Çizgi roman şeritleri, çorba konserveleri ve reklam imgelerinin yüksek ve düşük kültür hiyerarşisini nasıl alaşağı ettiği
1950'lerin sonlarında ve 1960'lar boyunca, Britanya ve Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bir kuşak sanatçı, savaş sonrası sanata egemen olan karamsar, jest dolu tuvallerden yüz çevirerek bunun yerine gazetelerini, süpermarketlerini ve televizyon ekranlarını dolduran dünyaya baktı. Pop Art imgelerini popüler ve ticari kültürden devşirdi — Hollywood filmleri, reklamcılık, ürün ambalajları, pop müzik ve çizgi romanlar — daha önceki eleştirmenlerin ciddi sanata layık olmayan „aşağı" konular diye yok saydığı kaynaklar.[1][2] Bir müze anlatımının deyişiyle, „sanat ve kültüre yönelik egemen yaklaşımlara ve sanatın ne olması gerektiğine ilişkin geleneksel görüşlere karşı bir isyan" olarak başladı.[1]
Hareketin belirleyici jesti, „yüksek" ve „aşağı" kültür arasındaki köklü sınırı çökertmek, gündelik nesnelere, kitle iletişim araçlarının imgelerine ve reklamlara güzel sanat statüsü tanımaktı.[1] Bunu yaparken pop, 1950'lerde hüküm süren ve kendiliğinden, derinden kişisel duygusal ifadeye değer veren Jackson Pollock ile Mark Rothko hareketi olan Soyut Dışavurumculuğa kasıtlı bir karşı çıkış sundu.[3] Soyut Dışavurumcular içe bakarken, pop sanatçıları dışa baktı ve tüketim toplumunun kişisellikten yoksun, mekanik olarak çoğaltılmış imgelerini kucakladı.[2]
Pop Art ilkin 1950'lerin ortasında Britanya'da, biraz daha sonra ise on yılın sonunda Amerika'da ortaya çıktı ve doruğuna 1960'larda ulaştı.[1] Britanya'daki kökleri, 1950'lerin başında kitle kültürünü, teknolojiyi ve bulunmuş nesnenin güzel sanatlardaki yerini tartışmak üzere Londra'daki Institute of Contemporary Arts'ta bir araya gelen genç sanatçılar, mimarlar ve eleştirmenlerden oluşan bir çevre olan Independent Group'a uzanıyordu.[1][4] Üyeleri arasında sanatçılar Richard Hamilton ile Eduardo Paolozzi, mimarlar Alison ve Peter Smithson ve eleştirmenler Reyner Banham ile Lawrence Alloway bulunuyordu.[4]
„Pop art" terimini, kendi döneminin popüler kültüründe kök salmış sanatı tanımlamak üzere eleştirel kullanıma sokmasıyla genellikle anılan kişi, grubun önde gelen seslerinden Alloway'di.[5] 1957'de Hamilton, Smithson'lara yazdığı bir mektupta yeni duyarlılığı tanımlamaya çalışarak pop'u şöyle tanımladı: „Popüler (kitlesel bir izleyici için tasarlanmış), Geçici (kısa vadeli çözüm), Tüketilebilir (kolayca unutulan), Düşük maliyetli, Seri üretilmiş, Genç (gençliğe yönelik), Esprili, Seksi, Hileli/numaracı, Göz alıcı, Büyük iş".[1] Bir yıl önce, hareketin ilk ikonik eseri olarak sıkça adlandırılan yapıtı üretmişti: Londra'daki This Is Tomorrow sergisi için yapılan, bir vücut geliştiricinin üzerinde „POP" sözcüğü yazılı kocaman bir lolipop tuttuğu küçük kolaj Just what is it that makes today's homes so different, so appealing? (1956).[6]
Britanya kuramı sağladıysa, Amerika gösteriyi sağladı. 1960'ların başına gelindiğinde New York merkezli bir grup sanatçı pop'u kültürel bir olguya dönüştürmüştü ve tek bir sergi onun gelişini billurlaştırdı. New York'taki Sidney Janis Gallery'de 31 Ekim'den 1 Aralık 1962'ye dek düzenlenen „International Exhibition of the New Realists", Pop Art'ın saygın bir „uptown" galerideki ilk büyük ölçekli sunumuydu ve Andy Warhol, Roy Lichtenstein, Claes Oldenburg, James Rosenquist ve diğerlerini bir araya getirdi.[7] Etkisi bir kuşak kopuşu olarak kaydedildi: önde gelen birçok Soyut Dışavurumcu — aralarında Robert Motherwell, Mark Rothko, Philip Guston ve Adolph Gottlieb — protesto amacıyla galeriden ayrıldı; bu jest, geniş çevrelerce Soyut Dışavurumculuğun egemenliğinin sonu olarak okundu.[7]
Hiçbir figür pop'u Andy Warhol kadar eksiksiz somutlaştırmadı. Güzel sanatlara yönelmeden önce başarılı bir ticari illüstratör olan Warhol, tüketim mallarını ve ünlülüğü en büyük konuları haline getirdi. 1962'de Campbell's Soup Cans eserini üretti; o sırada şirketin sattığı her çorba çeşidi için bir tane olmak üzere otuz iki tuvalden oluşan bir dizi — ilk kez o yıl temmuz ayında Los Angeles'taki Ferus Gallery'de sergilendi.[8] Büyük ölçüde elle boyanmış olmalarına rağmen mekanik olarak üretilmiş gibi görünecek biçimde işlenen konserveler, kitlesel üretimin ve süpermarket rafının yeknesaklığıyla pişkin bir ifadeyle dalga geçti.[8]
Warhol kısa süre sonra kariyerini tanımlayacak olan serigrafi sürecini benimsedi; konularını neredeyse sınırsız sayıda yinelemesine olanak tanıyan, gerçekten ticari bir teknik.[8] Marilyn Monroe Ağustos 1962'de öldüğünde Warhol, onun 1953 yapımı Niagara filminden bir tanıtım fotoğrafına sarıldı ve bunu Marilyn Diptych (1962) eserinin temeli yaptı; yıldızın elli serigrafi baskısını taşıyan iki tuval — bir yanı canlı renkli, diğeri ise lekeli bir tek renge sönümlenen.[9] Eser, onun kalıcı temalarını damıttı: ünlülük, yineleme ve bireyin kitle imgesi içinde aşınması.[9] Piyasanın Warhol'un büyüklüğüne ilişkin sonraki hükmü kesindi: Mayıs 2022'de 1964 tarihli serigrafisi Shot Sage Blue Marilyn, Christie's'te yaklaşık 195 milyon dolara satıldı; o sırada bir Amerikan sanatçısının, hatta herhangi bir yirminci yüzyıl sanatçısının açık artırmada satılmış en pahalı eseriydi.[10]
Warhol süpermarketi kazırken, Roy Lichtenstein çizgi romanı kazıyordu. 1960'ların başından itibaren aşk ve savaş çizgi romanlarından tek tek kareleri anıtsal resimlere büyüttü ve mekanik çoğaltmanın görünümünü taklit etmek için ticari baskının küçük, eşit aralıklı noktaları olan Ben-Day noktalarını elle yeniden üretti.[11][12] DC Comics'in bir aşk çizgi romanındaki bir kareye dayanan Drowning Girl (1963) eserinde, gözü yaşlı bir kadın kahraman bir düşünce balonunda şöyle der: „I Don't Care! I'd Rather Sink — Than Call Brad For Help!", melodramın klişesi donmuş ve anıtsallaştırılmış halde.[12] Bir çizgi roman çatışma sahnesinden uyarlanan savaş diptiği Whaam! (1963), bir savaş uçağını ve patlayan hedefini iki tuvale bölüyor ve şimdi Londra'daki Tate Modern'de asılı duruyor.[11] Lichtenstein böylesi eserler aracılığıyla kitle iletişim araçlarının atılıp gidecek grafiklerini, duygusal klişe ve popüler imgenin yapaylığı üzerine bir tefekküre dönüştürdü.[12]
Claes Oldenburg pop'u üç boyuta taşıdı ve ona kurnaz, dokunsal bir mizah kazandırdı. 1961 kışında Manhattan'ın Lower East Side semtinde bir dükkân açtı ve adını The Store koydu; burada yiyecek, giysi ve diğer ticari ürünlerin parlak boyalı alçı heykellerini doğrudan ziyaretçilere satıyordu — alışılagelmiş galeri sistemini tümüyle es geçerek.[13] Ertesi yıl, Green Gallery'deki bir yerleştirme için o ve eşi Patty Mucha ilk dev „yumuşak heykellerini" diktiler; aralarında kanvas ve süngerden yapılma devasa, çöken bir hamburger olan Floor Burger (1962) da vardı.[14] Bükülebilir, kocaman gövdeleri, heykelin katı ve sade olması gerektiği varsayımını alaşağı etti ve bunun yerine gündelik Amerikan yaşamının nesnelerini selamlayan, eğlenceli, anıtsal bir sanat önerdi.[14]
James Rosenquist pop'a doğrudan ticaretten geldi: reklamın parçalı görsel dilini canlı Day-Glo renklerle tuvallerine aktarmadan önce, Times Square'in üzerinde iskelelere tünemiş bir ilan panosu ressamı olarak çalışmıştı.[15] En iddialı ifadesi, Leo Castelli Gallery'nin dört duvarını da sarması için tasarlanan, yirmi üç panele yayılmış yirmi altı metrelik bir resim olan F-111 (1964–65) idi.[16] Son teknoloji bir avcı-bombardıman uçağını tüketim bolluğu imgeleriyle birbirine ekleyen Rosenquist, eserin, kendi deyişiyle, uçağı „tüketim toplumunun uçaksavar ateşinin içinden" uçurmasını ve savaş ekonomisi, tüketimcilik, medya ve reklamcılık arasındaki suç ortaklığını sorgulamasını amaçlıyordu.[16]
Pop Art atalarsız gelmedi. Eleştirmenler onu uzun süredir, 1920'lerde geçerli olan, sanatsal ciddiyetle alay eden ve „hazır-yapım"a — gündelik, fabrikasyon nesnenin sanat olarak sunulmasına, her şeyden çok Marcel Duchamp ile özdeşleşmiş bir stratejiye — öncülük eden saygısız hareket Dada'ya kadar götürmüşlerdir.[2] Pop, kişisellikten yoksun olanı ve fabrikasyon olanı kucaklayarak Dada'nın provokasyonunu kitle iletişim ve tüketim bolluğu çağına taşıdı.[2]
Mirası hem geniş hem de kalıcı çıktı. Pop, güzel sanatlar ile popüler kültür arasındaki bir zamanlar katı olan hiyerarşiyi kalıcı olarak çözdü ve sonraki sanatçılara reklam, markalaşma ve medya imgeleriyle özgürce çalışma kapısını açtı.[1] Warhol'un serigrafileri, Lichtenstein'ın noktaları ve Oldenburg'un kocaman nesneleri, yirminci yüzyılın en geniş çapta tanınan imgelerinden bazıları haline geldi; hareketin bir zamanlar parodisini yaptığı eşya üzerinde sonsuzca çoğaltıldı — ve eserlerin kendileri, Tate Modern ile Museum of Modern Art gibi kurumlardaki önemli müze koleksiyonlarının baş yapıtları olmayı sürdürüyor.[9][16] Pop Art, süpermarkete, ilan panosuna ve ekrana bir ayna tutarak yalnızca sanatçıların neyi betimleyebileceğini değil, koca bir kültürün kendi gündelik yüzeylerini nasıl göreceğini de değiştirdi.
Henüz yorum yok — ilk sen ol.