Vijftien collecties gerangschikt naar wat ze werkelijk bezitten — en de meerjarige sluitingen waarover geen kaartenapp iets zegt
De musea van München bestaan omdat twee Wittelsbach-heersers publiek geld uitgaven zoals verzamelaars hun eigen geld uitgeven. Lodewijk I kocht in 1812 de frontonbeelden van de tempel van Aegina, dertien jaar voordat hij koning werd, en liet Leo von Klenze er zalen voor bouwen; zijn erfgenamen bleven aanvullen.[3] Het resultaat is ongewoon geconcentreerd. Het Kunstareal, een gebied van 500 bij 500 meter midden in Maxvorstadt, herbergt veertien musea en collecties die zo'n 5.000 jaar cultuurgeschiedenis beslaan.[34]
Die dichtheid levert echte unica op — dingen die hier zijn en nergens anders. In de Alte Pinakothek hangen 72 schilderijen van Rubens, wereldwijd de grootste vaste groep.[2] Het Lenbachhaus heeft de grootste Blaue Reiter-collectie ter wereld, omdat Gabriele Münter in 1957 ruim duizend werken overdroeg in plaats van toe te zien hoe ze verspreid raakten.[10] Het Deutsches Museum geldt algemeen als het grootste museum voor wetenschap en techniek ter wereld.[8] De Glyptothek is naar eigen zeggen het enige museum ter wereld dat uitsluitend aan antieke sculptuur is gewijd, en toont de Aegina-marmers nog altijd in Klenzes neoclassicistische zalen.[3]
München heeft ook musea over zichzelf moeten bouwen. De NSDAP had hier haar hoofdkwartier, in het Bruine Huis, op de plek waarvan nu het documentatiecentrum staat,[27] en het kamp dat het model werd voor alle andere ligt zestien kilometer verderop.[25][26] Twee van de onderstaande vermeldingen bestaan om daarmee om te gaan, en wie ze overslaat, leest de rest van de stad moeilijker.
Eén praktische waarschuwing vóór de lijst. Verscheidene belangrijke Münchense musea zijn jaren dicht in plaats van weken, en kaartenapps melden ze stuk voor stuk als geopend. De sluitingen staan achteraan.
Munich | Opened 1836 | State picture gallery | 4.7★ (13,391 Google reviews)
Lodewijk I gaf Leo von Klenze in 1826 opdracht een nieuw onderkomen te bouwen voor de schilderijen van de Wittelsbachs; het opende in 1836 en werd een model voor museumgebouwen in heel Duitsland en Europa.[2] Er hangen meer dan 800 oude meesters, waaronder Dürers Zelfportret uit 1500, Altdorfers Alexanderslag bij Issos en Leonardo's Madonna met de anjer,[1] plus 72 doeken van Rubens, wereldwijd het grootste vaste Rubens-bezit.[2] Nu de Neue Pinakothek dicht is, hangt een selectie van haar negentiende-eeuwse meesterwerken op de begane grond.[35] Hans Döllgasts wederopbouw van 1952–57 weigerde de oorlogsschade te verhullen: het toegevoegde metselwerk steekt nog altijd af tegen het oude.[2]
Munich | Founded 1855 | State museum of decorative arts and cultural history | 4.6★ (2,776 Google reviews)
Gesticht door koning Maximiliaan II in 1855 en sinds 1900 gehuisvest in Gabriel von Seidls historiserende kolos aan de Prinzregentenstraße.[18] Het is een van de belangrijkste musea voor toegepaste kunst in Europa: beeldhouwwerk van Tilman Riemenschneider en Erasmus Grasser, rococosnijwerk van Ignaz Günther, gesneden ivoor, waarschijnlijk 's werelds beste collectie Nymphenburger porseleinen figuren, ridderharnassen, wandtapijten en een uitmuntende reeks Napolitaanse en Beierse kerststallen.[17][18] Dertienduizend vierkante meter zalen over drie verdiepingen,[18] en betrouwbaar leger dan de Pinakotheken.
Munich | Royal palace museum and treasury | 4.7★ (4,803 Google reviews)
Van 1508 tot 1918 regeringszetel en residentie van de Beierse hertogen, keurvorsten en koningen,[19] nu 130 zalen met meubels, wandtapijten, porselein, klokken en bronzen.[20] De reden om te komen is het Antiquarium van 1568 tot 1571, de grootste renaissancezaal ten noorden van de Alpen, met tongewelf, fresco's en antieke bustes langs de wanden: werk dat nog staat in de ruimte waarvoor het gebouwd is.[20] De Schatzkammer bewaart koninklijke insignes, kronen, edelsmeedwerk, bergkristal en ivoor, waaronder het Sint-Joris-beeldje van omstreeks 1599 en de kroon van keizerin Kunigunde.[20] Een groot deel van het paleis werd in de oorlog verwoest en vanaf 1945 herbouwd.[19]
Munich | Built 1816–1830; reopened 1972 | State museum of ancient sculpture | 4.7★ (1,972 Google reviews)
Het oudste openbare museum van München, tussen 1816 en 1830 door Klenze voor Lodewijk I gebouwd en naar eigen zeggen het enige museum ter wereld dat uitsluitend aan antieke sculptuur is gewijd.[3] De frontonfiguren van de Aphaiatempel op Aegina, in 1812 verworven en in 1827 opgesteld, vormen het onbetwiste middelpunt;[3] ook de Barberinische Faun, de Medusa Rondanini en de Kouros van München zijn hier.[41] In de zomer van 1944 door bommen getroffen, heropende het in 1972 met geslemd baksteenwerk en blauwgrijze vloeren en sokkels van schelpkalksteen, een soberheid die het marmer goed doet.[3]
Munich | Building completed 1848 | State collection of classical antiquities | 4.4★ (538 Google reviews)
Lodewijk I droeg zijn kunstagent in Rome op uitsluitend stukken van uitzonderlijke kwaliteit te verwerven, wetend dat hij het met Rome, Parijs of Londen nooit in pure aantallen kon opnemen.[4] Het resultaat is een collectie Griekse vazen die alleen met die van het Louvre en het British Museum te vergelijken is, met de Dionysosschaal van Exekias van omstreeks 530 v.Chr. en een buikamfoor van de Andokides-schilder.[5] Bronzen, gemmen, terracotta's en goud zoals de grafkrans uit Armento vullen een opstelling aan die loopt van de Cycladische cultuur van het derde millennium v.Chr. tot de late oudheid in de vijfde eeuw n.Chr.[4][5] Georg Friedrich Zieblands gebouw in de vorm van een Korinthische tempel werd in 1848 voltooid.[4]
Munich | Present building opened June 2013 | State museum of Egyptian art | 4.6★ (4,769 Google reviews)
De Beierse staatscollectie werd in de zestiende eeuw gesticht door hertog Albrecht V en uitgebreid door Lodewijk I, die al als kroonprins Egyptische monumenten verwierf.[21][22] Sinds juni 2013 bezet zij Peter Böhms volledig ondergrondse gebouw in het Kunstareal, betreden via een brede trap die afdaalt naar grote, door zonlicht gevulde, kathedraalachtige zalen.[21][22] Ongeveer 2.000 van de ruim 8.000 objecten worden getoond, thematisch geordend in plaats van als chronologisch panorama: het dubbelbeeld van Nyuserre, de sfinx van Sesostris III, de sieraden van de Nubische koningin Amanishakheto en een glazen beker met de inscriptie van Thoetmosis III.[21][22]
Munich | Opened as a museum 1929 | Municipal art museum | 4.7★ (4,335 Google reviews)
De grootste collectie Blaue Reiter-kunst ter wereld, en zij bestaat omdat Gabriele Münter München ter gelegenheid van haar tachtigste verjaardag in 1957 meer dan duizend werken schonk: negentig olieverven van Kandinsky, zo'n 330 aquarellen en tekeningen, zijn schetsboeken, achterglasschilderingen en prenten, plus Marc, Macke, Klee, Jawlensky en Werefkin.[10] Het decor is Franz von Lenbachs eigen villa in Toscaanse stijl, tussen 1887 en 1890 gebouwd naar ontwerp van Gabriel von Seidl, in 1924 door zijn weduwe aan de stad verkocht en op 1 mei 1929 geopend als Städtische Galerie; Foster + Partners pakten haar tussen 2009 en 2013 grondig aan.[11] Ook de Beuys-zalen in Lenbachs ateliervleugel zijn sterk.[10]
Munich | Opened 2009 | State museum of contemporary art | 4.4★ (2,865 Google reviews)
Geopend op 21 mei 2009 in een doos van Sauerbruch Hutton, bekleed met 36.000 verticale keramische lamellen in drieëntwintig gekleurde glazuren.[13] De collectie omvat meer dan 2.000 werken, van de jaren dertig tot het heden.[12] Het middelpunt is Cy Twombly — ruim zestig werken, het grootste bezit buiten de Verenigde Staten, met de twaalfdelige Lepanto-cyclus in een onregelmatige achthoek die er uitdrukkelijk voor werd gebouwd.[13] Een honderdtal Warhols en 112 door Picasso geïllustreerde boeken staan naast Polke, Basquiat en Nauman.[13]
Munich | Opened 2002 | Four state collections under one roof | 4.5★ (9,729 Google reviews)
Het gebouw van Stephan Braunfels, in september 2002 ingewijd rond een centrale koepelrotonde, herbergt vier afzonderlijke staatscollecties: kunst, werk op papier, architectuur en design.[14][15] Die Neue Sammlung is het zwaargewicht — zo'n 70.000 objecten, een van de vooraanstaande musea ter wereld voor toegepaste kunst van de twintigste eeuw en het grootste voor industrieel ontwerp[15] — met een vaste opstelling, het X-D-E-P-O-T, sinds 2021 open.[16] Het Architekturmuseum der TU München, begonnen met een schenking van Lodewijk II aan de pas opgerichte universiteit in 1868, is vandaag het grootste van Duitsland.[15] Boven: Picasso, Beckmann, Kirchner, Beuys en Warhol.[15]
Munich | Villa built 1897–98 | Artist's house museum | 4.4★ (1,033 Google reviews)
Franz von Stuck bouwde deze villa in 1897–98, vierendertig jaar oud, naar eigen ontwerp op de Isaranhöhe en voegde er in 1914–15 een imposante ateliervleugel aan toe met boven een schildersatelier en beneden een beeldhouwatelier.[23] De Historische Räume — vestibule, ontvangstsalon, muziekkamer, trappenhuis en atelier — ontwierp hij tot in het detail, waarbij hij elementen van de oudheid, Byzantium, het Oosten en de hoogrenaissance versmolt met de nieuwste ontwikkelingen van het late negentiende eeuw.[23] Het is het zeldzame geval waarin de eigen ensceneringswijze van een Münchense schilder voor zijn werk gaaf bewaard is gebleven, en dat is meer waard dan de schilderijen alleen.
Munich | Founded 1903 | National museum of science and technology | 4.5★ (43,896 Google reviews)
In 1903 gesticht door de ingenieur Oskar von Miller en algemeen beschouwd als het grootste museum voor wetenschap en techniek ter wereld.[8] Kom in de wetenschap dat alleen het eerste gemoderniseerde deel open is, ongeveer 20.000 vierkante meter;[7] het tweede is nog bouwterrein, en nog eens 25.000 vierkante meter gaat pas in 2028 open.[9] Wat open is, blijft enorm: 125.000 objecten uit 53 vakgebieden, waarvan er zo'n 25.000 te zien zijn[6] — mijngangen uitgegraven in de kelder, vliegtuigen aan het plafond, instrumenten die geschiedenis schreven in eenvoudige vitrines. Het trok in 2023 1,46 miljoen bezoekers.[9]
Munich | Founded 1862 | State ethnological museum | 4.4★ (2,386 Google reviews)
In 1862 gesticht als het eerste etnologische museum van Duitsland en sinds 1926 gevestigd in Eduard Riedels monumentale gebouw van 1859 tot 1865 aan de Maximilianstraße, oorspronkelijk opgetrokken voor het Bayerisches Nationalmuseum.[30] De tellingen lopen uiteen — ruim 160.000 werken volgens de Duitse opgave, 200.000 objecten volgens de Engelse — maar beide maken het in Duitsland tweede na Berlijn.[30][31] De ster is een Groenlandse kajak uit 1577, de oudste die waar ook bewaard bleef; verder Kwakiutl-ravenmaskers van de noordwestkust, Inca-keramiek en -textiel, boeddhistische sculptuur en meer dan 1.300 tapijten en fragmenten die een in Europa uniek zwaartepunt vormen.[30][31]
Munich | Opened 1973; reopened 2008 | Corporate museum | 4.6★ (48,553 Google reviews)
Geen museum in München trekt meer Google-recensies, en anders dan de showroom aan de overkant van de brug heeft dit er wel een collectie. Karl Schwanzers kom uit 1973, gebouwd naast de hoofdkantoortoren die hij eveneens voor BMW ontwierp, heropende op 21 juni 2008 na een verbouwing, met zo'n 120 objecten op 5.000 vierkante meter.[33] Originele auto's, motorfietsen en motoren zijn gegroepeerd in thematische huizen over bedrijfsgeschiedenis, design, motorfietsen, techniek, motorsport en merk; een daarvan, de Ort der Erinnerung, is gewijd aan de dwangarbeid bij BMW onder de nationaalsocialistische dictatuur.[32]
Drie dingen bepaalden de volgorde, in dit gewicht. Ten eerste: wat de vaste collectie werkelijk bezit en of het ergens anders te zien is — de frontons van Aegina, Münters Kandinsky's, tweeënzeventig Rubensen, een kajak uit 1577. Ten tweede het kunsthistorische gewicht van het gebouw en de plek, met extra punten waar het werk nog staat in de ruimte waarvoor het gemaakt is: het Antiquarium van de Residenz, Stucks eigen villa, Klenzes Glyptothek. Ten derde onderbouwd bezoekersbewijs — Google-waardering en aantal recensies samen gelezen, en behandeld als maat voor toeloop en niet voor kwaliteit. Recensieaantallen bepaalden de rangorde nooit op eigen kracht. Als dat zo was, zou een autoshowroom op nummer één staan.
Een aantal dingen is bewust weggelaten. BMW Welt telt ongeveer drie keer zoveel recensies als de Alte Pinakothek en bezit helemaal geen collectie: het is een afleveringscentrum voor voertuigen en een expositiehal aan de overkant van de brug tegenover het echte museum, en wordt op die grond uitgesloten. Magic Bavaria en het WOW Museum – Room for Illusions zijn belevings- en illusieattracties van het soort dat echte collecties betrouwbaar overtreft in recensies; geen van beide bezit een vaste collectie. De Kunsthalle der Hypo-Kulturstiftung en het Kunstfoyer VKB zijn expositiezalen die wisselende tentoonstellingen brengen zonder eigen vaste collectie. Galerie Art Affair is een commerciële galerie. De 'Beierse Staatsschilderijverzamelingen' zijn het bestuursorgaan dat de Pinakotheken beheert — een instelling, geen plek die je kunt bezoeken, en een goed voorbeeld van waarom een bezoekers- of recensiecijfer voor een museumgroep geen cijfer is voor een van haar gebouwen. Het Verkehrszentrum van het Deutsches Museum bleef om dezelfde reden buiten beschouwing: het is een dependance van een vermelding die al op de lijst staat. Burg Grünwald, de Archäologische Staatssammlung, MUCA, het Mineralogisch Museum en het Paleontologisch Museum zijn stuk voor stuk echte musea met echte collecties; ze zijn eruit gedrukt door ruimtegebrek, niet gediskwalificeerd. De Sammlung Schack, die momenteel geselecteerde meesterwerken uit de gesloten Neue Pinakothek naast haar eigen negentiende-eeuwse Duitse schilderijen toont, scheelde het minst.[38] Klein of stil zijn diskwalificeert hier niets. Geen collectie hebben wel.
Twee musea die een Münchense lijst normaal zou bevatten, ontbreken in de catalogus waarop deze gids steunt en konden daarom geen genummerde vermelding krijgen: Slot Nymphenburg, waarvan het Marstallmuseum de staatskoetsen en sleeën van de Wittelsbachs bewaart, en het Jüdisches Museum München aan de St.-Jakobs-Platz. Beschouw dat als een gat in de catalogus, niet als een oordeel.
Sluitingen doen er in München meer toe dan in de meeste steden, en elk hiervan wordt door Google als operationeel gemeld. De Neue Pinakothek is sinds 2019 gesloten voor een volledige renovatie; een selectie van haar meesterwerken hangt intussen op de begane grond van de Alte Pinakothek en in de Sammlung Schack.[35] Het Münchner Stadtmuseum sloot op 8 januari 2024 voor een algehele renovatie van meerdere jaren, met alleen een tussentijdse tentoonstelling in het aangrenzende Zeughaus.[36] De helft van het Deutsches Museum is nog steeds bouwterrein; nog eens 25.000 vierkante meter gaat pas in 2028 open.[9] Het Paleontologisch Museum, gratis toegankelijk en een uur waard, herbouwt momenteel zijn vaste opstelling op de eerste verdieping terwijl de andere verdiepingen open blijven.[37] Eén correctie op een sluiting waarover u misschien hebt gehoord: het Museum Mensch und Natur bij Slot Nymphenburg is nog steeds open. Het wordt omgevormd tot BIOTOPIA, het Beierse natuurhistorisch museum, dat de eigen beheerders omschrijven als een museum in aanbouw;[39] het bestaande museum moet tijdens de bouwfase sluiten, het nieuwe staat gepland voor 2028.[40]
Openingstijden, toegangsprijzen en actuele tijdelijke tentoonstellingen ontbreken met opzet. Ze veranderen sneller dan enige gids kan bijhouden, en elke instelling hierboven publiceert ze. Meerjarige sluitingen zijn de uitzondering, omdat ze het enige zijn dat een bezoeker die voor de deur staat niet van een kaart kan aflezen.
Dachau, near Munich | Memorial site opened 1965 | Memorial site and historical museum | 4.7★ (18,322 Google reviews)
Hier werd op 22 maart 1933, weken nadat Hitler rijkskanselier was geworden, een kamp voor politieke gevangenen ingericht, en het diende als model voor alle concentratiekampen die volgden — de indeling en het regime die in Dachau werden bedacht, werden op elk later kamp toegepast.[25][26] Meer dan 200.000 gevangenen uit ruim 40 naties zaten hier en in de buitenkampen vast; minstens 41.500 stierven aan honger, ziekte, marteling, moord of de gevolgen van gevangenschap.[24] De gedenkplaats opende in mei 1965 met een documentaire tentoonstelling, en de tussen 1996 en 2003 gemaakte hoofdtentoonstelling volgt de weg van de gevangenen.[24][25] Het stadje ligt ongeveer zestien kilometer ten noordwesten van München.[26]
Munich | Opened 2015 | Municipal documentation centre | 4.7★ (3,412 Google reviews)
Geopend in 2015 op de plek van het voormalige Bruine Huis, het hoofdkwartier van de NSDAP, in het zicht van de Königsplatz die het regime veranderde in een etalage voor nazi-esthetiek en een zetel van zijn macht.[27][29] De kubus van Georg Scheel Wetzel markeert de plek die met de daders verbonden is zonder ook maar naar het Bruine Huis te verwijzen; wit schoon beton domineert binnen en buiten, in bewust contrast met de omgeving.[27] De historische vaste tentoonstelling heet München en het nationaalsocialisme.[28] Dit is een documentatiecentrum en geen collectie, en het is ongewoon direct over de eigen verantwoordelijkheid van de stad.
Nog geen reacties — wees de eerste.