1. Ana Sayfa
  2. Keşfet
  3. The Century That Broke the Rules: A Listener's Guide to 20th-Century Classical Music
The Century That Broke the Rules: A Listener's Guide to 20th-Century Classical Music
EditörlükMusic

Kuralları Yıkan Yüzyıl: 20. Yüzyıl Klasik Müziği İçin Bir Dinleyici Rehberi

Besteciler tonaliteyi nasıl parçaladı, skandalları nasıl davet etti ve müziği sessizlik ile tekrardan nasıl yeniden inşa etti

CE
Caleido Editorial Team18 Haziran 20268 dk okuma0 görüntülenme

Ortak Dili Olmayan Bir Yüzyıl

Yaklaşık üç yüz yıl boyunca Batılı klasik besteciler ortak bir lehçe konuştu. Tonalite olarak bilinen majör ve minör tonlar sistemi, müziğe bir yuva duygusu verdi — bir eserin terk edip güvenilir biçimde geri dönebileceği tonal bir merkez. Yirminci yüzyıl bu uzlaşıyı parçaladı. Üslup, herhangi bir önceki çağda olduğundan daha keskin biçimde ayrıştı; öyle ki bu dönem en iyi tek bir hareket olarak değil, merkezinde baskın bir üslup bulunmayan, birbiriyle rekabet eden deneylerin bir dizisi olarak anlaşılır.[1] Birkaç on yıl içinde besteciler, izlenimcilik ve modernizmden serializme, elektronik müziğe ve minimalizme uzanan üsluplar peşinde geleneksel tonalite ve formdan koptular.[1]

Bu, kelimenin gerçek anlamıyla müzikal modernizmdi: geleneksel tonalitenin çözülmesi ve müzik dilinin temellerinin dönüşümü; besteciler yüzyıl dönümü dolaylarında atonalitede, politonalitede ve diğer değiştirilmiş tonal sistemlerde yeni modeller ararken.[2] Aşağıda izleyen, bu devrimin nasıl açımlandığına — ve bir yüzyıl sonra hâlâ neden onun ardılında yaşadığımıza — dair bir rehberdir.

Kökenler: Romantizmdeki Çatlaklar

Kopuş bir gecede gelmedi. On dokuzuncu yüzyılın sonlarına gelindiğinde, geç Alman Romantizminin gür kromatizmi tonaliteyi neredeyse sınırına dek germişti. İlk belirleyici çatlak Fransa'dan geldi. 1894'te Claude Debussy, Stéphane Mallarmé'nin bir şiirinden esinlenerek Prélude à l'après-midi d'un faune eserini besteledi.[3] Orkestra şefi ve besteci Pierre Boulez daha sonra bu partisyonu modern müziğin başlangıcı olarak değerlendirdi.[3] Debussy'nin izlenimciliği, Alman Romantizminin duygusal coşkunluğuna ve destansı temalarına karşı bilinçli bir tepkiydi; sanatı entelektüel ya da etik bir deneyimden çok duyusal bir deneyim olarak ele aldı; öncüllerinin hedefe yönelik armonisi yerine renk, doku ve atmosferi tercih etti.[4]

İzlenimciliğin tonaliteyi yumuşattığı yerde, sonraki kuşak onu tümüyle paramparça edecekti.

Modernizmi Müjdeleyen Skandal

Müzikal modernizmin gelişini hiçbir tek olay The Rite of Spring eserinin prömiyerinden daha canlı biçimde yansıtmaz. Sergei Diaghilev'in Ballets Russes'i için Igor Stravinsky tarafından bestelenen bale, 29 Mayıs 1913'te Paris'teki Théâtre des Champs-Élysées'de, Vaslav Nijinsky koreografisi ve Pierre Monteux yönetiminde prömiyer yaptı.[5] Müziğin ve koreografinin avangart niteliği bir sansasyon yarattı; açılış gecesindeki tepki çoğu zaman bir isyan ya da isyana yakın bir olay olarak adlandırıldı, ancak bu ifade ancak 1924'teki sonraki temsillerin eleştirilerinde yaygınlaştı.[5]

Seyirciyi kışkırtan şey gerçekten yeniydi. Stravinsky'nin partisyonu tonalite, ölçü, ritim, vurgu ve dizonans üzerine deneyler üzerine kuruludur.[5] İki farklı tonu aynı anda üst üste bindirdi — bitonalite olarak bilinen bir teknik — ve müziği, güçlü vuruşmalı çalgılarla vurgulanan güçlü zayıf zamanların yer aldığı çarpıcı, düzensiz ritimlerle ileri sürükledi.[5] Meşhur "Augurs of Spring" pasajı, bir Mi bemol dominant yedili akoru bir Fa bemol majör üçlüsü üzerine bindiren tek bir dizonant akoru durmaksızın çakar; bale repertuvarında emsali olmayan bir tını.[5] Karmaşık ritimler ve sert armoniler, klasik balenin uzlaşımlarına alışkın bir seyirciyi şoka uğrattı ve bu akşam, modern müziğin kendini ilan ettiği an olarak efsaneye geçti.

Atonalite ve On İki Ton Devrimi

Stravinsky tonaliteyi gererken, Viyana'daki paralel bir hareket onu ortadan kaldırdı. Arnold Schoenberg (1874–1951), ham duygusal yoğunluğa değer veren bir dışavurumcu akıma öncülük etti ve 1908 dolaylarında eserleri her türlü sabit tonal merkezin ötesine, serbest atonalite denilen şeye geçmişti.[6] 1912 tarihli şarkı döngüsü Pierrot Lunaire bu üslubun bir dönüm noktası oldu; bugün standart hale gelen beş kişilik topluluğu tanıttı ve Sprechstimme tekniğini kullandı; bu, konuşma ile şarkı arasında salınan ve seslendirenin notalanmış perdeye yalnızca bir an için dokunduğu bir vokal tekniğidir.[6]

Ancak serbest atonalite, Schoenberg'in attığı tonal sistemin yerine geçecek hiçbir düzenleyici ilke sunmuyordu. Birkaç yıl boyunca geliştirdiği çözümü, 1923'te yön verici bir ilke olarak ilan ettiği on iki ton tekniğiydi.[6][7] Yöntem, on iki kromatik perdenin tamamını sabit bir diziye — bir ton dizisine — yerleştirir; bu dizi sırayla seslendirilir ve ardından bütün bir besteyi üretmek için çevirme, geriye çevirme ve transpozisyon yoluyla dönüştürülür.[7] Schoenberg bunu ünlü bir biçimde "yalnızca birbiriyle ilişkili on iki tonla besteleme yöntemi" olarak tanımladı.[6]

Yalnız çalışmadı. Öğrencileri Alban Berg ve Anton Webern ile birlikte Schoenberg, İkinci Viyana Okulu olarak bilinecek şeyi oluşturdu ve üç besteci, sonraki yirmi yıl boyunca on iki ton sistemini neredeyse yalnızca kullanarak onu modern besteye yaydı.[7] Naziler iktidara geldiğinde, Yahudi olarak doğmuş olan Schoenberg 1933'te Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti ve sonunda UCLA'da ders verdi; bu, Avrupalı modernistlerin Amerika'ya geniş çaplı göçünün bir parçasıydı ve her iki kıtada müzik yaşamını yeniden biçimlendirdi.[6]

Neoklasisizm ve Aşırılıktan Geri Çekiliş

Herkes geçmişi yakmak istemiyordu. İki dünya savaşı arasında, neoklasik bir hareket on yedinci ve on sekizinci yüzyılların dengeli formlarını ve açıkça algılanabilir tematik süreçlerini yeniden canlandırmaya çalıştı; eski yapılara daha serinkanlı, daha nesnel bir duyarlılık uyguladı.[4] Stravinsky'nin kendisi bu dönüşe öncülük etti ve Pulcinella eserinde on sekizinci yüzyıl malzemesini yeniden işledi,[4] öte yandan Sergei Prokofiev, Klasik Senfoni eserinde Haydn'ın klasik üslubunun modern bir yeniden yorumunu sundu.[13] Bu sırada Macar besteci Béla Bartók kendine özgü bir yol açtı; Orta ve Doğu Avrupa boyunca derlediği halk müziğini titiz bir modern dile soğurdu; bir Bartók araştırmacısı onu, Schoenberg'in örneğine tonaliteyi, alışılmadık dizileri ve atonal gezinmeleri kaynaştıran bir dil yaratarak yanıt veren "müthiş bir modernist" olarak adlandırır.[12] Yüzyılın çoğulluğu, devrim ile restorasyonun yan yana ilerleyebileceği anlamına geliyordu.

Sessizlik, Rastlantı ve Elektrik

İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra deneycilik daha da radikalleşti; hangi notaların kullanılacağı sorusunu aşıp esasen neyin müzik sayıldığı sorusuna yöneldi. Amerika Birleşik Devletleri'nde John Cage başlıca kışkırtıcı oldu. 1952 tarihli eseri 4′33″, icracıya toplam dört dakika otuz üç saniye süren üç bölüm boyunca çalmamasını öğütler; mekânın ortam sesleri eserin kendisi olur ve Cage'in sessizlik diye bir şey olmadığı inancını canlandırır.[8] İlk kez piyanist David Tudor tarafından 29 Ağustos 1952'de New York, Woodstock'ta seslendirilen eser tartışma ve skandal yarattı, yine de belirsizliğin — bestede rastlantı ve öngörülemezliğin kullanımının — temel bir bildirimi oldu ve Cage'in kendisi onu en önemli eseri olarak nitelendirdi.[8]

Teknoloji bir başka sınırı açtı. 1940'lardan itibaren besteciler, kaydedilmiş ve değiştirilmiş gerçek dünya seslerinden eserler kurarak musique concrète eserini keşfettiler; bu sırada Edgard Varèse gibi figürler elektronik kaynaklara öncülük etti ve manyetik bant ile bilgisayarlar bir bestecinin bir sahneye koyabileceği şeyi dönüştürdü.[4] Bu araçlar, müziği tarihinde ilk kez canlı insan icrasından ayırdı.

Minimalizm: Daha Az, Yinelenen

1960'ların sonlarına doğru, daha genç bir Amerikan kuşağı savaş sonrası serializmin yoğun karmaşıklığına karşı tam tersi içgüdüyle tepki verdi: radikal yalınlık. Minimalizm, müziği yinelemeye ve kademeli değişime tabi tutulan küçük bir malzeme kümesine indirgedi.[4] Steve Reich, aynı çizgilerin yavaşça birbirinden kaydığı "fazlama"yı Piano Phase (1967) gibi eserlerde geliştirirken, Philip Glass eklemeli yinelemeden hipnotik yapılar kurdu.[4]

Glass (1937'de Baltimore'da doğdu) minimalizme en kamusal atılımını kazandırdı. Juilliard School'da ve Paris'te Nadia Boulanger'ın yanında eğitim gören Glass'ın üslubu, sitarcı Ravi Shankar ile çalışmasıyla belirleyici biçimde yeniden şekillendi; ardından kararlı bir diyatonik çerçeve içinde yinelenip yavaşça dönüştürülen kısa melodik parçacıklardan topluluk eserleri kurdu.[9][10] 1976'da yönetmen Robert Wilson ile birlikte yarattığı beş saatlik operası Einstein on the Beach, Avignon Festivali'nde prömiyer yaptı ve uluslararası ününü başlattı.[9][11] Sonrasında yirmiyi aşkın opera yazdı ve Koyaanisqatsi ve The Hours dahil filmlere müzik besteledi; böylece minimalist dili kitlesel bir izleyici kitlesine taşıdı.[9]

Kalıcı Miras

Yirminci yüzyıl, klasik müziği kalıcı biçimde dönüşmüş halde bıraktı. Bestecilerin tek bir tonal dili paylaşmak zorunda olduğu varsayımını parçaladı ve onun yerine çoğulculuğu olağanlaştırdı — atonalitenin, yinelemenin, elektroniğin, rastlantının ve yeniden canlandırılmış klasik formların hepsinin meşru seçenekler olarak bir arada var olabileceği fikri.[1][2] Yenilikleri dışa doğru sızdı: Stravinsky'nin dizonansı ve ritmik itkisi, savaş sonrası avangardın elektronik teknikleri ve minimalizmin nabız gibi atan yinelemesi, film müziği, caz ve popüler türlerin söz dağarcığının bir parçası oldu.

Belki de en derin miras kavramsaldır. Cage'den sonra, müzik ile sıradan ses arasındaki sınır asla verili kabul edilemezdi; Schoenberg'den sonra tonalite bir varsayılan olmaktan çıkıp bir seçim oldu; Glass ve Reich'tan sonra yalınlık, ciddi bir sanatsal duruş olarak konumunu yeniden kazandı. Kuralları yıkan yüzyıl, onların yerine yeni bir küme koymaktan çok, kuralların en başından beri geçici olduğunu ortaya çıkardı — ve bu bilgi, bugünün besteciler için başlangıç noktası olmayı sürdürüyor.

References

  1. 1.Classical music | Description, History, Composers, & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  2. 2.Modernism (music). Wikipedia ↗
  3. 3.Prélude à l'après-midi d'un faune. Wikipedia ↗
  4. 4.20th-century classical music. Wikipedia ↗
  5. 5.The Rite of Spring. Wikipedia ↗
  6. 6.Arnold Schoenberg. Wikipedia ↗
  7. 7.Twelve-tone technique. Wikipedia ↗
  8. 8.4′33″. Wikipedia ↗
  9. 9.Philip Glass | Biography, Music, & Facts. Encyclopaedia Britannica ↗
  10. 10.Philip Glass. Wikipedia ↗
  11. 11.Einstein on the Beach. Wikipedia ↗
  12. 12.Béla Bartók. Wikipedia ↗
  13. 13.Symphony No. 1 (Prokofiev). Wikipedia ↗
twentiethmusichistory
Tartışma0 yorum

Tartışmaya katılmak için giriş yap.

Henüz yorum yok — ilk sen ol.

caleido

sürüm 1.0.372

Discord'a katılomelasHakkımızdaŞehirlerGizlilik PolitikasıHizmet ŞartlarıVeri SilmeYardım
© 2026 Caleido