1. Ana Sayfa
  2. Keşfet
  3. Romanticism: The Revolt of Feeling
Romanticism: The Revolt of Feeling
EditörlükArt

Romantizm: Duygunun Başkaldırısı

Bir kuşak ressamın aklı duyguyla, yücelikle ve dizginlenemeyen iç dünyayla nasıl takas ederek Batı sanatının akışını yeniden şekillendirdiği

CE
Caleido Editorial Team17 Haziran 20269 dk okuma0 görüntülenme

Duyarlıkta Bir Devrim

Batı imgelemini Romantizm kadar derinden yeniden biçimlendiren akım pek azdır. Bir üslup olduğu kadar bir tutum da olan akım, on sekizinci yüzyılın sonlarından on dokuzuncu yüzyılın ortalarına dek tüm Batı uygarlığında edebiyatı, müziği, felsefeyi ve görsel sanatları sardı.[1] Özünde değerlerin bir tersine çevrilişi yatıyordu: Aydınlanma aklı, düzeni ve ölçülülüğü el üstünde tutarken Romantizm duyguyu, bireyi, akıldışını ve görüsel olanı yüceltti.[1]

Akımı en iyi bir başkaldırı olarak anlamak gerekir. Klasisizmi ve özellikle de on sekizinci yüzyılın sonundaki Yeni Klasisizmi tanımlayan düzeni, dinginliği, uyumu, dengeyi ve akılcılığı reddetti ve Aydınlanma'nın rasyonalizmine ve materyalizmine karşı çıktı.[1] Romantik sanatçılar, açık kurallar ve soylu ahlaki dersler yerine doğaya yönelik derinleşmiş bir takdiri, duygunun akıl üzerindeki yüceltimini, dehaya ve kahraman yabancıya duyulan bir hayranlığı ve sanatçının, hayal gücü biçimsel uzlaşımlara bağlılıktan daha önemli olan son derece bireysel bir yaratıcı olarak yeni bir kavranışını sundular.[1]

Tate, akımın doruğunu kabaca 1780 ile 1830 arasına yerleştirir ve onu, yeni bir duygusallıkla ve „insan psikolojisine, kişisel duygunun ifadesine ve doğal dünyaya yönelik yeni bir ilgiyle” damgalanmış, „egemen klasik gelenekten uzaklaşan, tutumlardaki karmaşık bir kayma” olarak tanımlar.[2] İlk kez 1800 dolaylarında edebiyat eleştirisinde bir estetik olarak tanımlanan Romantizm, on dokuzuncu yüzyılın ilk on yıllarında Fransa ve Britanya'da bir sanat akımı olarak güç kazandı ve yüzyılın ortalarına dek serpildi.[3]

Sözcük Nereden Geldi

Terimin kendisi ortaçağ öykü anlatımına dek uzanır. „Romantik” başlangıçta romansın niteliklerini — „sanki bir romandan çıkmış gibi” anlatıları — betimliyordu.[4] On sekizinci yüzyıla gelindiğinde Avrupa dilleri Roman terimini İngilizce'deki „novel”, yani popüler anlatısal kurmaca bir yapıt anlamında kullanıyordu; bu tür anlatıların çoğu, serüveni, adanmışlığı ve onuru aktaran şövalye romansı biçimini alıyordu.[4] 1790'larda Alman eleştirmenler ve kardeşler August Wilhelm Schlegel ile Friedrich Schlegel, romantische Poesie — „romantik şiir” — üzerine konuşmaya başlayarak onu yalnızca tarih bakımından değil, ruh bakımından „klasik” olanla karşıtlaştırdılar.[4] O ortaçağ mirası izini bıraktı: Romantik sanat, klasik tarih ve mitolojiden keskin biçimde dönerek ortaçağa özgü, egzotik ve hayal gücüne dayalı konulara yöneldi.[3]

Doğa ve Yüce

Romantik resmi tek bir düşünce birleştiriyorsa o da yücedir — doğanın, insan kavrayışını aşıp bunalttığında esinlediği huşu, dehşet ve ululuk estetiği. Romantik sanatta doğa, denetlenemez gücü ve felaket boyutlarındaki uçlara varma potansiyeliyle, Aydınlanma düşüncesinin düzenli dünyasına bir seçenek sundu.[3] Romantik ressamların doğdurduğu şiddetli ve dehşet verici doğa imgeleri, on sekizinci yüzyılın Yüce estetiğini canlandırır ve trajik temalar akımın tuvallerine egemen olmaya başladı.[3]

Hiçbir sanatçı bunu, Alman romantik akımının önde gelen figürlerinden biri olan Caspar David Friedrich (1774–1840) kadar eksiksiz biçimde cisimleştirmedi.[5] Onun uçsuz bucaksız, esrarlı, atmosferik kara ve deniz manzaraları, insanlığın doğa güçleri karşısındaki çaresizliğini ilan etti ve yücelik anlayışını akımın merkezî bir kaygısı olarak yerleştirmekte çok şey yaptı.[5] Wanderer above the Sea of Fog (1818) Romantizmin başyapıtları arasındadır ve belki de onun en temsil edici imgesidir: yalnız bir adam kayalık bir uçurumun üzerinde, sırtı bize dönük olarak durur ve sise bürünmüş bir manzaraya bakar.[6] Bu figür, tüm sanattaki en ünlü Rückenfigur — arkadan görünen figür — olup, izleyiciyi yüceyi çağrıştıran bir manzara önünde bir tefekkür anına çeker.[6] Dresden'e yerleşen Friedrich, ressam Philipp Otto Runge ile yazarlar Ludwig Tieck ve Novalis'i içeren bir çevre içinde dolaşarak resmini Alman Romantizminin edebî kalbine bağladı.[5]

Turner ve Britanya'nın Yücesi

Britanya'da yüce, ışık, fırtına ve buhar tuvalleriyle manzara resmini saf atmosfere ve enerjiye doğru iten J. M. W. Turner (1775–1851) ile en üstün yorumcusunu buldu. Turner'ın geç dönem yapıtları katı biçimi giderek pırıltılı renk perdelerine dönüştürerek çağının altüst oluşlarını kayda geçirdi.

The Fighting Temeraire — tam adıyla The Fighting Temeraire tugged to her last berth to be broken up, 1838 — savaş gemisinin Thames boyunca hurdalığa doğru son yolculuğunu gösterir; yelken çağı buhar çağına yer verirken kahramanca yelkenciliğin bir döneminin sonu üzerine bir tefekkürdür.[7] Aynı modernlik tutkusu, Turner'ın Sanayi Devrimi'nin getirdiği değişimlere duyduğu yoğun ilgiyi dile getiren Rain, Steam, and Speed — The Great Western Railway (1844) yapıtını da yürütür.[8] The Slave Ship (Slavers Throwing Overboard the Dead and Dying, Typhoon Coming On) yapıtında yüceyi ahlaki bir öfkeye yöneltti ve doğal felaketi insani vahşetle kaynaştırdı.[8] John Constable (1776–1837) ile birlikte Turner, Britanya Romantizmine doğaya verdiği yeni ve sorgulayıcı yanıtları kazandırdı.[2]

Géricault, Delacroix ve Fransız Fırtınası

Fransa'da Romantizm tiyatral bir güçle patlak verdi. Théodore Géricault (1791–1824) yeni duyarlığı, kabaca beş metreye yedi metre boyutlarında, 1818–19 tarihli, doğal boyutu aşan bir tuval olan The Raft of the Medusa ile ilan etti.[9] Antik ve soylu bir konu yerine Géricault, yakın geçmişte yaşanmış korkunç bir olayı yürek paralayıcı bir ayrıntıyla resmetti: Fransız donanma firkateyni Méduse'ün enkazının ardından, hayatta kalanların bir sala bırakılışı; burada çoğu, çile boyunca öldü ve çaresizler cinayete ve yamyamlığa sürüklendi.[9] Tarihî resim geleneğinin öğelerini korumakla birlikte yapıt, Yeni Klasik okulun dinginliğinden ve düzeninden kesin bir kopuş gerçekleştirdi, ürkütücü konusunun ve itici gerçekçiliğinin düşmanlık çektiği 1819 Salon'unda sergilendi ve bugün Fransız Romantizminin erken tarihinde çığır açıcı olarak yaygınca görülür.[9] Louvre, sanatçının otuz iki yaşında ölmesinin ardından yapıtı mirasçılarından satın aldı.[9]

Géricault'nun çağdaşı Eugène Delacroix (1798–1863), renk kullanımı sonraki sanat için belirleyici olacak bir ressam olarak Fransız Romantizminin yükselen figürü oldu.[10] İngiliz romantik şair Lord Byron'ın bir oyunundan alınan The Death of Sardanapalus (1827), bir şiddet ve şehvet kargaşasıdır: son Asur kralı, yanan sarayın ortasında cariyelerinin ve atlarının katledilişini izler.[10] Çalkantılı aşırılığı çağdaş izleyicileri sarstı ve bir eleştirmen onu „çirkinliğin fanatizmi” olarak yerin dibine geçirdi.[10]

En çok beğenilen yapıtı Liberty Leading the People, Kral X. Charles'ı deviren 1830 Temmuz Devrimi'ni anar.[11] Delacroix onu 1830 sonbaharında resmetti ve ilk kez 1831 Paris Salon'unda sergiledi; Frigya başlığı takmış alegorik bir Özgürlük figürü, ölülerin saçıldığı bir barikatın üzerinden silahlı bir kalabalığa öncülük eder ve üç renkli bayrağı havaya kaldırır.[11] Duygusal yoğunluğu ve renksel cüreti akımı tanımlar.[10]

Goya: Akımın Karanlık Vicdanı

Akımın kıyısında çalışan İspanyol usta Francisco Goya (1746–1828), Romantizme insanın gaddarlığıyla en taviz vermez hesaplaşmasını kazandırdı.[12] İspanya'nın ilk saray ressamı ve Kraliyet Akademisi'nde resim direktörü olan Goya, 1792'deki bir hastalık nedeniyle kalıcı olarak sağır kaldı; bunun ardından sanatı daha karanlık, daha hayal gücüne dayalı bir nitelik kazandı.[12]

The Third of May 1808 (1814), Madrid'in işgali sırasında İspanyolların Napolyon'un ordularına karşı direnişini anar ve bir Fransız idam mangasının siviller üzerinde gerçekleştirdiği infazı betimler.[13] Merkezde, beyaz gömlekli bir adam kollarını, çarmıha gerilmiş İsa'yı yankılayan bir el hareketiyle havaya kaldırır; İspanyollar insani ve bireysel olarak, askerler ise tekdüze ve yüzsüz olarak resmedilir.[13] Tablo daha sonra Édouard Manet'nin İmparator Maximilian'ın İnfazı yapıtına esin verdi.[13]

Goya'nın en kasvetli görüsü yaşlılığında geldi. Evi Quinta del Sordo'nun sıvalı duvarlarına, asla halka açık sergilenmek üzere tasarlanmamış, Kara Tablolar (1819–23) olarak bilinen on dört kasvetli imgeden oluşan bir dizi resmetti; ancak daha sonra bunlar duvarlardan alınıp tuvale aktarıldı ve Prado'ya yerleştirildi.[1] Bunların arasında Saturn Devouring His Son, Batı sanatının en rahatsız edici imgelerinden biri olmayı sürdürür; dehşet ve çılgınlıkla çiğ bir yüzleşmedir.[14]

Kalıcı Bir Miras

Romantizmin etkisi akımı kuşaklar boyu aştı. Bireyin üstünlüğünü ve o birey içinde öznel hayal gücünün ve duygunun gücünü yücelterek ilkeleri modern kültürün büyük bölümünün temel taşı oldu.[15] Özellikle Delacroix sonrasında gelene bir köprü işlevi gördü: cüretkâr, anlatımcı rengi ve akademik uzlaşımı reddedişi Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir ve diğer İzlenimciler ile Paul Cézanne tarafından yakından incelendi — Cézanne'ın „hepimiz Delacroix'nın dilinde resmediyoruz” sözü, Minneapolis Institute of Art'ın Delacroix ve modernlik üzerine sergisine çıkış noktasını verdi.[16] Ölümünde gözden düşmüş olan Friedrich'in itibarı, yapıtındaki varoluşsal yalıtımı fark eden sanatçılarca yirminci yüzyılda yeniden canlandırıldı.[5] Goya'nın acımasız modernliği Manet aracılığıyla ve onun ötesine ileri uzandı.[13]

Akımın daha derin mirası kavramsaldır. Sanatın içsel, kişisel bir görüyü dile getirdiği — duygunun, doğanın ve hayal gücünün meşru, hatta en üstün konular olduğu — yolundaki romantik düşünce, Simgecilikten, Dışavurumculuktan ve modern sanatın daha geniş öyküsünden geçen yolu açtı.[15] Bir resmin yalnızca öğretmek yerine duygu aktarmasını ya da dünyayı yalnızca sanatçının algıladığı biçimde kayda geçirmesini beklediğimizde, hâlâ romantiklerin icat ettiği dilde düşünüyoruzdur.

References

  1. 1.Romanticism | Definition, Art, Era, Traits, Literature, Paintings, Artists, & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  2. 2.Romanticism – Art Term. Tate ↗
  3. 3.Romanticism (essay). The Metropolitan Museum of Art ↗
  4. 4.Romanticism. Wikipedia ↗
  5. 5.Caspar David Friedrich | Paintings, Wanderer, Romanticism, & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  6. 6.Wanderer above the Sea of Fog. Wikipedia ↗
  7. 7.Joseph Mallord William Turner, The Fighting Temeraire (NG524). The National Gallery, London ↗
  8. 8.J. M. W. Turner – Later life and works (Romanticism, Landscapes, Seascapes). Encyclopaedia Britannica ↗
  9. 9.The Raft of the Medusa. Encyclopaedia Britannica ↗
  10. 10.Eugène Delacroix | Biography, Art, Paintings, Romanticism, Liberty Leading the People, Death of Sardanapalus, & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  11. 11.Liberty Leading the People. Wikipedia ↗
  12. 12.Francisco Goya | Biography, Art, Paintings, Etchings, & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  13. 13.The 3rd of May 1808 in Madrid, or 'The Executions'. Museo Nacional del Prado ↗
  14. 14.Saturn Devouring His Son. Wikipedia ↗
  15. 15.Romanticism – Movement Overview. The Art Story ↗
  16. 16.Eugène Delacroix and Modernity / Delacroix's Influence: The Rise of Modern Art from Cézanne to van Gogh. Minneapolis Institute of Art ↗
romanticismarthistory
Tartışma0 yorum

Tartışmaya katılmak için giriş yap.

Henüz yorum yok — ilk sen ol.

caleido

sürüm 1.0.372

Discord'a katılomelasHakkımızdaŞehirlerGizlilik PolitikasıHizmet ŞartlarıVeri SilmeYardım
© 2026 Caleido