Viyana ve çevresindeki üç bestecinin Aydınlanma ideallerini Batı müziğinin en kalıcı grameri haline nasıl dönüştürdüğü
Batı müziğinin Klasik dönemi kabaca 1750'den 1820'ye kadar uzanır ve Barok ile Romantik dönemler arasındaki alanı kaplar.[1] Yalnızca yetmiş yıl kadar sürmüş olsa da, o zamandan beri besteciliği biçimlendiren müzikal uygulamalar üretti.[2] Yükselişi Aydınlanma ile — sözde Akıl Çağı ile — aynı döneme denk geldi ve müzik bu entelektüel iklimi özümseyerek, yapısal berraklığı, oranı ve „sağlam temellere dayanan", düzenli organizasyonu Barok süslemelerin önüne koydu.[1][3]
Değişim estetik olduğu kadar toplumsaldı da. Avrupa orta sınıfı büyüdükçe halka açık konserler ortaya çıktı: müzik, özel bir saray lüksü olmaktan çıkıp para ödeyen bir izleyici kitlesine sunulan bir gösteri haline geldi.[4] Avrupa'nın dört bir yanında halka açık konser salonları ve opera binaları yükseldi, abonelik konserleri tanıtıldı ve müzisyenler — aristokrat saraylar tarafından istihdam edildikleri — himaye sisteminden, siparişler, bilet satışları ve yayıncılık yoluyla gelir elde etmeye doğru kademeli bir geçiş başlattılar.[4] Yeni zenginleşen burjuvazi ev için bir klavyeli çalgı satın alabiliyordu ve bir tane sahibi olmak bir statü sembolü haline geldi; bu da amatör çalgıcılara yönelik basılı müzik talebini körükledi.[4]
Klasik üslup birdenbire ortaya çıkmadı. İki geçiş üslubu, Barok'tan gelen boşluğu doldurdu. Galant üslup, Barok'un ağırbaşlı ciddiyetinin yerine hafif zarafeti vurgularken, Carl Philipp Emanuel Bach'ın örneklediği Alman Empfindsamkeit'i, yani „duyarlı üslup", duyguyu aktarmak için ani doku ve armoni değişimlerini tercih etti.[1] Birlikte müziği yoğun çokseslilikten, akorlarla eşlik edilen tek bir berrak ezgi çizgisine doğru taşıdılar.[1]
Bu homofonik doku — alt sıradaki bir akor eşliğinin üzerindeki bir ezgi — dönemin belirleyici sesi haline geldi.[5] Barok müzikle karşılaştırıldığında, Klasik müziğin daha hafif, daha berrak bir dokusu vardır; gerçi özellikle dönemin sonlarında kontrpuan hiçbir zaman tamamen terk edilmedi.[5] Besteciler ayrıca, kesin dinamik işaretler ve ayrıntılı icra talimatları ekleyerek partisyonun kendi ifade paletini genişlettiler.[1] 1750'lerin sonlarına gelindiğinde yeni tarz Viyana, İtalya, Paris ve Mannheim'da gelişiyordu; özellikle Mannheim orkestrası standartlaştırılmış çalgı gruplamalarına ve çarpıcı orkestral efektlere öncülük etti.[1]
Bunu mümkün kılan kritik bir teknoloji klavyeli çalgıydı. Başlangıçta fortepiano, ardından pianoforte olarak adlandırılan çalgı, her tuşa uygulanan ağırlığı değiştirerek yumuşaktan güçlüye dinamikleri çalabiliyordu — Barok klavsenin yoksun olduğu bir ifade yeteneği.[4] İlk piyanolar on sekizinci yüzyılın başlarında ortaya çıkmış olsa da, piyanonun tüm rakip klavyeli çalgıları geride bırakmasını sağlayan ilerlemelerin çoğu, tam da Klasik üslubun olgunlaştığı sırada, on sekizinci yüzyılın sonlarında geldi.[4]
Dönemi tanımlayan tek bir yapısal fikir varsa, o da ezgisel malzemeyi armonik gelişimle uzlaştıran temel olan sonat biçimidir.[1] Senfonilerin ve yaylı kuartetlerinin açılış bölümlerine hâkim oldu ve müzik tonu, yapının temel eklemleyicisi olarak merkezi bir rol üstlendi.[5]
Dönem, Batı müziğine en kalıcı türlerinden birkaçını kazandırdı. Senfoni esasen bu dönemde yaratıldı; konçerto, Barok concerto grosso'dan virtüöz bir icracı etrafında inşa edilen solo konçertoya doğru kaydı; ve yaylı kuartet, solo sonat ve üçlünün yanı sıra öncü oda müziği türü olarak ortaya çıktı.[1][2] Opera da müzikal bir dram olarak daha belirgin bir rol üstlendi; komik opera, ciddi eserlerin yanında popülerlik kazandı.[2][1] Viyana bu dünyanın çekim merkezi haline geldi — o döneme ait bir saray görevlisi, müziğin orada „tüm rütbeleri eşitlediğini", soyluları ve burjuvaziyi aynı konser salonlarında birleştirdiğini belirtti.[6]
Bu biçimleri herkesten daha fazla sistemleştiren besteci, 31 Mart 1732'de Avusturya'nın Rohrau kentinde doğan Joseph Haydn idi.[7] Müzikal yapıya yaptığı katkılar ona „Senfoninin Babası" ve „Yaylı Kuartetin Babası" lakaplarını kazandırdı ve uzun kariyeri boyunca yüzden fazla senfoni ve 68 yaylı kuartet üretti.[7] Kuartetleri, dört çalgının tümünü tek bir ezgi çizgisine tabi kılmak yerine eşit olarak ele alarak türde devrim yarattı.[7]
1761'de Haydn, Macaristan'ın en güçlü hanedanlarından biri olan Esterházy ailesinin hizmetine girdi ve neredeyse otuz yıl boyunca onların saraylarında Kapellmeister olarak görev yaptı.[7] Saray yaşamının görece yalıtılmışlığının, sonradan dile getirdiği gibi, özgünlüğünü zorunlu kıldığını söyledi: „Çevremde kafamı karıştıracak kimse yoktu, bu yüzden özgün olmak zorundaydım."[6] Op. 20 kuartetleri (1772) ve Op. 33 kuartetleri (1781) gibi diziler, ezgisel ve armonik rolleri çalgıcılar arasında kusursuz bir sohbet halinde bütünleştirdi.[1]
Haydn'ın geç dönemi kamusal bir zafer getirdi. 1791 ile 1795 arasında, Londra'ya yaptığı iki ünlü ziyarette, orkestral üretiminin doruğu olan ve virtüöz orkestrasyonu ile özgürce akan ezgisel buluşları nedeniyle değer verilen on iki „Londra" senfonisini yazdı.[8] Bunlardan biri, Haydn'ın aksi takdirde yumuşak olan yavaş bir bölüme yerleştirdiği ani gür akor nedeniyle „Sürpriz" lakabını kazandı.[8] İngiltere'de dinlediği Handel oratoryolarından esinlenerek, ardından 1798 tarihli The Creation oratoryosunu besteledi; bu eser muazzam ölçüde popüler oldu.[9]
Wolfgang Amadeus Mozart 1756'da Salzburg'da, kemancı-besteci Leopold Mozart'ın en küçük çocuğu olarak doğdu.[10] Bir dahi çocuk olarak, 1762'den itibaren kız kardeşi Maria Anna ile babalarının yönetimi altında Avrupa saraylarını gezdi ve kısa yaşamı boyunca senfonik, oda, opera ve koro müziğini kapsayan 600'den fazla eser besteledi.[10] Onu şahsen tanıyan Haydn, Mozart için „şahsen ya da namıyla tanıdığım en büyük besteci" dedi.[6]
Mozart, Haydn'ın yapısal yeniliklerini operaya ve virtüöz konçertoya uygulayarak İtalyan parlaklığını Cermen bütünlüğüyle kaynaştırdı.[1] Üç büyük İtalyan operası — The Marriage of Figaro (1786), Don Giovanni (1787) ve Così fan tutte (1790) — türün zirveleri olmayı sürdürür ve son Almanca operası Sihirli Flüt (1791), halk şarkısını, popüler tiyatroyu ve opera görkemini tek bir eserde dokudu.[10] Son üç senfonisini 1788 yazında yaklaşık altı haftada besteledi; sonuncusu olan Jupiter Symphony (Senfoni No. 41), genellikle Klasik senfoninin bir zirvesi olarak kabul edilir.[10] 1791'de Requiem'ini (K. 626) tamamlanmamış olarak bırakarak öldü; eser, öğrencisi Franz Xaver Süssmayr tarafından tamamlandı.[10]
17 Aralık 1770'te Bonn'da vaftiz edilen ve 26 Mart 1827'de Viyana'da ölen Ludwig van Beethoven, Klasik dönemden Romantik döneme geçişin başat figürüydü.[11] Mozart'ın ölümünden sonra Viyana'da Haydn ve Antonio Salieri'nin yanında eğitim gördü ve seleflerinkinden daha sürükleyici, daha yoğun ve daha tavizsiz bir müzik üretti.[6]
Üçüncü Senfonisi olan Eroica, uzunluk ve karmaşıklık bakımından önceki her senfoniyi çok aştı ve saldırgan armonik kaynakları, Romantizme doğru kesin bir adıma işaret eder.[1][11] Tüm bunlar acımasız bir engelin gölgesinde gelişti: Beethoven'ın sağırlığının ilk belirtileri 1800'den önce ortaya çıktı ve sonunda işitme yetisini tamamen kaybetti, yine de bestelemeye ve yönetmeye devam etti.[11] Re minör 9. Senfonisi, Klasik senfoninin biçimsel şemasını yeniden düzenledi ve koral bir final ekledi — önemli bir bestecinin bir senfonide ilk kez sesleri kullanması — ve 7 Mayıs 1824'teki ilk gösterimi, Beethoven'ın artık duyamadığı yönetimi paylaştığı bu gösterim, onun kamuya açık vedası işlevini gördü.[11]
Klasik dönemin etkisini abartmak zordur. Birkaç on yıllık bir süre içinde, bestecileri senfoniyi, yaylı kuarteti, solo konçertoyu ve sonat biçimini Batı sanat müziğinin merkezi mimarisi olarak sabitlediler — sonraki Romantik bestecilerin terk etmek yerine genişleteceği çerçeveler.[1][2] Beethoven'ın cisimleştirdiği değişim — vokal bir müzik anlayışından piyanistik bir anlayışa ve duygusal ifadeye her geçen gün artan bir iştahaa — Romantik kuşağın kapısını araladı.[1] İki buçuk yüzyıl sonra, Joseph Haydn, Mozart ve Beethoven'ın eserleri konser repertuvarının temel taşı olmayı sürdürüyor — berraklık ve dengenin, hayal gücüyle peşine düşüldüğünde, her geçici modayı geride bırakabileceğinin kanıtı.[1][6]
[1]: Wikipedia, „Classical period (music)." [2]: OpenALG / Manifold (open educational text), „Chapter 10 — The Classical Era," Music and the Human Experience. [3]: Lumen Learning, „The Classical Era," Music Appreciation course. [4]: University of Wisconsin Pressbooks, „Chapter 4: The Classical Era," People and Music: An Appreciation and History. [5]: Britannica, „Classical music." [6]: Berliner Philharmoniker, „Viyana Klasisizmi." [7]: Britannica, „Joseph Haydn." [8]: London Symphony Orchestra, „What you should know about Joseph Haydn." [9]: Britannica, „The Creation (oratorio by Haydn)." [10]: Britannica, „Wolfgang Amadeus Mozart." [11]: Britannica, „Ludwig van Beethoven."
Henüz yorum yok — ilk sen ol.