1960'larda bir kuşak sanatçının, sanatın gerçek işinin yapmak değil düşünmek olduğuna nasıl karar verdiği
Kavramsal sanat, Tate'in yalın tanımıyla, "eserin ardındaki fikrin (ya da kavramın) tamamlanmış sanat nesnesinden daha önemli olduğu sanattır."[1] 1960'ların ortasında tanınabilir bir akım olarak ortaya çıktı ve terim çoğunlukla 1960'ların ortası ile 1970'lerin ortası arasında üretilen eserleri ifade eder, ancak sanatçılar o zamandan beri kavramsal eserler üretmeye devam etmiştir.[1] Önerdiği değişim radikaldi: resim ve heykel nasıl göründüklerine göre değerlendirilirken, kavramsal sanat ne düşündüğüne göre değerlendirilmek istedi. Fikir öncelik kazandığında, fiziksel nesne önemsiz, geçici hale gelebilir ya da tamamen ortadan kalkabilirdi — eleştirmen Lucy Lippard'ın ünlü biçimde sanat nesnesinin "maddesizleşmesi" olarak adlandırdığı bir eğilim.[2]
Bu tek bir üslup değil, bir dizi stratejiydi. Bir kavramsal eser bir cümle, bir fotoğraf, bir dizi talimat, bir performans ya da bir yığın belge olabilirdi. Bunları birleştiren şey, sanatçının birincil aracının düşünce olduğu ve diğer her şeyin — boya, mermer, galeri duvarları — ikincil olduğu inancıdır.
Kavramsal sanatçılar pozisyonlarını yoktan icat ettiklerini nadiren iddia ettiler. Kabul ettikleri ataları, 1917'de seri üretilmiş bir porselen pisuvarı "R. Mutt" diye imzalayıp Fountain başlığıyla New York'taki Society of Independent Artists'in açılış sergisine sunan Marcel Duchamp idi.[3] Sıradan bir imal edilmiş nesneyi — "hazır nesne" (readymade) dediği şeyi — seçip onu heykel olarak sunarak Duchamp, bir sanat eserinin öncelikle nesnenin kendisinden ziyade sanatçının fikriyle ilgili olması gerektiğini ve bir nesnenin yalnızca bir sanatçı tarafından seçilip sergilenmekle yeni bir anlam kazandığını savundu.[3] Tate, Fountain'i kavramsal sanat için önemli bir öncül olarak gösterir ve dramatize ettiği ilke — sanatın bir sanatçının sanat olduğunu beyan ettiği her şey olduğu — yarım yüzyıl sonra akımın temelinde yer aldı.[1]
1960'lar bu fikre bir ad verdi. "Kavramsal sanat" terimi ilk kapsamlı kuramına Sol LeWitt'in Artforum'da yayımlanan 1967 tarihli "Paragraphs on Conceptual Art" makalesinde kavuştu.[4] LeWitt'in açılış satırları tüm akım için bir manifesto haline geldi: "Kavramsal sanatta fikir ya da kavram eserin en önemli yönüdür… tüm planlama ve kararlar önceden alınır ve uygulama özensiz bir iştir. Fikir, sanatı üreten bir makineye dönüşür."[4] İki yıl sonra bu pozisyonu, akımın belirleyici metinlerinden biri olmaya devam eden numaralandırılmış bir aforizmalar listesi olan "Sentences on Conceptual Art" (1969) ile genişletti.[5]
Kavramsal sanatın içinden birbirine geçmiş birkaç bağlılık geçer. İlki fikrin önceliğidir: LeWitt'in ısrar ettiği gibi, planlama yapmanın önüne geçer — ve onu aşar.[4] İkincisi maddesizleşmedir. Terimi 1967'de yazılıp ertesi yıl yayımlanan bir makalede John Chandler ile birlikte ortaya atan Lippard, onu sanat nesnesinin "ikincil, hafif, geçici, ucuz, gösterişsiz ve/veya 'maddesizleşmiş'" hale geldiği bir dönemi tanımlamak için kullandı; 1973 tarihli Six Years: The Dematerialization of the Art Object from 1966 to 1972 adlı kitabı bu olguyu belgeledi ve dönem için standart bir başvuru kaynağı olmaya devam ediyor.[2]
Üçüncü bir özellik dilin bir araç olarak kullanılmasıdır. Birçok kavramsal sanatçı sözcükleri, tanımları ve talimatları, eserin bir tarifi olarak değil, eserin kendisi olarak ele aldı. Dördüncüsü, içkin bir sanat piyasasına direniştir: akımla ilişkilendirilen sanatçılar, düşünce süreçlerini ve üretim yöntemlerini eserin değeri olarak vurgulayarak giderek ticarileşen sanat dünyasını atlatmaya çalıştılar.[1] Bu son dürtü, doğrudan kurumsal eleştiri olarak bilinen şeye aktı — dikkatini müzeyi, galeriyi ve piyasayı kendi başlarına birer konu olarak ele almaya yönelten sanat.[6]
LeWitt kuramını en etkili biçimde, ilkini 1968'de ürettiği duvar çizimlerinde uygulamaya koydu.[7] Her eser, özünde, bir dizi yazılı talimattır; çizgiler, sanatçının yönergelerini izleyen çizimciler tarafından doğrudan duvara çizilir.[7] Bu, sanatın fikir olduğu, el olmadığı yönündeki inancını sözcüğün tam anlamıyla gerçekliğe dönüştürdü. San Francisco Museum of Modern Art'ın açıkladığı gibi, bir koleksiyoncunun ya da müzenin gerçekte edindiği şey "sanatçı tarafından hazırlanmış, eserlerin nasıl uygulanacağını anlatan bir belgedir"; bundan sonra sahibi, onu uygulamak için uygun kişileri tutma sorumluluğunu üstlenir.[8] Dolayısıyla aynı şema birçok kez, farklı eller tarafından, farklı yerlerde uygulanabilir; ve fiziksel çizim kalıcı olmadığı için — bir duvar çizimi başka yere taşınırsa, mevcut biçimi kaldırılır ve eser yeni konumda yeniden çizilir — eser, tek bir sabit nesne olarak değil, bir kavram olarak varlığını sürdürür.[7]
LeWitt yapmanın ne sayıldığını sorduysa, Joseph Kosuth sanatın ne sayıldığını sordu. 1965 tarihli eseri One and Three Chairs bir sandalyeyi üç biçimde sunar: gerçek bir ahşap katlanır sandalye, o sandalyenin tam ölçekli bir fotoğrafı ve "sandalye" sözcüğünün büyütülmüş bir sözlük tanımı.[9] Nesneyi, görüntüyü ve dili yan yana getirerek eser, bir şey ile onun temsili ve anlamı arasındaki ilişkiyi sorgular — ve fotoğraf sandalyeyi fiilen kurulduğu haliyle gösterdiği için, eser her sergilendiğinde değişir.[9] Kosuth programını 1969 tarihli "Art after Philosophy" makalesinde açıkça ortaya koydu ve "artık sanatçı olmanın sanatın doğasını sorgulamak demek olduğunu" ve sanatın tek uygun konusunun sanatın kendi tanımı olduğunu ilan etti.[10] Formülü — "fikir olarak fikir" olarak sanat — maddesizleşmeyi saf totolojiye doğru itti.[1]
Kısmen Fluxus çevresiyle birlikte çalışan Yoko Ono, benzer bir fikre farklı bir yönden ulaştı: talimat. 1964 tarihli kitabı Grapefruit, 150'den fazla kısa "talimat eseri"ni bir araya getirir — okura yöneltilmiş, Müzik, Resim, Olay, Şiir ve Nesne gibi bölümlere ayrılmış yönergeler — ki bunlar sergilenmek yerine hayal edilmek ya da icra edilmek için vardır.[11] Ono onu 4 Temmuz 1964'te kendi imkânlarıyla yayımladı ve bu, Museum of Modern Art tarafından edinilen ilk eserlerinden biri oldu.[11] Aynı partisyon mantığı, Ono'nun sahnede kıpırtısız oturup seyircilerden makasla giysisinden parçalar kesmelerini istediği, ilk kez 20 Temmuz 1964'te Kyoto'daki Yamaichi Concert Hall'da icra edilen Cut Piece'in de temelinde yatar.[12] Yaratıcılığı izleyiciye devrederek, Cut Piece, katılımcı performansın öncü bir eseri ve Fluxus ile feminist sanatla ilişkilendirilen en erken ve en önemli eserlerden biri olarak kabul edilir.[12]
Kavramsal sanat, sanatın nasıl gösterileceğini de yeniden icat etti. Galerici Seth Siegelaub, etkili sergi January 5–31, 1969'u New York'ta geçici bir mekânda düzenledi; sergide ne resim ne de heykel vardı; eserlerin fiziksel kanıtı bir odadaydı ve Siegelaub'un serginin kendisi olarak gördüğü bir katalog yer alıyordu.[13] Çevresindeki sanatçılar arasında, 1968 tarihli Statements broşürü süreçleri tanımlayan yirmi dört yoğunlaştırılmış cümleden oluşan ve hiçbir nesne gerektirmeden eser olarak sunulan Lawrence Weiner vardı.[6] Aynı yıl Weiner, eserlerinin her birinin kendisi tarafından inşa edilebileceğini, başka biri tarafından imal edilebileceğini ya da hiç "inşa edilmesine gerek olmadığını" belirten "Declaration of Intent"ini yayımladı — kararı, dolayısıyla eseri, alıcıya ve fikir alanına bıraktı.[6]
Kavramsal sanatın etkisi muazzam ve kalıcı olduğunu kanıtladı. Sanatın değerini nesneden fikre taşıyarak, ardından gelen pek çok şeyin kapısını araladı — yerleştirme, performans, metin ve fotoğraf temelli pratik ve sanatın dolaşıma girdiği sistemleri inceleyen geniş kurumsal eleştiri alanı.[1] Tate'in akımla ve mirasıyla ilişkilendirdiği sanatçılar, Jenny Holzer ve Sophie Calle'den Martin Creed ve Simon Starling'e kadar kuşaklara ve kıtalara yayılır.[1] Lippard'ın bir zamanlar bir kışkırtma olan "maddesizleşme" tezi, bugün çağdaş sanatın, bir kavramın, bir sürecin ya da bir dizi talimatın tamamlanmış eser olabildiği varsayılan durumunun bir tanımı olarak okunuyor.[2] Yarım yüzyıldan fazla bir süre sonra, kavramsal sanatın temel iddiası — düşünmenin başlı başına bir yapma biçimi olduğu — o kadar tümüyle içselleştirildi ki artık bir akım gibi değil, yalnızca sanatın artık üretildiği yollardan biri gibi görünüyor.
Henüz yorum yok — ilk sen ol.