1. Ana Sayfa
  2. Keşfet
  3. Street Art: From the Subway to the Auction House
Street Art: From the Subway to the Auction House
EditörlükArt

Sokak Sanatı: Metrodan Müzayede Evine

Kentin izinsiz bir sanatının kanun dışı duvarlardan dünyanın büyük müzelerine nasıl taşındığı

CE
Caleido Editorial Team18 Haziran 20268 dk okuma0 görüntülenme

Açık Kentin Bir Sanatı

Sokak sanatı, genellikle izinsiz olarak kamusal alanlarda yaratılan ve metin tabanlı grafitiden çok daha geniş bir araç yelpazesini kapsayan, grafik tasarımla daha yakından bağlantılı görsel bir sanattır.[1] Tate'in tanımladığı gibi, „sokak sanatında kural yoktur, dolayısıyla her şey mubahtır“ ve yaygın teknikleri arasında fly-posting (un yapıştırma), şablon kullanımı, çıkartmalar, serbest el çizimi ve hatta projeksiyonla yansıtılan video yer alır.[1] Geleneksel grafiti, bir yazarın stilize edilmiş imzası olan „tag“e odaklanırken, sokak sanatı sanatın „galerilerin içine saklanmak“ yerine demokratik ve erişilebilir olması gerektiği inancıyla canlanan, gelip geçen halka yönelik imgelere ve fikirlere yönelir.[2]

Kentin yüzeylerini bir tuval olarak sahiplenme dürtüsü, duvarı, metro vagonunu ve inşaat panosunu tartışmalı bir kamusal sahneye dönüştürdü. Dört on yıl boyunca bu biçim olası görünmeyen bir yay çizdi: suç sayılan vandalizmden, dünyanın önde gelen müzelerinin duvarlarına ve en pahalı müzayedelerinin kürsülerine.

Kökenler: Tag'ler, Trenler ve 1970'ler

Modern grafiti, sprey kutusunun yaygınlaşmasıyla mümkün kılınarak, 1960'ların sonu ve 1970'lerin başında, özellikle Philadelphia ve New York City'de ortaya çıktı.[2] Büyük ölçüde New York'un siyah ve Latino mahallelerinden hip-hop müziği ve sokak kültürüyle birlikte doğdu ve DJ'lik, MC'lik ve breakdance'in yanında, yükselen bir alt kültürün bir direği olarak yerini aldı.[2]

Çok önemli bir an, 21 Temmuz 1971'de The New York Times'ın „'Taki 183' Spawns Pen Pals“ başlıklı bir makale yayımlamasıyla geldi.[3] TAKI 183, Washington Heights'tan genç bir yaya kuryeydi — tag'i Yunanca adının bir küçültme biçimini sokak numarasıyla, 183rd Street ile birleştiriyordu — ve imzasını şehrin her yerine karalıyordu.[3] Times'ın haberi onu bir fenomene dönüştürdü ve beş ilçede yüzlerce taklitçiyi „doğurdu“, yalnız tag yazmayı kısa sürede metro sistemine de yayılan şehir çapında bir rekabete dönüştürmeye yardımcı oldu.[3] İlk uygulayıcılar kendilerine „yazarlar“ diyorlardı ve basit imza, ayrıntılı, iç içe geçmiş „wildstyle“ harflere ve metro vagonunu baştan başa kaplayan duvar resimlerine evrildi.[2]

Grafitiden Sokak Sanatına

1970'lerin sonu ve 1980'ler boyunca, grafitinin imza temelli anlayışı, bugün sokak sanatı dediğimiz şeye daha yakın bir şeye genişledi: sprey kutusunun ötesindeki teknikleri kullanarak daha geniş bir kitleye seslenen imgeler ve mesajlar.[2] Belirleyici teknik sıçrayış, bir sanatçının temiz, karmaşık bir imgeyi hızla çoğaltmasına — ve polis gelmeden önce kaçmasına — olanak tanıyan şablondu.

Bu yenilik en çok, yaygın olarak „şablon grafitisinin babası“ olarak anılan Fransız sanatçı Blek le Rat (doğum adı Xavier Prou, 1952) ile ilişkilendirilir.[4] 1971'deki bir ziyaretinde New York'un grafiti sahnesiyle karşılaştıktan sonra Paris'e döndü ve 1981'de şehrin duvarlarına küçük fareler şablonlamaya başladı — bu hayvanı seçmesinin nedeni „rat“ kelimesinin „art“ kelimesinin bir anagramı olması ve kendi deyimiyle farenin „şehirdeki tek özgür hayvan“ olmasıydı.[4] Yöntemi ve imgeleri daha sonraki bir kuşağı doğrudan şekillendirecekti ve Banksy, Blek'in etkisini kabul etmiştir.[4]

Basquiat: SAMO ve Resme Geçiş

Hiçbir figür, sokak sanatının duvardan galeriye sıçrayışını Jean-Michel Basquiat kadar iyi cisimleştirmez. 22 Aralık 1960'ta Brooklyn'de, Haitili bir baba ve Brooklyn doğumlu, Porto Riko kökenli bir annenin çocuğu olarak dünyaya gelen Basquiat, Mayıs 1978'de okul arkadaşı Al Diaz'la birlikte SAMO takma adıyla Aşağı Manhattan'ın her yerine şifreli, hicivli sloganlar kazımaya başladı.[5] The Village Voice Aralık 1978'de kampanyayı haber yaptı ve SAMO'nun esrarengiz aforizmaları SoHo ve East Village sahnesinin değişmez bir parçası haline geldi.[5]

Basquiat sokaktan stüdyoya hızla geçti. Haziran 1980'de The Times Square Show'a katıldı, Mart 1982'de New York'taki Annina Nosei Gallery'de ilk Amerikan kişisel sergisini açtı ve aynı yıl 21 yaşında Kassel'deki Documenta'ya dahil edilen en genç sanatçı oldu.[5] Figüratif resmin Neo-dışavurumcu canlanmasıyla ilişkilendirilerek, metni, anatomiyi, taçları ve Yunan, Roma ve Afrika sanatından, cazdan ve sokak kültüründen alınan göndermeleri katman katman işledi; yapıtını ırkı, kimliği ve siyah tarihini irdelemek için kullandı.[6] Ekim 1982'de Andy Warhol ile tanıştı ve ikili 1984 ile 1985 arasında yoğun bir şekilde birlikte çalıştı.[5] Basquiat, 12 Ağustos 1988'de Manhattan'da, 27 yaşındayken aşırı dozda eroinden öldü.[5]

Piyasadaki ölümünün ardından yaşadıkları şaşırtıcı oldu. Mayıs 2017'de Japon girişimci Yusaku Maezawa, Basquiat'ın yağlı boya kalemi, akrilik ve sprey boyayla işlenmiş canlı bir kafatası olan Untitled (1982) eserini Sotheby's'te 110,5 milyon dolara satın aldı; bu, sanatçı için bir rekordu ve o dönemde bir Amerikalı tarafından müzayedede satılan en pahalı eserdi.[7]

Haring: Stüdyo Olarak Metro

Aynı New York anında çalışan Keith Haring, toplu taşıma sisteminin kendisini bir tuvale dönüştürdü. 4 Mayıs 1958'de Pennsylvania'nın Reading kentinde doğan Haring, School of Visual Arts'ta okumak için 1978'de New York'a taşındı.[8] 1980'den itibaren, metro istasyonlarındaki satılmamış reklam panolarını kaplayan mat siyah kağıda beyaz tebeşirle çizimler yaptı ve hızlı, ritmik çizgilerle bu kamusal çizimlerden yüzlercesini — bazen tek bir günde kırk tanesi kadar — üretti.[8] Emekleyen „radiant babies“, havlayan köpekler ve dans eden figürlerden oluşan anında okunabilir söz dağarcığı, onu on yılın en tanınabilir sanatçılarından biri yaptı.[9]

Haring, yüksek sanat ile kitle kültürü arasındaki çizgiyi bilinçli olarak bulanıklaştırdı. Nisan 1986'da, yapıtının geniş bir halka ulaşabilmesi için imgelerini taşıyan tişörtler, posterler ve rozetler satan Pop Shop'u SoHo'da açtı.[8] Aralarında Harlem'deki 1986 tarihli uyuşturucu karşıtı Crack Is Wack duvar resminin de bulunduğu onlarca kamusal duvar resmi yarattı ve imgelerini toplumsal davalar için kampanya yürütmek üzere kullandı.[10] AIDS teşhisi konunca, AIDS örgütlerini ve çocuk programlarını finanse etmek için 1989'da Keith Haring Foundation'ı kurdu ve sanatını hastalık çevresindeki aktivizme yönlendirdi.[8] 16 Şubat 1990'da, 31 yaşındayken AIDS'le ilişkili komplikasyonlardan öldü; ölümü, salgının sanat dünyasına bedelini somutlaştırdı.[10]

Banksy ve Küresel Çağ

Basquiat ve Haring sokak sanatını 1980'lerin galerisine taşıdıysa, anonim İngiliz sanatçı Banksy onun yirmi birinci yüzyıla ait, küreselleşmiş evresini tanımladı. 1990'larda Bristol'ün yeraltı sahnesinden çıkan Banksy, kimliğini hiçbir zaman kamuoyu önünde doğrulamadı ve 2000 dolaylarında, kara mizahı savaş karşıtı ve düzen karşıtı imgelerle birleştiren, ticari markası haline gelen şablon tekniğini benimsedi.[11] Müdahaleleri, 2005'te Batı Şeria bariyerindeki duvar resimlerinden, hicivli „eğlencesizlik parkı“ Dismaland'a (2015) ve Beytüllahim'deki Walled Off Hotel'e (2017) kadar uzanır.[11]

Banksy'nin en çok bilinen imgesi, ilk olarak Londra'da boyanan ve 2017'deki bir ankette Britanya'nın en sevdiği sanat eseri seçilen, kalp biçimli kırmızı bir balona uzanan bir çocuğun şablonu olan Girl with Balloon'dur.[12] Eser, sanat dünyasının en teatral anlarından birini doğurdu: Ekim 2018'de Londra'daki bir Sotheby's satışında, çerçeveli bir versiyonu yaklaşık 1,04 milyon sterline satıldı ve ardından, çekiç düştükten hemen sonra çerçevesine gizlenmiş bir mekanizmayla kendini kısmen parçaladı.[12] Banksy'nin doğrulama kurumu, parçalanmış eseri Love Is in the Bin olarak yeniden adlandırdı; eser Ekim 2021'de Sotheby's'e döndüğünde 18,6 milyon sterline satıldı; bu, sanatçı için bir rekordu.[13]

Duvarda — ve Kasada Bir Miras

Sokak sanatının belirleyici gerilimi, yasadışı kıyılardan kültürel merkeze yaptığı yolculuktur. Kamusal yüzeylerde izinsiz eylemler olarak başlayan eserler, artık büyük müzeler tarafından toplanıyor ve milyonlarca dolara satılıyor; bazıları bu dönüşümü biçimin nihai ironisi olarak görüyor — kurumsal kucaklaşma, sanattan ona anlam veren düzen karşıtı yükü söküp alıyor.[14] Banksy'nin Bristol Museum'daki 2009 retrospektifi, on iki hafta boyunca 300.000'den fazla ziyaretçi çekti; bu, bir zamanlar kanun dışı olan türün ana akım tarafından ne kadar tümüyle özümsendiğinin kanıtıydı.[14]

Bu başarı kentleri de yeniden şekillendirdi. Sokak sanatı artık sıklıkla mahalleleri yaratıcı ve arzu edilir olarak markalamak için kullanılıyor; bu da sanat biçimine ilk kez sesini veren duvarların ait olduğu toplulukları yerinden edebilen soylulaştırmayı hızlandırıyor.[14] Yine de demokratik önermesi varlığını sürdürüyor: sokak sanatı, kentin kendisinin bir galeri olabileceği, sanatın kamusal görünürlüğe ait olduğu ve bir duvarı ve bir fikri olan herkesin katılabileceği yönünde bir savı sürdürüyor. Bir gencin Washington Heights'taki bir sokak lambası direğine markörle attığı tag'den, Sotheby's'te kendini parçalayan bir tuvale kadar, sokak sanatı modern dünyanın en önemli — ve en çok tartışılan — görsel dillerinden biri haline geldi.[2]

References

  1. 1.Street art (Art Term). Tate ↗
  2. 2.Street and Graffiti Art Movement Overview. The Art Story ↗
  3. 3.TAKI 183. Wikipedia ↗
  4. 4.Blek le Rat. Wikipedia ↗
  5. 5.Jean-Michel Basquiat. Wikipedia ↗
  6. 6.Jean-Michel Basquiat | Neo-Expressionist Painter, Graffiti Artist. Encyclopaedia Britannica ↗
  7. 7.Untitled Jean-Michel Basquiat Painting Auctioned for $110 Million, a U.S. Record. NBC News, 2017 ↗
  8. 8.Bio — About Haring. The Keith Haring Foundation ↗
  9. 9.Keith Haring, Subway Drawings. Smarthistory ↗
  10. 10.Keith Haring - Art, Death & Facts. Biography.com ↗
  11. 11.Banksy. Wikipedia ↗
  12. 12.Banksy | Identity, Art, Auction, Shredded Painting, & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  13. 13.Banksy's shredded Love is in the Bin sells for £18.6m. The Art Newspaper, 2021 ↗
  14. 14.Street Art Is a Global Commercial Juggernaut With a Diverse Audience. Why Don't Museums Know What to Do With It?. Artnet News ↗
streetarthistory
Tartışma0 yorum

Tartışmaya katılmak için giriş yap.

Henüz yorum yok — ilk sen ol.

caleido

sürüm 1.0.372

Discord'a katılomelasHakkımızdaŞehirlerGizlilik PolitikasıHizmet ŞartlarıVeri SilmeYardım
© 2026 Caleido