Kısa ömürlü bir Alman okulunun sanatı, zanaatı ve endüstriyi yirminci yüzyılın görsel diline nasıl kaynaştırdığı
Modern görsel kültüre, yalnızca on dört yıl varlığını sürdürmesine rağmen mimariyi, ürün tasarımını, tipografiyi ve sanat eğitimini kalıcı olarak değiştiren Alman bir sanat, zanaat ve tasarım okulu olan Bauhaus'tan daha derin bir iz bırakan kurum azdır. 1 Nisan 1919'da Weimar'da, Birinci Dünya Savaşı'nın ve imparatorluk Almanyası'nın çöküşünün ardından gelen çalkantılı bir dönemde açıldı.[1] Yeni kurum, Berlinli mimar Walter Gropius'un eseriydi; uygulamalı sanatlar okulunun eski müdürü Belçikalı mimar Henry van de Velde tarafından bu göreve önerildikten sonra, mevcut iki kurumu — Weimar Uygulamalı Sanatlar Okulu ile Güzel Sanatlar Akademisi'ni — tek bir okulda birleştirdi.[1]
Gropius, programını 1919'da dağıtılan ve ressam Lyonel Feininger'ın bir Gotik katedrali betimleyen tahta baskısıyla resimlenen bir manifestoda duyurdu.[2] Görsel özenle seçilmişti: işbirliği içindeki zanaatkârların loncaları tarafından inşa edilen ortaçağ katedrali, Gropius'un Gesamtkunstwerk idealini, yani ressamların, heykeltıraşların ve zanaatkârların ortak bir amaca doğru birlikte çalıştığı „bütünsel sanat eserini" cisimleştiriyordu.[2] Katedralin üç kulesinden, okulun yeniden birleştirmeyi umduğu üç sanatı — resim, heykel ve mimariyi — temsil eden üç yıldız ışıldıyordu.[2] Gropius, „Tüm görsel sanatların nihai amacı" diye yazdı, „eksiksiz binadır."[2]
Bauhaus'un kuruluş hırsı, güzel sanatlar ile uygulamalı sanatlar arasındaki yüzyıllık ayrımı aşındırmaktı.[2] Okul, ressamları bir yerde, zanaatkârları başka bir yerde yetiştirmek yerine, teoriyi elle yapma pratiğiyle birleştiren tek bir atölye temelli müfredat içinde her ikisini de öğretiyordu.[2] Adı bu amacı kodluyordu: „Bauhaus" kabaca „yapı evi" anlamına gelir; ortaçağa ait Bauhütte'ye, yani duvarcılar locasına bir göndermedir.
Her öğrenci, Vorkurs ya da ön kurs olarak bilinen zorunlu bir giriş dönemiyle başlıyor; uzmanlaşmış bir atölyeye girmeden önce malzeme, biçim ve rengin temellerini öğreniyordu.[3] Kurs ilk olarak, öğrencilerine yaratıcılığı açığa çıkarmak için meditasyon yaptıran, nefes egzersizleri uygulatan ve vejetaryen bir beslenme düzeni uygulatan, Mazdaznan dininin bir takipçisi olan karizmatik İsviçreli ressam Johannes Itten tarafından yönetildi.[4] Itten 1923'te ayrıldığında kurs László Moholy-Nagy ile Josef Albers'a geçti; 1928'den itibaren Albers kursu tek başına yürüttü ve Itten'in dışavurumcu, sezgisel alıştırmalarını, malzemelerin ve algının ölçülü, sistematik bir incelemesiyle değiştirdi.[3]
Bu pedagojik yapı — biçim ilkelerine dair bir temel yıl ardından uzmanlaşmış bir eğitim — okulun en kalıcı buluşlarından biri olduğunu kanıtladı ve dünya çapında sanat ve tasarım eğitiminin şablonu olmayı sürdürüyor.[3]
Gropius, okulun kadrosunu kurmak için, Münih'in Der Blaue Reiter çevresine ve Berlin'in Der Sturm galerisine bağlı figürlerden yararlanarak olağanüstü bir avangart sanatçı listesi topladı.[1] Bauhaus'ta onlara, lonca idealine uygun olarak profesörler değil „ustalar" deniyordu.
Saf soyutlamanın öncülerinden, Rusya doğumlu ressam Wassily Kandinsky 1922'de katıldı ve okulun sonuna kadar kaldı.[5] Duvar resmi ve analitik çizim dersleri verdi; zorunlu renk semineri bir kuşak öğrenciyi biçimlendirdi.[5] Bauhaus yıllarında resmettiği 1925 tarihli Yellow-Red-Blue tuvali, teorilerini geometrik biçimlerin ve ana renklerin dengeli bir oyunu içinde damıtır ve şimdi Paris'teki Centre Pompidou'da asılıdır.[6] Kandinsky ayrıca fikirlerini, okulun kendi kitap dizisi olan Bauhausbücher'in dokuzuncu cildi olarak 1926'da yayımlanan Noktadan Çizgiye Düzlemden Yüzeye'de düzene koydu; bu kitap, nokta, çizgi ve düzlem düzenlemelerinin izleyici üzerinde farklı duygusal etkiler ürettiğini öne sürüyordu.[7]
Alman-İsviçreli ressam Paul Klee 1921'den 1931'e kadar Bauhaus'ta ders verdi.[8] Resmin ötesinde ciltçilik, cam resmi ve dokuma atölyeleri yönetti ve düşüncesini binlerce sayfalık ders notuna döktü — kısmen, Gropius tarafından düzenlenip Moholy-Nagy tarafından tasarlanan, 1925'te Bauhausbücher No. 2 olarak yayımlanan Pedagojik Eskiz Defteri'nde damıtılmış bir teori bütünü.[8][9] Klee'nin 1922 tarihli Senecio eseri, turuncu, pembe ve sarı parıltılı dikdörtgenlere bölünmüş yaşlı bir adamın yüzü, insan başını Bauhaus ustalarının araştırdığı kare ve daire geometrik söz dağarcığına indirger; eser Kunstmuseum Basel'de bulunuyor.[10]
Macar sanatçı László Moholy-Nagy 1923'te geldi ve hızla okulun en ileri görüşlü figürlerinden biri oldu.[11] Yorulmak bilmez bir deneyci olarak, „Yeni Görme" adını verdiği şeyi savundu — fotoğraf aracılığıyla görmenin taze bir yolunu; bu, nesneleri ışığa duyarlı kâğıt üzerine yerleştirerek yapılan kamerasız „fotogramları", keskin açıları ve radikal kırpmaları içeriyordu.[11] 1930'da, daha çok Işık-Uzam Modülatörü olarak bilinen Elektrikli Bir Sahne İçin Işık Aracı'nı tamamladı; hareketli yansıtıcı parçalardan oluşan, değişen ışık ve gölge desenleri yansıtan motorlu bir yapı — elektrikle çalışan en eski kinetik heykellerden biri.[12]
Weimar'daki muhafazakâr siyasi baskı, okulu 1925'te sanayi kenti Dessau'ya taşınmaya zorladı; burada Gropius, hareketin tek başına en ünlü amblemi haline gelen, özel olarak inşa edilmiş bir kampüs tasarladı.[1] 4 Aralık 1926'da binden fazla konuk önünde açılan Dessau'daki Bauhaus binası, Uluslararası Modernizmin bir simgesidir ve 1996'da UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne kaydedilmiştir.[13][14]
Tasarımı işlevselcilik ilkesini cisimleştiriyordu — bir binanın biçiminin, eklenmiş süslemeden arınmış olarak, barındırdığı etkinlikleri izlemesi gerektiği inancını.[14] Yapı birbirine bağlı kanatlara yayılır ve her cephe iç kullanımını ifade eder: derslikler ışık için kesintisiz yatay pencerelere kavuşurken, atölye bloğu geniş bir cam giydirme cephesiyle sarılır.[14] Gropius, taşıyıcı kolonları içeriye alarak dış duvarı her türlü taşıyıcı görevden kurtardı ve kesintisiz bir cam yüzeyin üç kat boyunca yükselmesine olanak tanıdı — binaya saydamlık ve ağırlıksızlık duygusu kazandıran yapısal bir yenilik.[14]
Dessau yılları aynı zamanda okulun en etkili nesnelerini de üretti. 1925'te, mobilya atölyesinin başında bulunan genç usta Marcel Breuer, bükülmüş çelik borudan ve gergin kumaştan bir kulüp koltuğu, B3 Modeli'ni tasarladı.[15] Bisikletinin hafif çelik borularından esinlenen Breuer, dikişsiz boru üretmek için yakın zamanda mükemmelleştirilmiş bir Alman yöntemini kullandı; on yıllar sonra, bir İtalyan üretici onu yeniden ürettiğinde, koltuk onu beğenmiş olan Kandinsky'nin onuruna „Wassily" lakabını kazandı.[15] Seri üretime uygun, hijyenik ve süslemeden arındırılmış olarak, mobilya biçiminde bir manifestoya dönüştü.
Gropius, iç anlaşmazlıkların ve mali sıkıntının istifasına yol açtığı 1928'e kadar Bauhaus'u yönetti; müdürlüğü İsviçreli mimar Hannes Meyer'e devretti.[16] Okulu toplumsal yarara doğru iten, açık sözlü bir Marksist olan Meyer, 1930'da „komünist entrikalar" suçlamalarıyla Dessau yetkilileri tarafından görevden alındı ve yerine mimar Ludwig Mies van der Rohe getirildi.[16] Mies, Nazi Partisi etrafında yükselirken okulu siyasetten arındırmaya çalıştı, ama bu çaba başarısız oldu.
Naziler Dessau belediye meclisinin kontrolünü ele geçirdikten sonra, okul 1932'de bir kez daha, Berlin'e taşındı.[1] 11 Nisan 1933'te polis ve SA, Berlin'deki binayı arayıp mühürledi ve birkaç öğrenciyi tutukladı; sürekli baskı altında ustalar o yılın ilerleyen aylarında Bauhaus'u feshetme kararı aldı.[17] Rejim, okulu komünizmin ve Nazi ideolojisiyle bağdaşmayan „yozlaşmış" modern sanatın bir yatağı olarak görüyordu.[17]
Kapanış, Bauhaus'u dünyanın dört bir yanına dağıttı ve bunu yaparak fikirlerini okulun kendisinin asla yapamayacağı kadar geniş bir biçimde yaydı.[17] Önde gelen birçok figür Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti: aralarında Gropius ve Mies van der Rohe, Josef ve Anni Albers, Marcel Breuer ve Herbert Bayer vardı.[17] 1937'de Moholy-Nagy, Weimar–Dessau müfredatını Amerikan tasarım eğitimine taşıyarak Chicago'da New Bauhaus'u kurdu.[17] Josef Albers, Kuzey Carolina'daki Black Mountain College'da etkili bir öğretmen oldu; Gropius Harvard'da ders verdi ve Mies, Chicago'daki Armour Institute'ta mimarlık programını yöneterek savaş sonrası kentin çelik-cam kulelerini biçimlendirdi.[17]
Bu kanallar aracılığıyla Bauhaus, modern tasarımın bizzat temeli haline geldi: güzel, işlevsel nesnelerin endüstri tarafından herkes için üretilebileceği inancı; modern tipografinin ve ürün tasarımının yalın geometrik söz dağarcığı; modern gökdelenin cam duvarlı söz dağarcığı; ve tasarım okullarını hâlâ biçimlendiren temel kurs modeli. Yalnızca 1919'dan 1933'e kadar varlığını sürdüren bir kurum için, yirminci yüzyılın görsel dünyası üzerindeki — ve kendi dünyamıza uzanan — etkisi neredeyse benzersiz olmayı sürdürüyor.[1]
Henüz yorum yok — ilk sen ol.