Canova (1757-1822) idi.[15] Canova, üslubunu antik mermerlerin yakından incelenmesi üzerine kurdu ve incelikli biçime ve dingin bir sükûnete sahip figürler üretti.[16]
Erken dönem eseri Theseus ve Minotauros (1781), antik çağı o kadar inandırıcı biçimde çağrıştırdı ki, izleyiciler onun bir Yunan özgün eserinin kopyası olduğundan emindiler.[15] En tanınmış eseri, 1787 ile 1793 arasında Carrara mermerinden yontulan Psyche Revived by Cupid's Kiss, Neoklasik heykelin bir başyapıtı olarak övülür; gerçi onun hassas, duygusal olarak yüklü konusu Romantizm'in beliren duyarlılığını yansıtır.[16] Canova ayrıca Üç Güzeller'i (1814-1817) ve Napoléon'un kız kardeşi Pauline'in uzanan bir mermer heykeli de dâhil olmak üzere Bonaparte ailesinin portrelerini üretti.[15]
Atölyesinin ötesinde Canova, Papalık Devleti'nin Eski Eserler ve Güzel Sanatlar Genel Müfettişi olarak ve 1815'te, Napoléon'un Paris'e götürdüğü sanat eserlerini geri kazanmakla görevli papanın elçisi olarak hizmet etti — bu görev birçok başyapıtı İtalya'ya geri getirdi.[15]
Neoklasizm'in en kalıcı mirası mimari olabilir. Üslup, Aydınlanma'nın düzen, akıl ve yurttaş erdemi ideallerini somutlaştırmak için inşa edilmiş anıtlar üretti — bunların arasında Jacques-Germain Soufflot tarafından kilise olarak tasarlanan ve sonradan seçkin yurttaşlar için bir anıtmezara dönüştürülen Paris'teki Panthéon ve Almanya'da Berlin'in Altes Museum'u gibi Karl Friedrich Schinkel'in yapıları yer alır.[2][17]
Sütunların, alınlıkların ve kubbelerin dili, yeni cumhuriyetler için özellikle çekici oldu. Birleşik Devletler'de, Paris'te klasik modelleri özümseyen Thomas Jefferson, malikânesi Monticello'yu, Virginia Eyalet Meclisi'ni ve Virginia Üniversitesi'ni kişiselleştirilmiş bir Neoklasik dilde tasarladı; Birleşik Devletler Kongre Binası ise Amerikan demokrasisini simgelemek için antik cumhuriyetlerin mimarisini çağrıştırdı.[17] Resimsel bir akım olarak zirvesinin çok sonrasında bile, bu klasik söz dağarı on dokuzuncu ve yirminci yüzyıllar boyunca ve yirmi birinciye kadar, sivil ve devlet yapılarının varsayılan grameri olarak varlığını sürdürdü.[2] Arkeolojik titizliği, felsefi inancı ve siyasi idealizmi kaynaştırmasıyla Neoklasizm, Avrupa'nın daha akılcı bir geleceği tahayyül etmek için antik çağa geri baktığı an olmayı sürdürür.[1]
[1]: The Metropolitan Museum of Art, Heilbrunn Timeline of Art History, “Neoclassicism.” [2]: Wikipedia, “Neoclassicism.” [3]: Encyclopædia Britannica, “Neoclassical art.” [4]: Encyclopædia Britannica, “Neoclassical architecture.” [5]: Wikipedia, “Johann Joachim Winckelmann.” [6]: Wikipedia, “Jacques-Louis David.” [7]: Wikipedia, “Oath of the Horatii.” [8]: Wikipedia, “The Death of Marat”; Encyclopædia Britannica, “The Death of Marat.” [10]: Wikipedia, “Jean-Auguste-Dominique Ingres.” [11]: Encyclopædia Britannica, “Jean-Auguste-Dominique Ingres.” [12]: Lumen Learning / SUNY Art History II, “Grand Odalisque.” [13]: Wikipedia, “Grande Odalisque.” [14]: Wikipedia, “The Apotheosis of Homer (Ingres).” [15]: Wikipedia, “Antonio Canova.” [16]: Wikipedia, “Psyche Revived by Cupid's Kiss.” [17]: Wikipedia, “Neoclassical architecture”; Wikipedia, “Jeffersonian architecture.”
Henüz yorum yok — ilk sen ol.