1. Ana Sayfa
  2. Keşfet
  3. Ukiyo-e: Pictures of the Floating World
Ukiyo-e: Pictures of the Floating World
EditörlükArt

Ukiyo-e: Yüzen Dünyanın Resimleri

Edo Japonyası'nın ahşap baskıları gelip geçici bir hazlar dünyasını nasıl yakaladı ve ardından dünya genelinde modern sanatı yeniden biçimlendirdi

CE
Caleido Editorial Team24 Ekim 20269 dk okuma0 görüntülenme

Barıştan ve Hazdan Doğan Bir Tür

Tarihinin büyük bölümünde Japon ahşap baskı sanatı dinî bir zanaattı: teknik, Budizm ile birlikte Asya anakarasından geldi ve uzun süre dinsel amaçlara hizmet etti. Bu, on yedinci yüzyılda, hızla büyüyen bir şehrin sokaklarında özgün bir popüler sanat biçimi ortaya çıktığında değişti. Ukiyo-e — kelimenin tam anlamıyla "yüzen dünyanın resimleri" — Japonya'nın Edo döneminde (1603–1868), Tokugawa şogunluğu altındaki uzun barış çağında gelişen ahşap baskı ve resim türüdür.[1][2]

Ukiyo sözcüğü bilinçli bir çifte anlam taşıyordu. Kökeni, dünyevi varoluşun kederli, gelip geçici doğasını anlatan bir kelime olarak Budist düşünceye dayanıyordu, ancak on yedinci yüzyılın ortalarına gelindiğinde tam da bu geçiciliği kutlamak üzere tersine çevrilmişti. Yazar Asai Ryōi, 1661 tarihli Ukiyo Monogatari ("Yüzen Dünyanın Öyküleri") adlı romanında yeni ruhu "yalnızca an için yaşamak, ayın, karın, kiraz çiçeklerinin tadını çıkarmak" olarak tanımladı.[2] "Yüzen dünya", uzun barış sayesinde yeni zenginleşen tüccarların paralarını kabuki, kurtizanlar, sumo ve modaya harcadığı Edo (bugünkü Tokyo) gibi şehirlerin ruhsatlı eğlence semtleri ve tiyatro bölgeleriydi.[1][3]

Tür genellikle, 1670'lerde tek yaprak halindeki en eski ukiyo-e baskılarından bazılarını, kadın güzellerini tek renk siyah mürekkeple betimleyerek üreten Hishikawa Moronobu'ya (1618–1694) dayandırılır.[2] Sumizuri-e adı verilen bu ilk baskılarda her türlü renk elle ekleniyordu.[1]

Bir Baskı Nasıl Yapılırdı

Ukiyo-e hiçbir zaman tek bir elin işi olmadı. Batılı bir şövale ressamının aksine, ukiyo-e "sanatçısı" yalnızca asıl çizimi sağlardı; tamamlanmış baskı, bir yayıncı tarafından koordine edilen ortaklaşa bir atölyeden çıkardı.[1][2] Görevi dört uzman paylaşırdı: baskıyı finanse eden, dağıtan ve çoğunlukla konuyu seçen yayıncı; görüntüyü çizen tasarımcı; tasarımı tersine kiraz ağacı bloklarına oyan blok oymacısı; ve blokları mürekkepleyip elle, elde yapılmış kâğıt tabakalarına bastıran baskıcı.[1][2] Her rengin, katmanların hizalanması için tam olarak konumlandırılmış kendi oyma bloğu gerekiyordu.

Bu iş bölümü, baskıları çoğaltılabilir ve sıradan şehirlilerin alabileceği kadar ucuz kıldı — ortaya çıkan şey güzel sanatlardan çok bir yayıncılık endüstrisine yakındı.[1] Belirleyici teknik sıçrama 1765'te, Suzuki Harunobu çok sayıda ayrı blok kullanarak tam renkli baskıyı yaygınlaştırdığında geldi. Sonuçlar o denli gösterişliydi ki nishiki-e, yani "brokar resimler" lakabıyla anıldılar ve o tarihten itibaren çok renkli baskı sanatın standardı haline geldi.[1][2]

Yüzen Dünyanın Konuları

Ukiyo-e sanatçıları tanınabilir bir dağarcık üzerinde çalıştı: güzel kadın portreleri (bijin-ga); kabuki oyuncularının portreleri (yakusha-e); sumo güreşçileri; tarih ve folklordan sahneler; manzaralar ve seyahat görünümleri; kuş ve çiçek çalışmaları; ve erotika.[1][2]

Kadın güzelliği portresi doruğuna Kitagawa Utamaro (yak. 1753–1806) ile ulaştı. 1790'ların başında öne çıkan Utamaro, ōkubi-e'nin, yani "büyük baş resmi"nin ustası oldu — yaprağı tek bir figürle dolduran yakın çekim bir büst portresi.[3][4][5] Arka planı ve idealleştirilmiş anlatıyı ortadan kaldırarak bu biçim, ona modelin yüzüne ve incelikli ifadesine odaklanma olanağı tanıdı.[4] Utamaro türü idealleştirilmiş kurtizanın ötesine, gündelik hayatın sıradan anlarındaki kadınlara taşıdı; Kadın Fizyonomilerinin On Tipi (1792–1793) gibi diziler onu, kendi yaşamı boyunca ulusal bir ün kazanan çok az sayıdaki ukiyo-e sanatçısından biri yaptı.[4] Kariyeri kötü bitti: 1804'te, on altıncı yüzyıl hükümdarı Toyotomi Hideyoşi'yi betimleyen baskılar üreterek şogunluk sansürünü ihlal ettiği için tutuklandı ve elli gün boyunca kelepçeli tutuldu.[4]

Oyuncu portreciliği, sanat tarihinin kalıcı gizemlerinden birini doğurdu. Sharaku adıyla tanınan sanatçı 1794 yazında bir anda ortaya çıktı, yaklaşık on ayda 150 kadar şaşırtıcı derecede canlı kabuki oyuncusu tasarımı üretti ve ardından 1795 başında ortadan kayboldu.[6] Gerçek adı ve tarihleri bilinmiyor ve birçok öneriye rağmen kimliğine ilişkin hiçbir kuram geniş kabul görmedi.[6] Çağdaşları konularını pohpohlarken, Sharaku yüzleri rahatsız edici bir gerçekçilikle abartarak bireyselleştirdi — izleyicilerinin fazlasıyla yüze gülmeyen bulmuş olabileceği bir yaklaşım, ki bu da kariyerinin neden başladığı kadar ani bir biçimde sona erdiğini açıklayabilir.[6]

Manzaranın Ustaları

1830'lara gelindiğinde yüzen dünya tiyatronun ve eğlence semtinin ötesine, Japon manzarasının kendisine uzanmıştı ve ukiyo-e, yurt dışında en ünlü olacak iki sanatçısını ortaya çıkardı.

Katsushika Hokusai (yak. 1760–1849) çoktan yetmişlerindeydi ve onlarca yıldır çalışıyordu — 1814'ten itibaren ünlü Manga eskiz defterlerini yayımlıyordu — manzaraya kesin bir biçimde yöneldiği ve başyapıtı olan Fuji Dağı'nın Otuz Altı Görünümü dizisini 1830'ların başında yarattığı sırada.[7] Bunun ilk ve en ünlü baskısı, daha çok Büyük Dalga diye bilinen ve 1831 dolaylarında yapılmış olan Under the Wave off Kanagawa'dır.[7][8] Onda, yükselen bir köpük pençesi, dalganın çukurunda göz ucuyla görülen küçücük, karla kaplı bir Fuji Dağı'nı cüceleştirirken balıkçılar teknelerine tutunur. Kompozisyon Batı çizgisel perspektifine yaslanır ve çivit ile yeni ithal edilmiş sentetik pigment Prusya mavisi çevresinde kurulmuştur.[8][9] Baskı ticari bir başarıydı; zamanla belki sekiz bin baskısı çekildi, ancak bugün yalnızca 113 kadar birinci baskının günümüze ulaştığı düşünülmektedir.[8] Sanat tarihinin belki de en çok çoğaltılan görüntüsü olarak nitelendirilmiştir ve kompozisyonunun hem Claude Debussy'nin orkestra eseri La Mer'e hem de Rilke'nin bir şiirine ilham verdiği söylenir.[8]

Hokusai ukiyo-e'ye en görkemli tek görüntüsünü verdiyse, Utagawa Hiroshige (1797–1858) ona en lirik manzara eserleri bütününü verdi. Edo ile Kyoto arasındaki büyük anayolda seyahat ettikten sonra, gezginleri güzergâh boyunca değişen hava koşulları, mevsimler ve mekânlar arasında izleyen yatay bir dizi olan The Fifty-three Stations of the Tōkaidō'yu (1833–1834) üretti.[10] Yaşamının son on yılında, en çok övülen eserleri arasında yer alan dikey dizi Edo'nun Yüz Ünlü Görünümü'nü (1856–1858) yarattı.[10] 1858'de büyük Edo kolera salgını sırasında öldü ve ölümü çoğu kez türün hızlı çöküşünün başlangıcı olarak alınır.[10]

Çöküş ve İkinci Bir Hayat

1868 Meiji Restorasyonu, ukiyo-e'yi ayakta tutan dünyayı sona erdirdi. Japonya modernleştikçe ve fotoğrafçılık ile Batı baskı teknikleri geldikçe, geleneksel ahşap baskılara olan talep azaldı.[2] Yine de baskıların yerli izleyicisini yitirdiği neredeyse aynı anda, yurt dışında olağanüstü bir ikinci hayata başlıyorlardı.

Baskılar on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında Avrupa'ya ulaştığında, Batılı sanatçıları bir vahyin gücüyle çarptı. 1872'de Fransız eleştirmen Philippe Burty, Batı'nın Japon sanatına ve tasarımına duyduğu hayranlık için japonizm terimini ortaya attı.[11] Baskıların düz renk düzlemleri, cesur dış hatları, asimetrik kompozisyonları ve gözü pek yüksek bakış açıları, Avrupa'nın modellenmiş, tek noktalı perspektif geleneğine kökten bir seçenek sundu.[11] Vincent van Gogh baskıları topladı ve Hiroshige'nin tasarımlarının boyalı kopyalarını yaptı; Edgar Degas, Mary Cassatt, James McNeill Whistler ve Henri de Toulouse-Lautrec'in hepsi ukiyo-e'den dersler edinerek eserlerine kattı.[2][11] Hokusai ve Hiroshige'nin İzlenimciler ve Art-İzlenimciler üzerindeki etkisi doğrudan ve kalıcıydı.[7][10]

Edo şehirlileri için ucuz, tek kullanımlık bir eğlence olarak başlayan şey, böylece modern çağın en önemli sanat bütünlerinden biri haline geldi. Adını geçicilikten alan "yüzen dünya", gelip geçici olmaktan çok uzak çıktı: japonizm aracılığıyla Batı resmini soyutlamaya ve modernizme doğru çekmeye yardım etti ve en ünlü görüntüsü Büyük Dalga, yeryüzünün en tanınabilir sanat eserleri arasında olmayı sürdürüyor.[8][11]

[1]: The Metropolitan Museum of Art, "Woodblock Prints in the Ukiyo-e Style." [2]: Wikipedia, "Ukiyo-e." [3]: Library of Congress, "The Floating World of Ukiyo-e: Shadows, Dreams, and Substance." [4]: Wikipedia, "Utamaro (Kitagawa Utamaro)." [5]: Nippon.com, "Kitagawa Utamaro: The Ukiyo-e Legend and His Prints of Edo Beauties." [6]: The Art Institute of Chicago, "Kabuki-Actor Portraits by Tōshūsai Sharaku." [7]: Wikipedia, "Hokusai (Katsushika Hokusai)." [8]: Wikipedia, "The Great Wave off Kanagawa." [9]: The Metropolitan Museum of Art, "Under the Wave off Kanagawa (The Great Wave), from Thirty-six Views of Mount Fuji." [10]: Wikipedia, "Hiroshige (Utagawa Hiroshige)." [11]: Asian Art Museum, San Francisco, "Looking East: How Japan Inspired Monet, Van Gogh, and Other Western Artists."

References

  1. 1.Woodblock Prints in the Ukiyo-e Style. The Metropolitan Museum of Art ↗
  2. 2.Ukiyo-e. Wikipedia ↗
  3. 3.The Floating World of Ukiyo-e: Shadows, Dreams, and Substance. Library of Congress ↗
  4. 4.Utamaro. Wikipedia ↗
  5. 5.Kitagawa Utamaro: The Ukiyo-e Legend and His Prints of Edo Beauties. Nippon.com ↗
  6. 6.Kabuki-Actor Portraits by Tōshūsai Sharaku. The Art Institute of Chicago ↗
  7. 7.Hokusai. Wikipedia ↗
  8. 8.The Great Wave off Kanagawa. Wikipedia ↗
  9. 9.Under the Wave off Kanagawa (The Great Wave), from the series Thirty-six Views of Mount Fuji. The Metropolitan Museum of Art ↗
  10. 10.Hiroshige. Wikipedia ↗
  11. 11.Looking East: How Japan Inspired Monet, Van Gogh, and Other Western Artists. Asian Art Museum, San Francisco ↗
ukiyoarthistory
Tartışma0 yorum

Tartışmaya katılmak için giriş yap.

Henüz yorum yok — ilk sen ol.

caleido

sürüm 1.0.368

Discord'a katılomelasHakkımızdaŞehirlerGizlilik PolitikasıHizmet ŞartlarıVeri SilmeYardım
© 2026 Caleido