1. Ana Sayfa
  2. Keşfet
  3. The Western: America's Foundational Film Genre
The Western: America's Foundational Film Genre
EditörlükFilm

Western: Amerika'nın Kurucu Film Türü

Ucuz roman mitinden revizyonist hesaplaşmaya: sınır bölgesi nasıl sinemanın en kalıcı ahlaki manzarası oldu

CE
Caleido Editorial Team17 Haziran 20269 dk okuma0 görüntülenme

Yere ve zamana ait bir tür

Western, film türleri arasında bir ruh halinden ya da bir üsluptan çok belirli bir mekânla tanımlanmasıyla sıra dışıdır: Amerikan sınır bölgesi, kabaca 1849 Kaliforniya Altına Hücumu ile 1890'da sınırın resmen kapanması arasındaki „Eski Batı“ ya da „Vahşi Batı“.[1] Bu dar zaman aralığında — gerçek tarihin ancak dört on yılında — sinema, en zengin ve en öz-düşünümsel mitolojilerinden birini inşa etti; atların, altıpatlarların, sığır sürüsü göçlerinin, yalnız şeriflerin ve uçsuz bucaksız açık arazinin aynı ikonografisine takıntılı biçimde geri dönüp durdu.

Tür sinemayla başlamadı. Anlatısal DNA'sı, on dokuzuncu yüzyıl ucuz romanlarından ve sınır bölgesi yaşamını kentli izleyiciler için romantikleştiren gezici Vahşi Batı gösterilerinden geldi; bunların en ünlüsü, 1883'ten 1913'e kadar süren ve türün özündeki gerçek ile kurgu karışımını sabitlemeye yardım eden gezici bir gösteri olan Buffalo Bill's Wild West'ti.[2] Filmler geldiğinde, bu önceden inşa edilmiş mitoloji fotoğraflanmayı bekliyordu. Sözcüğün kendisi geç geldi: bir anlatı film türünü tanımlamak için kullanılan kısaltılmış „western“ terimi, görünüşe göre Motion Picture World dergisinin Temmuz 1912 tarihli bir makalesinden kaynaklanmıştı.[2]

The Great Train Robbery ve sessiz film dönemi

Geleneksel başlangıç noktası, Edwin S. Porter'ın Edison Manufacturing Company için yaptığı yaklaşık on iki dakikalık bir sessiz film olan The Great Train Robbery (1903) filmidir.[3] Tam anlamıyla Batı'da geçen ilk film olmasa da, „bir tür olarak western filmi için — suç, takip ve cezalandırma — kalıbını belirledi“,[4] ve teknik olarak çığır açıcıydı; çapraz kurgu, dış mekân çekimi ve bir kanun kaçağının doğrudan kameraya ateş ettiği ünlü bir yakın plan kullandı.[3] Popülerliği, filmde rol almış olan Gilbert M. „Broncho Billy“ Anderson'ı perdenin ilk western yıldızı yapmaya yardımcı oldu.[4] 1990'da Kongre Kütüphanesi, filmi „kültürel, tarihsel ya da estetik açıdan önemli“ olarak National Film Registry'de korunmak üzere seçti.[3]

Sonraki üç on yıl boyunca western, büyük ölçüde, 1920'lerin sonunda sesin gelmesinin ardından büyük stüdyoların türü büyük ölçüde terk etmesinden sonra küçük stüdyoların seri olarak ürettiği ucuza üretilmiş „B“ filmlerinin ve serial'lerin alanı oldu.[4] Bu, 1930'ların sonunda değişti.

John Ford ve klasik western

Türün sanatsal kimliğini hiçbir tek figür John Ford kadar şekillendirmedi. Stagecoach (1939) filmi western'i yeni bir ciddiyetle ele aldı, vasıfsız oyuncu John Wayne'i büyük bir yıldıza dönüştürdü ve birçok kişinin türün klasik taslağı olarak gördüğü şeyi sağladı.[1] Ford, Arizona–Utah sınırındaki Monument Valley'e defalarca geri döndü; buranın masaları ve kayalıkları, onun kadrajlamasıyla türün belirleyici manzarası haline geldi.[5]

Ford'un itibarı, Wayne'in yıllar boyunca yeğenini vahşi doğa boyunca avlayan, takıntılı, ırkçı bir nefretle dolu bir adamı canlandırdığı daha karanlık, ahlaki açıdan daha sorunlu bir film olan The Searchers (1956) ile zirvesine ulaştı. Yaygın olarak Ford'un başyapıtı kabul edilen film, Amerikan film camiasının 1.500'den fazla önderinin oy verdiği 2008 „10 Top 10“ projesinde American Film Institute tarafından en büyük Amerikan western'i seçildi.[6] Etkisi türün çok ötesine ulaştı: Steven Spielberg, Martin Scorsese ve George Lucas dahil sinemacılar ona saygı duruşunda bulundular ve Wayne'in canlandırdığı Ethan Edwards'ın takıntılı figürü, Taxi Driver (1976) filmindeki Travis Bickle için bir ilham kaynağı olarak yaygın biçimde gösterilir.[6]

Hawks, Zinnemann ve „yetişkin“ western

1950'ler, western'in türün çoğu zaman Altın Çağı denilen dönemi boyunca genişleyen renkli ve geniş ekran fotoğrafçılığı paletinin yanı sıra ciddi yetişkin temalarına — ahlaki belirsizlik, psikoloji, toplumsal eleştiri — bir araç olarak olgunlaşmasına tanık oldu.[4] Hem çılgın komedide hem de sert erkeksi dramada eşit derecede rahat olan bir yönetmen olan Howard Hawks, AFI'nin daha sonra beşinci en büyük western olarak sıraladığı epik bir sığır sürüsü göçü destanı olan Red River (1948) ile erkek dostluğunun bir portresi etrafında kurulmuş, bilinçli olarak klostrofobik, karakter odaklı bir film olan Rio Bravo (1959) filmlerine katkıda bulundu.[7] Hawks'ın gösterişsiz işçiliği — kısa şiddet patlamalarıyla noktalanan uzun diyalog sahneleri — sade tür sinemasının bir modeli oldu.[7]

On yılın en kışkırtıcı yapımı, Fred Zinnemann tarafından yönetilen ve Gary Cooper'ın, geri dönen bir katiller çetesiyle yüzleşirken kasabası tarafından terk edilen bir şerif rolünde Oscar kazandığı, neredeyse gerçek zamanlı anlatılan High Noon (1952) idi.[8] Soğuk Savaş kaygıları ortasında ahlaki yalnızlığın bir alegorisi olarak yaygın biçimde okunan film, AFI'nin en büyük western'ler listesinde ikinci sırada yer aldı ve bilinçli olarak mitik Shane (1953) ile canlı bir psikolojiye sahip Johnny Guitar (1954) kadar çeşitli filmlere yol açmaya yardımcı oldu.[8]

Sergio Leone ve spagetti western

1960'ların ortalarına gelindiğinde tür, yurt dışında köklü bir yeniden icat buldu. İtalyan yönetmen Sergio Leone, Dolar Üçlemesi'yle — A Fistful of Dollars (1964), For a Few Dollars More (1965) ve The Good, the Bad and the Ugly (1966) — „spagetti western“i kurdu; baş rolde, Amerikalı dağıtımcı United Artists'in filmleri bir üçleme olarak pazarlamak için icat ettiği birleştirici bir figür olan, az konuşan, ahlaki açıdan belirsiz „İsimsiz Adam“ rolünde Clint Eastwood vardı.[9] Leone'nin üslubu — operatik geniş ekran kompozisyonları, aşırı yakın planlar, uzatılmış gerilim ve stilize şiddet — Hollywood geleneğinden kesin bir biçimde koptu.

Bu üsluptan ayrılamaz olan, müzikleri görüntüler kadar tanınır hale gelen besteci Ennio Morricone idi. Bir Amerikan stüdyosu için yapılan Once Upon a Time in the West (1968) filminde Morricone, her ana karakter için ayrı bir müzikal motif yazdı ve filmin operatik niteliğini derinleştirdi.[10] Film, uzun süredir dürüstlüğün bir simgesi olan Henry Fonda'yı, Charles Bronson, Claudia Cardinale ve Jason Robards'ın yanında, tipine aykırı olarak soğukkanlı bir katil rolünde kullandı; eleştirmenlerin hem western geleneklerinin bir parodisi hem de bir ağıtı, ayrıca „sinemaya aktarılmış en saf sinematik gösterilerden biri“ olarak tanımladığı bir filmde.[10]

Çöküş ve revizyonist hesaplaşma

Western'in ticari egemenliği 1960'ların sonunda ve 1970'lerde soldu. 1959 dolaylarında yirmiden fazla prime-time diziyle zirveye ulaşmış olan televizyon western'leri keskin bir biçimde geriledi ve büyük stüdyolar türü büyük ölçüde terk etti.[1] Yine de aynı dönem, klasik filmlerin inşa ettiği ahlaki açıdan siyah-beyaz Batı vizyonunu yıkmayı amaçlayan revizyonist western'i ortaya çıkardı.[4]

Bu revizyonist akım, türün en çok ödül kazanan iki eserini üretti. Kevin Costner tarafından yönetilip başrolünde oynadığı Dances with Wolves (1990), stüdyoların projeyi ticari açıdan uygulanabilir olmadığı gerekçesiyle reddettiği bir dönemde, En İyi Film dahil yedi Akademi Ödülü kazandı — 1931'deki Cimarron'dan bu yana en büyük ödülü alan ilk western.[11] İki yıl sonra Eastwood'un Unforgiven (1992) filmi, bir analizin sözleriyle „klasik western kalıplarının ters bir görüntüsünü yansıtan“ şiddet ve suçluluk üzerine sade bir tefekkürde, En İyi Film ve En İyi Yönetmen dahil dört Oscar kazandı.[12] Bugüne kadar yalnızca dört western, En İyi Film Akademi Ödülü'nü kazandı: Cimarron, Dances with Wolves, Unforgiven ve No Country for Old Men (2007).[11]

Kalıcı miras

Dönemsel ölüm ilanlarına rağmen western hiçbir zaman tamamen kaybolmadı. Dilbilgisi — düello, yalnız atlı, ahlaki bir sınav alanı olarak sınır bölgesi — bilimkurguya, suç dramasına ve küresel sanat sinemasına soğuruldu; Ford'un çalışması, kendi filmleri de sırayla Leone tarafından yeniden çevrilen Spielberg'den Akira Kurosawa'ya kadar sinemacıları etkiledi.[2] Türün son zamanlardaki yeniden canlanması, Amerikan kültürüne ve sınır bölgesi folkloruna yönelik geniş bir kültürel hayranlıktan beslendi ve Eski Batı'da geçen son derece popüler video oyunu serilerine kadar uzandı.[4] Porter'ın kanun kaçakları kameraya ilk kez ateş ettikten bir yüzyıldan fazla bir süre sonra western, Amerikan sinemasının kendi kuruluş mitleriyle tartışmaya devam ettiği biçim olarak varlığını sürdürüyor — sürekli olarak ulusun en kalıcı ahlaki manzarası olarak yeniden hayal edilen kısa bir tarih dilimi.

References

  1. 1.Western | History, Genre, Movies, Characteristics, & Iconic Characters. Encyclopaedia Britannica ↗
  2. 2.Western (genre). Wikipedia ↗
  3. 3.The Great Train Robbery (1903 film). Wikipedia ↗
  4. 4.Western film. Wikipedia ↗
  5. 5.The Searchers (1956). British Film Institute ↗
  6. 6.The Searchers. Wikipedia ↗
  7. 7.Rio Bravo (film). Wikipedia ↗
  8. 8.High Noon | 1952 Film by Fred Zinnemann, Cast, Summary, Music, & Awards. Encyclopaedia Britannica ↗
  9. 9.Dollars Trilogy. Wikipedia ↗
  10. 10.Once Upon a Time in the West (1968). British Film Institute ↗
  11. 11.Dances With Wolves. Wikipedia ↗
  12. 12.Unforgiven. Wikipedia ↗
thefilmhistory
Tartışma0 yorum

Tartışmaya katılmak için giriş yap.

Henüz yorum yok — ilk sen ol.

caleido

sürüm 1.0.372

Discord'a katılomelasHakkımızdaŞehirlerGizlilik PolitikasıHizmet ŞartlarıVeri SilmeYardım
© 2026 Caleido