1. Ana Sayfa
  2. Keşfet
  3. Romanticism: The Revolution of Feeling
Romanticism: The Revolution of Feeling
EditörlükLiterature

Romantizm: Duygunun Devrimi

Bir kuşak şair ve romancının duyguyu, hayal gücünü ve doğayı edebiyatın merkezine nasıl yerleştirdiği — ve modern benliği nasıl yeniden biçimlendirdiği

CE
Caleido Editorial Team17 Haziran 20269 dk okuma0 görüntülenme

Duygunun Bir Devrimi

On sekizinci yüzyılın büyük bölümünde İngiliz şiiri inceliği, dengeyi ve aklı yüceltiyordu. Sonra, neredeyse tek bir kuşak içinde, bir grup yazar bu düzeni baştan aşağı tersine çevirdi — duyguyu aklın, vahşi olanı işlenmiş olanın, yalnız benliği kibar toplumun üzerine yükselterek. Bu, Romantizmdi; on sekizinci yüzyılın sonlarına doğru Avrupa'da ortaya çıkan ve çağın egemen akılcılığına karşı öznelliği, hayal gücünü ve doğanın takdir edilmesini savunan sanatsal ve düşünsel bir akımdı.[1] En geniş edebî kapsamıyla akım yaklaşık 1770'ten 1848'e kadar sürdü ve 1800 ile 1850 arasında zirveye ulaştı.[1]

Romantizm en iyi tek bir öğreti olarak değil, paylaşılan bir duyarlılık olarak anlaşılır. Bireysel, öznel, akıldışı, hayalî, kişisel, duygusal ve vizyoner olanı vurguladı — Klasisizmi ve on sekizinci yüzyıl sonu Neoklasisizmini tanımlamış olan düzen, dinginlik, uyum ve idealleştirmenin kasıtlı bir reddiydi.[2] Aydınlanma dünyayı açıklamak için akla güvenirken, Romantikler tutku ve sezginin de onu anlamak için eşit derecede gerekli olduğunda ısrar etti.[1]

Kökenler ve Bağlam

Akım bir boşlukta doğmadı. Avrupa tarihinin en çalkantılı dönemlerinden birinde belirdi; 1789 Fransız Devrimi ile aynı zamanda biçimlendi ve Devrim'in açığa çıkardığı toplumsal dönüşüme — Terör Dönemi'nin ve Napolyon'un iktidara yükselişinin ardından gelen hayal kırıklığı da dahil — bir tepki olarak büyüdü.[3] Akımın siyasi özgürlüğe yönelik erken umutlarının çoğu, daha içe dönük, sorgulayan bir sanata dönüştü.

İkinci bir büyük altüst oluş Romantizmi aynı derecede derinden biçimlendirdi. Sanayi Devrimi emeği makineleştirip kentleri şişirdikçe, Romantikler kentleşme ve sanayicilikten ürktüler; bunun yerine doğaya, hayal gücüne ve duyguya bir dönüşün özlemini çektiler.[3] Ortaçağ geçmişi de onları cezbetti: Romantizm sözcüğünün kendisi, ortaçağ romansının yeniden takdir edilmesinden türer.[2] Bu yakınsamadan — devrim, sanayi ve daha eski dünyalara duyulan bir özlemden — yüce olana, doğanın hem güzelliğine hem dehşetine ve sanatçının gerçek duyguyu ifade etme özgürlüğüne saplantılı bir edebiyat doğdu.[3]

Dizelerle Bir Bildirge

İngiliz Romantizminin geleneksel bir doğum tarihi vardır. 1798'de William Wordsworth ile Samuel Taylor Coleridge, genel olarak edebiyatta İngiliz Romantik akımının başlangıcı sayılan ince bir derleme olan Lyrical Ballads'i yayımladı.[4] İlk olarak 4 Ekim 1798'de adsız yayımlanan cilt, Coleridge'in The Rime of the Ancient Mariner'ıyla açılıyor ve Wordsworth'ün Lines Written a Few Miles above Tintern Abbey'siyle kapanıyordu.[4]

Kitabı devrimci kılan, sade hırsıydı. Wordsworth ve Coleridge, on sekizinci yüzyıl İngiliz şiirinin ukala, bilgiçlik taslayan ve son derece yontulmuş biçimlerini devirmeyi amaçladılar; bunun yerine kırsal yaşam ve sıradan insanlar hakkında sıradan, gündelik bir dille yazdılar.[4] 1800 baskısına eklenen — o günden beri Romantizmin bildirgesi olarak kabul edilen — Önsöz'de Wordsworth, şiirin "insanların gerçekten kullandığı dili" kullanması gerektiğini ilan etti ve onu meşhur biçimde "güçlü duyguların kendiliğinden taşması" olarak tanımladı.[4] Bu ifadeyle duygunun kendisi sanatın motoru hâline geldi.

William Wordsworth

William Wordsworth (7 Nisan 1770 – 23 Nisan 1850), Coleridge ile birlikte İngiliz Romantizminin kurucu figürüdür.[5] Lake District'teki Cockermouth'ta doğan Wordsworth, doğal manzarayı kalıcı konusu hâline getirerek yürüyüşleri, nehirleri ve hatırlanan çocukluk sahnelerini ahlaki ve manevi içgörü kaynakları olarak ele aldı. Başyapıtı The Prelude, erken yıllarını anlatan, ömrü boyunca üzerinde çalıştığı yarı otobiyografik bir destandır; ölümünden sonra, ölüm yılı olan 1850'de yayımlandı.[5] 1843'ten ölümüne kadar Britanya'nın Poet Laureate'i olarak onurlandırılan Wordsworth, Romantizme merkezî inancını kazandırdı: dürüstçe izini sürdükleri sıradan bir zihnin içsel gelişiminin, en yüce şiire yaraşır bir konu olduğu.[5]

Lord Byron

Wordsworth Romantizmin vicdanını sağladıysa, Lord Byron da onun cazibesini sağladı. Byron neredeyse bir gecede ünlendi: 1812'de yayımlanan Childe Harold's Pilgrimage, ilk baskısını birkaç gün içinde tüketti ve bu, onun "bir sabah uyanıp [kendini] ünlü bulduğu" şeklindeki meşhur sözüne yol açtı.[6] Şiir, adını taşıyan figürü — Byronvari kahramanı, doğal güzellik sahnelerini seyrederken içinde özel bir keder besleyen düşünceli, asi, melankolik bir gezgini — icat etmeye yardım etti.[6]

Byron'ın yergi başyapıtı Don Juan, 1819 ile 1824 arasında yazılan dağınık ve komik bir destan, dehasının öteki yüzünü gösterdi: nüktedanlık, ironi ve riyakârlığa karşı dünyevi bir küçümseme.[7] Hayatı, dizeleri kadar dramatik biçimde son buldu: Osmanlı egemenliğine karşı Yunan Bağımsızlık Savaşı'nı desteklemeye gitmiş olarak, 19 Nisan 1824'te Missolonghi'de 36 yaşında ateşli hastalıktan öldü — bu ölüm, onu Romantizmin arketipsel asi-kahramanı olarak perçinledi.[7]

Mary Shelley

1816 yazı, edebiyatın en kalıcı canavarlarından birini ortaya çıkardı. Soğuk ve yağmurla kapalı "Yazsız Yıl" boyunca Mary Shelley, müstakbel kocası Percy Bysshe Shelley, Byron ve John Polidori, Cenevre Gölü kıyısındaki Villa Diodati'de bir araya geldiler; burada — Byron'ın önerisiyle — her biri bir hayalet hikâyesi yazmayı kabul etti.[8] Bu meydan okumadan Frankenstein, yani Modern Prometheus doğdu; Shelley'nin on sekiz yaşında başladığı ve yirmi yaşındayken, 1 Ocak 1818'de Londra'da adsız olarak yayımladığı gotik roman.[9] Kitap, Romantik hırsı daha karanlık bir soruyla — sorumluluk olmaksızın yaratmanın bedeliyle — kaynaştırdı ve bugün ilk bilimkurgu romanlarından biri olarak kabul ediliyor; erişimi hem modern korku hem de spekülatif kurgu boyunca uzanan bir Romantik deney.[9]

John Keats

Byron ve Percy Shelley'nin yanı sıra Romantik şairlerin "ikinci kuşağı" arasında John Keats (31 Ekim 1795 – 23 Şubat 1821) yer alıyordu.[10] 1819 ilkbaharında tek bir hayret verici patlama içinde büyük odları yazdı; bunların arasında Ode to a Nightingale ve Ode on a Grecian Urn vardı; duyusal zenginlikleri ve güzellik ile ölümlülük üzerine düşünceleriyle bu eserler onu akımın en sevilen seslerinden biri yaptı.[10]

Keats, Romantik eleştiriye en etkili fikirlerinden birini de kazandırdı. Aralık 1817 tarihli bir mektupta "olumsuz yeterlilik" (negative capability) terimini ortaya attı; bununla şairin "olgu ve aklın ardında sinirli bir çabaya kapılmadan belirsizliklerde, gizemlerde, kuşkularda kalabilme" gücünü tanımladı.[10] Bu, hayalî açıklığın rasyonel kesinlik karşısındaki bir savunmasıydı — tek bir ifadeye damıtılmış Romantizm. Keats, 23 Şubat 1821'de Roma'da, henüz 25 yaşındayken vereminden öldü; erken ölümü, adının etrafında toplanan Romantik mite katkıda bulundu.[10]

Kalıcı Bir Miras

Romantizmin ardılı yaşamı muazzam olmuştur. Yarattığı karakter tipleri — en başta karanlık, düşünceli, asi Byronvari kahraman — kurgu ve sinemanın başlıca öğeleri olmayı sürdürürken, Mary Shelley'nin Frankenstein'ı bir tür olarak bilimkurgunun önünü açmaya yardımcı oldu.[11] Duygusal yoğunluğu, on dokuzuncu yüzyılın Romantik bestecilerinden günümüzün kendini "Neo-Romantik" olarak tanımlayanlarına kadar müziği yeniden biçimlendirdi ve doğal dünyaya duyduğu saygı, modern çevre bilincinde yankılanıyor.[11]

Daha geniş anlamda, akımın bireysel deneyimi yüceltmesi, kişisel anlatıya ve özgün öz-ifadeye değer veren ve hâlâ çağdaş kültürün temelini oluşturan bir anlayışın yerleşmesine yardım etti.[12] Kısacası Romantik dönem, insanların düşünme biçiminde bir değişimin işaretiydi ve dünyayı nasıl gördüğümüz ve deneyimlediğimiz üzerinde belirleyici bir etki uygulamayı sürdürmüştür.[11] İki yüzyıl sonra, bir şiiri bir duygunun kaydı olarak ele aldığımızda, özgünlüğü taklide tercih ettiğimizde ya da vahşi manzaralarda bir tür teselli aradığımızda, hâlâ Romantiklerin yaktığı ışıkla okuyoruz.

[1]: Wikipedia, "Romanticism." [2]: Encyclopædia Britannica, "Romanticism." [3]: Wikipedia, "Romanticism and the French Revolution" / "Romanticism." [4]: Wikipedia / Encyclopædia Britannica, "Lyrical Ballads." [5]: Wikipedia / Encyclopædia Britannica, "William Wordsworth." [6]: Wikipedia, "Childe Harold's Pilgrimage." [7]: Encyclopædia Britannica, "Lord Byron." [8]: Encyclopædia Britannica, "Haunted Summer of 1816"; Wikipedia, "Frankenstein." [9]: Wikipedia, "Frankenstein." [10]: Wikipedia / Encyclopædia Britannica, "John Keats." [11]: The Open University, OpenLearn, "Legacy of the Romantics." [12]: Wikipedia, "Romanticism" (bireycilik ve öz-ifade).

References

  1. 1.Romanticism. Wikipedia ↗
  2. 2.Romanticism | Definition, Art, Era, Traits, Literature, Paintings, Artists, & Facts. Encyclopædia Britannica ↗
  3. 3.Romanticism and the French Revolution. Wikipedia ↗
  4. 4.Lyrical Ballads | Summary, Preface, Poems, Romanticism, Wordsworth, Coleridge, & Facts. Encyclopædia Britannica ↗
  5. 5.William Wordsworth. Wikipedia ↗
  6. 6.Childe Harold's Pilgrimage. Wikipedia ↗
  7. 7.Lord Byron | Poems, Books, Mary Shelley, Frankenstein, Ada Lovelace, & Facts. Encyclopædia Britannica ↗
  8. 8.Haunted Summer of 1816 | Romanticism, Lord Byron, Mary Shelley, & Frankenstein. Encyclopædia Britannica ↗
  9. 9.Frankenstein. Wikipedia ↗
  10. 10.John Keats. Wikipedia ↗
  11. 11.Legacy of the Romantics. The Open University (OpenLearn) ↗
  12. 12.Romanticism (individualism and self-expression). Wikipedia ↗
romanticismliteraturehistory
Tartışma0 yorum

Tartışmaya katılmak için giriş yap.

Henüz yorum yok — ilk sen ol.

caleido

sürüm 1.0.372

Discord'a katılomelasHakkımızdaŞehirlerGizlilik PolitikasıHizmet ŞartlarıVeri SilmeYardım
© 2026 Caleido