1. Ana Sayfa
  2. Keşfet
  3. Soul Music: When the Church Went Worldly
Soul Music: When the Church Went Worldly
EditörlükMusic

Soul Müziği: Kilise Dünyevileştiğinde

Gospel coşkusu ile ritim ve blues'un Amerikan popüler müziğinin en kalıcı vokal diline nasıl dönüştüğü

CE
Caleido Editorial Team17 Haziran 20269 dk okuma0 görüntülenme

Soul müziği, dünyaya dönük olarak dışa açılan Siyah Amerikan kilisesinin sesidir — gospel'in coşkulu inancının, ritim ve blues'un dünyevi arzuları ve siyasi aciliyetiyle birleşmesidir. 1950'lerin sonlarında Amerika Birleşik Devletleri'nde ortaya çıkan ve 1960'larda ile 1970'lerin başlarında zirveye ulaşan soul, yirminci yüzyılın en etkili popüler türlerinden biri haline geldi; herhangi bir akor ya da ritimden çok, bir insan sesinin dokusuyla tanımlanan bir müziktir.

Kökenler: kilise dünyevileşiyor

Soul, doğrudan iki Afroamerikan geleneğinden doğdu: gospel müziği ile ritim ve blues. Onu ayıran şey, kutsal olanla dünyevi olanın bilinçli kaynaşmasıydı — gospel'in coşkusunu, melodik biçimlerini ve vokal tekniklerini alıp dünyevi konulara uygulamak.[1] Sözcüğün kendisi bu anlamda 1961 dolaylarında geniş çapta dolaşıma girdi ve dünyevi sözler taşıyan gospel tarzı şarkı söylemeyi tanımladı.[2]

Bu kaynaşmayı Ray Charles'tan daha önce somutlaştıran tek bir figür olmadı. 1950'lerde Atlantic Records için kayıt yapan Charles, kilise ile gece kulübü arasındaki duvarı yıktı ve gospel yapılarını — kilisevari bir 12/8 ölçüsü ve doğaçlamacı söyleyiş dâhil — ritim ve blues'a döktü.[1] 1954 tarihli hiti „I Got a Woman“, bir gospel şarkısını dünyevi bir aşk şarkısına dönüştürdü; çocukluğundan beri söylediği spiritüelleri blues ile harmanladı.[4] Charles, „What'd I Say“in (1959) çağrı ve yanıt çılgınlığıyla bu fikri daha da ileri taşıdı; gospel, blues, caz ve Latin ritimlerini kaynaştıran ve müstehcenliği nedeniyle bazı radyo istasyonlarınca yasaklanmasına rağmen pop Top Ten'e geçen bir kayıt.[3]

Soul nasıl ses verir

Soul'un belirleyici nitelikleri neredeyse bütünüyle gospel ibadetinden miras alınmıştır. Carnegie Hall'ın Timeline of African American Music çalışması onu, „tutkulu vokalizasyon, güçlü ritimler ve dürüst sözler“ üzerine kurulu „gospel etkili“ müzik olarak nitelendirir; çağrı ve yanıt, melisma, kaydırmalar ve doğaçlama gibi müzikal özellikleri içerir.[1] Melismatik teknik — tek bir heceyi birçok nota boyunca uzatmak — ve çağrı ile yanıtın gidip gelişi, her ikisi de doğrudan ibadet töreninden gelir; orada bir vaizin dizesi cemaat tarafından yanıtlanır.

Yine de soul hiçbir zaman tek bir ses olmadı. Curtis Mayfield'in lirik, ölçülü yaklaşımından James Brown'un vurmalı, haykıran saldırısına uzanan bir yelpazeye yayıldı.[1] Brown, Siyah vaizleri örnek alan „yoğun, vurmalı ve gospel renkli bir vokal sesi“ inşa etti ve „Soul'un Vaftiz Babası“ unvanını kazandı.[1] Live at the Apollo albümü — King Records, yeni şarkısı olmayan bir canlı albümün satabileceğinden şüphe ettiği için 1962'de kendi cebinden kaydedilen ve 1963'te yayımlanan — pop albüm listesinde 66 hafta kaldı ve şimdiye dek yapılmış en büyük canlı kayıtlardan biri olarak yaygın biçimde kabul edilir.[5]

Detroit ve Memphis: soul'un iki başkenti

Soul'un ticari yükselişi, müziği zıt yönlere çeken iki plak şirketinden ayrılamazdı. Detroit'te Berry Gordy, Motown'a dönüşecek şirketi kurdu — 1959'da Tamla olarak başlatıldı ve 1960'ta Motown Record Corporation olarak tescil edildi — ve gayriresmi olarak Funk Brothers diye bilinen seçkin stüdyo müzisyenlerinden oluşan birinci sınıf bir ev grubunun güç verdiği, parlak, pop odaklı bir „Motown Sound“ tasarladı.[6] Sonuç, doğrudan geniş bir ulusal kitleyi hedefleyen cilalı bir crossover üslubuydu.

Memphis'te ise Stax Records bunun tersini geliştirdi: daha ham, daha pürüzlü bir Güney soul'u. Ev grubu — Steve Cropper, Donald „Duck“ Dunn, Al Jackson ve Booker T. Jones'tan oluşan, ırksal olarak entegre bir grup olan Booker T. & the M.G.'s — neredeyse her Stax kaydına eşlik etti ve şirkete kendiliğinden gelişen bir gospel-ve-blues itkisi kazandırdı.[7] Motown plaklarını pırıl pırıl olana kadar parlatırken, Stax teri içinde bıraktı.

Sam Cooke: crossover'ın taslağı

Ray Charles gospel ile R&B'yi klavyede kaynaştırdıysa, Sam Cooke bir gospel yıldızının dünyevi bir pop idolüne dönüşebileceğini kanıtladı. 1931 doğumlu Cooke, ilk olarak 1950'lerin önde gelen gospel grubu Soul Stirrers'ın solisti olarak ünlendi; burada ipeksi, melismatik bir vokal üslubu geliştirdi.[8] Crossover teklisi „You Send Me“ (1957), hem pop hem de R&B listelerinin zirvesine fırladı ve sonunda yaklaşık 1,7 milyon kopya sattı; diğer gospel şarkıcılarının dünyevi yıldızlığa giderken izleyeceği taslağı ortaya koydu.[8]

Ne var ki Cooke'un en kalıcı eseri politikti. Aralık 1964'te Los Angeles'ta vurularak öldürülmeden önce, son bestelerinden biri olan „A Change Is Gonna Come“u yazdı.[8] Şarkı, sivil haklar hareketinin bir marşı ve soul'un umuda dair belirleyici ifadelerinden biri oldu.

Otis Redding ve Stax'ın Güney soul'u

1941'de Georgia'da doğan Otis Redding, Stax'ın Güney soul'unun cisimleşmiş hali oldu.[7] Açık boğazlı, gospel köklü icrası — Britannica'nın deyişiyle „ezici bir güç ve karşı konulmaz bir içtenlikle“ söylenen — Booker T. & the M.G.'s ile paylaştığı olağanüstü uyumun desteğiyle, on yılın büyük soul şarkıcıları için ölçütü belirledi.[7] 1967'de Monterey Pop Festivali'ndeki performansı, ünlü deyişle „hippi dünyasını soul müziğine döndürdü“ ve ona devasa yeni bir beyaz rock kitlesi kazandırdı.[7]

Aylar sonra, 10 Aralık 1967'de, kiraladığı uçak bir Wisconsin gölüne düşünce Redding hayatını kaybetti; 26 yaşındaydı.[7] Günler önce Stax gitaristi Steve Cropper ile kaydettiği şarkı, „(Sittin' On) The Dock of the Bay“, 1968'de yayımlandı ve Amerika Birleşik Devletleri'nde ölümünden sonra bir numara olan ilk tekli oldu.[9]

Aretha Franklin, Soul'un Kraliçesi

Türün belirleyici sesi Aretha Franklin'e aitti. Gospel içinde yetişmiş bir vaiz kızı olan Franklin, sanatsal kimliğini ancak yapımcı Jerry Wexler'in onu 1966'da Atlantic Records'a getirmesinin ardından buldu.[10] Şubat 1967'de Respect'in bir cover'ını kaydetti — Otis Redding'in yazıp 1965'te hit olarak yayımladığı bir şarkı — ve onu büsbütün dönüştürdü.[11] Kız kardeşlerinin yardımıyla sözlerin bakış açısını tersine çevirip harf harf söylenen „R-E-S-P-E-C-T“ nakaratını ve „sock it to me“ kıtasını ekleyen Franklin, bir erkeğin yakarışını bir kadının talebine dönüştürdü.[11]

Versiyonu hem pop hem de R&B listelerinde bir numaraya ulaştı, iki Grammy Ödülü kazandı ve hem bir sivil haklar hem de bir feminist marş olarak benimsendi.[11] Bu, onun „Soul'un Kraliçesi“ ününü pekiştirdi ve 2002'de kayıt, Kongre Kütüphanesi'nin National Recording Registry'sine ilk girenler arasında yer aldı.[11]

Miras: soul'dan sonrasındaki her şeye

1960'lar 1970'lere yerini bırakırken, soul derinleşti ve çeşitlendi. Marvin Gaye'in What's Going On (1971) albümü — eve dönüp nefret, acı ve adaletsizlikle yüzleşen bir Vietnam gazisinin bakış açısından anlatılan bir konsept albüm — soul'un tutkularını genişletti ve on yılın daha orkestral, toplumsal bilince sahip „progresif soul“unun gelişiminde önemli kabul edilir.[12]

1970'lerin ortasına gelindiğinde, klasik soul büyük ölçüde listelerden çekilmiş, yerini funk ve disco'ya, daha sonra da rap ve hip-hop'a bırakmıştı.[1] Ne var ki radyo formatlarından kaybolması, kalıcılığını yansıtmıyordu. Soul'un kodladığı vokal dil — melisma, çağrı ve yanıt, gospel eğitimli sesin ham itirafı — sonradan gelen neredeyse tüm popüler şarkıcılığın ortak dili oldu; R&B ve funk'tan rock'a ve çağdaş pop'a kadar. Soul ayrıca ideolojik bir yük de taşıdı: zirvesindeyken, aşk ve ayrılık şarkılarının yanı sıra Siyah birliği, aktivizm ve öz gurur temalarını öne sürdü.[1] Aretha Franklin'in saygı talep etmesinden yarım yüzyıldan uzun süre sonra, onun, Ray Charles'ın, Sam Cooke'un ve Otis Redding'in inşa ettiği müzik, popüler şarkıcılığın hâlâ kendisine göre ölçüldüğü duygusal söz dağarı olmayı sürdürüyor.

References

  1. 1.History of Soul Music — Timeline of African American Music. Carnegie Hall ↗
  2. 2.Soul music. Wikipedia ↗
  3. 3.Ray Charles: Architect of Soul Music. Hamilton Philharmonic Orchestra ↗
  4. 4.Peter Guralnick on the Musical and Social Revolution of Ray Charles' 'I Got a Woman'. Rolling Stone ↗
  5. 5.Live at the Apollo (1963 album). Wikipedia ↗
  6. 6.Motown. Wikipedia ↗
  7. 7.Otis Redding | Biography, Songs, Death, & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  8. 8.Sam Cooke | History | Research Starters. EBSCO ↗
  9. 9.(Sittin' On) The Dock of the Bay. Wikipedia ↗
  10. 10.Aretha Franklin. Academy of Achievement ↗
  11. 11.Aretha Franklin and "Respect". Library of Congress ↗
  12. 12.What's Going On (album). Wikipedia ↗
soulmusichistory
Tartışma0 yorum

Tartışmaya katılmak için giriş yap.

Henüz yorum yok — ilk sen ol.

caleido

sürüm 1.0.372

Discord'a katılomelasHakkımızdaŞehirlerGizlilik PolitikasıHizmet ŞartlarıVeri SilmeYardım
© 2026 Caleido