1. Home
  2. Ontdekken
  3. Abstract Expressionism: How New York Reinvented Modern Art
Abstract Expressionism: How New York Reinvented Modern Art
RedactioneelArt

Abstract expressionisme: hoe New York de moderne kunst opnieuw uitvond

De gestische druppels, kleurvelden en de opkomst tijdens de Koude Oorlog van Amerika's eerste mondiale kunstbeweging

CE
Caleido Editorial Team24 oktober 202610 min lezen0 weergaven

Een beweging geboren in het naoorlogse New York

Het abstract expressionisme was in de jaren veertig en vijftig de dominante avantgardebeweging in de Amerikaanse schilderkunst, en de eerste die New York City aan de spits van de internationale moderne kunst plaatste.[1] Het ontstond na de Tweede Wereldoorlog en wordt algemeen beschreven als de eerste Amerikaanse avant-garde met wereldwijde invloed: New York werd het centrum van de moderne kunst in de wereld, een rol die Parijs sinds de negentiende eeuw had vervuld.[2]

De beweging had geen manifest. Haar naam kwam van buitenaf: de criticus Robert Coates gebruikte „abstract expressionisme" in 1946 in The New Yorker om de rijk gekleurde doeken van de schilder en docent Hans Hofmann te beschrijven.[1] De term zelf was ouder. Hij verscheen voor het eerst in 1919 in Duitsland, in het tijdschrift Der Sturm, met betrekking tot het Duitse expressionisme, en in 1929 gebruikte Alfred H. Barr, Jr., de oprichtende directeur van het Museum of Modern Art, hem voor werk van Wassily Kandinsky.[3] Al snel boden twee critici rivaliserende interpretaties van de nieuwe Amerikaanse schilderkunst. Harold Rosenberg noemde haar „action painting" en beschreef het doek als „een arena om in te handelen"; Clement Greenberg legde de nadruk op vlakheid en een steeds zuiverder abstractie.[3]

De Europese erfenis

Tijdens de oorlog kwamen in Manhattan verschillende invloeden samen. Surrealisten als Max Ernst en André Masson kwamen als vluchtelingen naar New York, en Peggy Guggenheims galerie Art of This Century, geopend in 1942, toonde deze Europese ballingen naast opkomende Amerikanen, wat de jongere schilders vroege bekendheid gaf.[2] Tate merkt op dat de abstract expressionisten van de surrealisten het idee overnamen dat kunst uit het onbewuste moest voortkomen, en van Joan Miró de praktijk van het automatisme: tekenen of schilderen dat de bewuste controle omzeilt om onbewuste impulsen vrij te maken.[4]

De schilders woonden en werkten binnen een paar huizenblokken in Lower Manhattan. Jackson Pollock had zijn atelier in East 8th Street en Willem de Kooning het zijne in East 10th, en veel van hun tijdgenoten discussieerden tot diep in de nacht in The Club en de Cedar Tavern.[1] Die concentratie in één buurt gaf de beweging haar andere naam, de New York School.[1]

Wat de schilders deelden — en waarin ze verschilden

De abstract expressionisten werkten in zeer uiteenlopende stijlen, maar deelden een toewijding aan abstracte kunst die persoonlijke overtuiging en diepe menselijke waarden uitdrukte, vaak door middel van krachtige gestuele abstractie op zeer grote doeken.[1] Veel van deze schilderijen waren groot genoeg om een toeschouwer die ervoor stond te omringen.

Kunsthistorici verdelen de beweging doorgaans in twee stromingen. In de gestuele abstractie, of action painting, „vielen kunstenaars hun doeken aan met expressieve penseelstreken" en lieten zo een spoor van de beweging van het lichaam na.[4] De kleurveldschilderkunst gebruikte grote kleurvlakken die „bedoeld waren om een contemplatieve of meditatieve reactie bij de toeschouwer op te roepen".[4] Tate noemt Pollock en De Kooning als de belangrijkste gestuele schilders, en Mark Rothko, Barnett Newman en Clyfford Still als de belangrijkste kleurveldschilders.[4]

Jackson Pollock en de drip

Jackson Pollock (1912–1956), geboren in Cody, Wyoming, was een vooraanstaand vertegenwoordiger van wat action painting zou gaan heten.[5] Eind jaren veertig liet hij de ezel los. In zijn atelier in Springs, op Long Island, legde hij onopgespannen doek op de vloer en goot, spatte en druppelde er vloeibare huishoudverf op vanaf stokken en uitgeharde penselen.[6] Werken „van de vier zijden", zei hij, gaf hem het gevoel „dichterbij, meer een deel van het schilderij" te zijn.[6]

In 1950 maakte hij drie monumentale dripdoeken: One: Number 31, 1950, Autumn Rhythm (Number 30) en Number 32, 1950.[6] One: Number 31, 1950, in olieverf en email, werd in 1968 verworven door het Museum of Modern Art en behoort tot de grootste en beroemdste ervan.[6] Het Metropolitan Museum of Art verwierf Autumn Rhythm in 1957.[15] In de zomer van 1950 fotografeerde Hans Namuth Pollock aan het werk, en zijn foto's droegen er veel toe bij het publieke beeld van de schilder als bron van pure, kinetische energie vast te leggen.[6] Pollock kwam in 1956 op vierenveertigjarige leeftijd om bij een auto-ongeluk in de buurt van East Hampton.[5]

Mark Rothko en het kleurveld

Waar Pollock het gebaar zocht, zocht Mark Rothko (1903–1970) de kleur. Geboren in Dvinsk in het Russische Rijk (het huidige Daugavpils, Letland), emigreerde hij als kind naar de Verenigde Staten, waar hij in 1913 via Ellis Island aankwam.[7] Van ongeveer 1949 tot aan zijn dood maakte hij de werken waarvoor hij het bekendst is: grote doeken met zachtrandige, lichtgevende kleurrechthoeken boven elkaar gestapeld, bedoeld om een gevoel van het spirituele en het tragische over te brengen.[7] Zijn gebruik van kleur als enig uitdrukkingsmiddel hielp de kleurveldschilderkunst te definiëren.[7]

Zijn bekroning was de Rothko-kapel in Houston. In 1964 gaven de verzamelaars John en Dominique de Menil opdracht tot schilderijen voor een niet-confessionele kapel, en Rothko maakte veertien grote doeken, gedomineerd door donker gloeiend kastanjebruin, bruin en zwart.[7] Hij overleed in 1970; de kapel werd in 1971 ingewijd.[7]

Barnett Newman dreef het kleurveldidee tot zijn meest sobere punt. Zijn Vir Heroicus Sublimis (1950–51) is een uitgestrekt rood vlak, slechts onderbroken door vijf dunne verticale strepen, die Newman „zips" noemde.[8] Newman wilde dat toeschouwers dicht bij het ongeveer acht bij achttien voet grote oppervlak zouden staan en erdoor zouden worden opgeslokt. De kunsthistoricus Robert Rosenblum plaatste zulke schilderijen later in een stroming binnen de naoorlogse abstractie die hij het „abstract sublieme" noemde.[8]

Willem de Kooning en de terugkeer van de figuur

Willem de Kooning (1904–1997) kwam langs een andere weg bij de beweging. Geboren in Rotterdam, volgde hij een opleiding in vrije en toegepaste kunst aan de Rotterdamse Academie, reisde daarna als verstekeling op een schip en kwam in 1926 illegaal de Verenigde Staten binnen, waar hij zich in New York vestigde.[9] Hij en Pollock zijn de schilders die het nauwst met het abstract expressionisme worden geassocieerd.[9]

De Koonings Excavation (1950), een dicht raster van glijdende vlakken en open contouren, won in 1951 de Logan Medal aan het Art Institute of Chicago en blijft een hoeksteen van de collectie van dat museum.[10] Op hetzelfde moment, terwijl zijn collega's zich aan pure abstractie wijdden, keerde hij terug naar het menselijk lichaam en schilderde het met de zwierige penseelvoering van die periode. Tussen 1950 en 1952 maakte hij Woman I, nu in het Museum of Modern Art, het eerste van een lange en omstreden reeks woeste, frontale vrouwenfiguren.[11] „Vlees", zei De Kooning, „is de reden waarom olieverf werd uitgevonden."[11]

Lee Krasner en de over het hoofd geziene grondleggers van de beweging

De kring van de abstract expressionisten is lang herinnerd als een broederschap, maar vrouwen maakten er vanaf het begin deel van uit. Lee Krasner (1908–1984) studeerde aan de Cooper Union en de National Academy of Design en vanaf 1937 bij Hans Hofmann, waar ze zich de lessen van het kubisme eigen maakte die aan veel van haar werk ten grondslag liggen.[12] In de jaren veertig was ze een gevestigd lid van de New York School, met een netwerk waartoe De Kooning en Rothko behoorden.[12]

Krasner trouwde in 1945 met Pollock, en zijn reputatie overschaduwde lange tijd de hare.[12] Eind jaren veertig, nadat het echtpaar naar Springs was verhuisd, maakte ze haar reeks Little Images: dicht bewerkte rasters van tekens die veel onderzoekers lezen als een herbewerking van het Hebreeuwse schrift, een private tekentaal die zich tegen een vaste betekenis verzet.[13] Na Pollocks dood in 1956 werden haar schilderijen groter en openlijker gestueel.[12] Na haar dood in 1984 hield het Museum of Modern Art een postume retrospectieve van haar werk, en de criticus Robert Hughes noemde haar „de Moeder Courage van het abstract expressionisme".[12]

Nalatenschap: kunst, macht en de Koude Oorlog

De enorme schaal van de beweging, en haar behandeling van kleur en gebaar als onderwerpen op zich, werkten door in de latere abstractie, en ze vestigde New York als een duurzaam centrum van de westerse kunstwereld.[2] De Amerikaanse schilderkunst keek niet langer over de Atlantische Oceaan voor onderricht; ze bepaalde de voorwaarden die de rest van de wereld volgde.[2] Veel van de belangrijkste werken hangen nu in Amerikaanse musea, waaronder het Met, het Museum of Modern Art, het Whitney en het Art Institute of Chicago.

Dat succes in het buitenland kent een omstreden geschiedenis. In The Cultural Cold War documenteerde de historica Frances Stonor Saunders hoe Amerikaanse instellingen en inlichtingendiensten het abstract expressionisme in de jaren vijftig in het buitenland promootten als bewijs van westerse vrijheid, waarbij ze het individualisme ervan afzetten tegen het door de staat opgelegde socialistisch realisme van de Sovjet-Unie.[14] Eerder, in een essay in Artforum uit 1974, had de kunsthistorica Eva Cockcroft betoogd dat de beweging diende als een „wapen van de Koude Oorlog", waarbij haar pleitbezorgers een kunst die apolitiek oogde inzetten als culturele diplomatie.[14] [1]: Museum of Modern Art, "Abstract Expressionism." [2]: EBSCO Research Starters, "Abstract Expressionism (art)." [3]: Wikipedia, "Abstract expressionism" — term history (Der Sturm 1919; Barr 1929) and the Rosenberg/Greenberg critical debate. [4]: Tate, "Abstract Expressionism" (art term). [5]: Encyclopædia Britannica, "Jackson Pollock." [6]: Wikipedia, "One: Number 31, 1950." [7]: Encyclopædia Britannica, "Mark Rothko." [8]: Museum of Modern Art, "Barnett Newman, Vir Heroicus Sublimis." [9]: Museum of Modern Art, "Willem de Kooning, Woman I" (biography). [10]: Art Institute of Chicago, "Excavation." [11]: Museum of Modern Art, "Willem de Kooning, Woman I." [12]: Tate, "Lee Krasner 1908–1984." [13]: Wikipedia, "Lee Krasner" — Little Images series. [14]: Frances Stonor Saunders, The Cultural Cold War: The CIA and the World of Arts and Letters (1999); Eva Cockcroft, "Abstract Expressionism, Weapon of the Cold War," Artforum (1974). [15]: Metropolitan Museum of Art, "Jackson Pollock, Autumn Rhythm (Number 30)."

References

  1. 1.Abstract Expressionism. Museum of Modern Art ↗
  2. 2.Abstract Expressionism (art). EBSCO Research Starters ↗
  3. 3.Abstract expressionism. Wikipedia ↗
  4. 4.Abstract Expressionism (art term). Tate ↗
  5. 5.Jackson Pollock | Biography, Art, Paintings, Style, Death, & Facts. Encyclopædia Britannica ↗
  6. 6.One: Number 31, 1950. Wikipedia ↗
  7. 7.Mark Rothko | Paintings, Birthplace, & Abstract Expressionism. Encyclopædia Britannica ↗
  8. 8.Barnett Newman. Vir Heroicus Sublimis. 1950–51. Museum of Modern Art ↗
  9. 9.Willem de Kooning. Woman I. 1950–52 (artist biography). Museum of Modern Art ↗
  10. 10.Excavation. Art Institute of Chicago ↗
  11. 11.Willem de Kooning. Woman I. 1950–52. Museum of Modern Art ↗
  12. 12.Lee Krasner 1908–1984. Tate ↗
  13. 13.Lee Krasner — Little Images series. Wikipedia ↗
  14. 14.Frances Stonor Saunders; Eva Cockcroft. The Cultural Cold War: The CIA and the World of Arts and Letters (1999); and Eva Cockcroft, "Abstract Expressionism, Weapon of the Cold War," Artforum (1974). The New Press / Artforum, 1999 ↗
  15. 15.Jackson Pollock — Autumn Rhythm (Number 30), 1950. Metropolitan Museum of Art ↗
abstractarthistory
Discussie0 reacties

Meld je aan om mee te doen aan de discussie.

Nog geen reacties — wees de eerste.

caleido

versie 1.0.372

Word lid van DiscordomelasOver onsStedenPrivacybeleidServicevoorwaardenGegevensverwijderingHelp
© 2026 Caleido